Geçen hafta Güney kafkasya ve orta Asya bölgeleri hereketli günleri geride bıraktı.

Azerbaycan Cumhuriyeti ve orta Asya bölgesinin diğer cumhuriyetlerinde vahdet haftası etkinliklerinin düzenlenmesi, Cumhurbaşkanı Dr. Hasan Ruhani’nin Ermenistan, Kazakistan ve Kırgızistan ziyareti, Tacikistan ve Kırgızistan cumhurbaşkanlarının Hindistan ziyareti, Azerbaycan cumhuriyetinin AB ülkelerine vize kolaylığı tanımaya hazır olduğunu açıklaması, bölgenin en sıcak gelişmeleriydi.

Geçen hafta İslam Peygamberi’nin –s– kutlu veladeti ve vahdet haftası orta Asya cumhuriyetleri ve ayrıca Azerbaycan cumhuriyetinde büyük coşku ve ihtişamla kutlandı. Azerbaycan cumhuriyetinin başkenti Bakü’de düzenlenen vahdet haftası ve İslam Peygamberi’nin –s– veladet yıldönümü etkinliğinde bazı hükümet yetkilileri konuşma yaptı. Bu törende kafkasya müslümanları alimleri iradesi Başkanı Allah Şekkur Paşazade yaptığı konuşmasında müslümanların arasında vahdetin önemine vurgu yaptı. Bakü devlet üniversitesi öğretim üyesi Vasım Muhammed Aliyev yaptığı konuşmada İslam Peygamberi’nin –s– yüce makamına övgüler yağdırdı ve hiç kimse Resulullah’ın –s– kişiliğini gerçek manada ve gerekli boyutlarda anlatamayacağını, ancak bu yüce şahsiyete yönelik bu kadarcık marifetin bile müslümanların insaniyet zirvesine ve beşeri tekamül doruğuna ulaşmasına kafi olduğunu vurguladı.

Azerbaycan Cumhuriyeti müslüman alimler idaresi vahdet haftası kutlamalarını, bundan önce Azerbaycan İslam partisi halkla ilişkiler bölümü bu konuda açıklama yapmasına karşın Bakü yönetimi İslam Peygamberi’nin –s– kutlu veladeti ve vahdet haftası kutlama etkinliklerinin düzenlenmesine karşı çıktığı halde gerçekleştirdi. İlham Aliyev yönetimi Azerbaycan İslam partisinin vahdet haftası kutlamalarını düzenlemeye yönelik talebine bu partinin korsan İsrail Başbakanı Netanyahu’nun Bakü ziyaretini protesto etmesi yüzünden karşı çıktı.

Bilindiği üzere 12 Rebiulevvel ehli sünnet rivayetine göre ve 17 Rebiulevvel de şii rivayetlere göre İslam Peygamberi’nin –s– veladet günüdür. İran İslam Cumhuriyeti kurucusu İmam Humeyni –ks– ise bu günlerin arasında kalan günleri vahdet haftası ilan etmişti.

Geçen hafta Cumhurbaşkanı Ruhani bölge turu çerçevesinde Ermenistan’ın başkenti Erivan’a gitti. Ziyaretin amacı İran’la komşu ve bölge ülkeleri arasında ilişkileri geliştirme şeklinde açıklandı. Cumhurbaşkanı Ruhani Tahran’dan ayrılmadan önce gazetecilere yaptığı açıklamada, Tahran yönetimi Güney kafkasya ve orta Asya bölgelerinde yer alan Ermenistan, Kazakistan ve Kırgızistan ile iktisadi ilişkilerini geliştirmek istediğini belirtti. Cumhurbaşkanı Ruhani’nin Ermenistan ziyareti sırasında iki ülkenin üst düzey yetkilileri bir kaç işbirliği belgesi imzaladı. Ruhani ayrıca İran ve Ermenistan işadamlarının ortak oturumuna katıldı.

İran İslam Cumhuriyeti son yıllarda Ermenistan, Kazakistan ve Kırgızistan ile ilişkilerini sürekli geliştiriyor. Bu ülkeler ayrıca İran’ın Batı, Doğu ve kuzeye bağlanan koridoru üzerinde yer alıyor. Kuşkusuz bu koridordan yararlanmak, koridorun üzerinde yer alan ülkelerin de İran ile işbirliği sayesinde iktisadi ve ticari alanlarda büyük ilerleme kaydedecektir. Öte yandan İran ve bölge ülkeleri arasında ticaret ve yatırım alanlarında yaşanacak her türlü gelişmenin bölgesel dayanışmaya da katkı sağladığı gibi bölgede ortak tehditlere karşı mücadele ve toplu güvenliği takviye etmeye de hizmet edecektir.

Geçen hafta Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Karabağ münakaşasının barışçıl yollardan çözümlenmesine vurgu yaptı. Bakü’da Gürcistan savunma Bakanı Leoan İzuria ile görüşen Aliyev, Azerbaycan ve Ermenistan askeri güçleri arasında ateşkese uymak ve sabit vaziyeti korumak Karabağ münakaşasının çözümünün ön şartı olduğunu belirtti.

Ermenistan ile müzakere etmeye hazır olduğunu belirten Aliyev, Bakü yönetimi bu münakaşanın en kısa sürede çözümlenmesinden yana olduğunu vurguladı.

Görüşmede Gürcistan savunma Bakanı da Karabağ münakaşasının barışçıl çözümüne vurgu yaparak bu münakaşanın tek çözüm yolu, tarafların Azerbaycan toprak bütünlüğünün eksen alarak müzakere ve teamülde bulunmalarından ibaret olduğunu belirtti. Gürci Bakan ayrıca ülkesinin Azerbaycan Cumhuriyeti ile askeri ilişkilerini geliştirmek istediklerini kaydetti.

Geçen hafta Amerikalı komutan General Darren Mc Dew, Karabağ münakaşası bölgenin en karmaşık münakaşası olduğunu açıkladı. Bakü’de gazetecilere açıklama yapan General Mc Dew, AGİT’e bağlı Minsk grubunun faaliyetlerine işaretle, nisbi huzur sağlandığında ve Bakü ve Erivan yetkilileri de münakaşanın çözümü için müzakereleri sürtürme konusunda uzlaştıklarında Washington yönetimi de bu sürece destek vereceğini kaydetti.

Amerikalı komutanın bu açıklamaları Bakü yetkilileri Minsk grubunun eşbaşkanları ve özellikle Amerikalı eşbaşkanı Karabağ münakaşasının çözümüne karşı pasif davranmaları bu münakaşanın Bakü ve Erivan arasında otuz seneye yakın bir süre devam etmesine sebebiyet verdiğine inandığı bir sırada gündeme geliyor.

Geçen hafta Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Yardımcısı Nadir Hüseyinov, Bakü yönetimi AB vatandaşlarına vize kolaylığı uygulamaya hazır olduğunu açıkladı. Hüseynov kolay vize anlaşmasının uygulanması ile birlikte Azeri vatandaşların AB ülkelerine ve AB vatandaşlarının da Azerbaycan cumhuriyetine seyahatleri büyükelçiliklerin koordinasyonu ile gerçekleşeceğini belirtti.

Hüseynov ayrıca Bakü yönetiminin AB ülkelerine vize kolaylığı uygulama yükümlülüğüne bağlı olduğunu belirterek, Azerbaycan Cumhuriyeti bir sonraki adımda AB ile vize uygulamasının tamamen kaldırılmasını amaçladığını vurguladı.

Kolay vize anlaşması yürürlüğe girdiği takdirde yabancı vatandaşlar Azerbaycan Cumhuriyeti konsolosluklarına baş vurmaksızın ve internet üzerinden müracaatta bulunarak üç çalışma günü içinde vize alabilecek.

Azerbaycan Cumhuriyeti ile AB arasında Kolay vize anlaşması Doğu katılımı liderlerinin Litvanya’nın başkentinde düzenlenen üçüncü zirvelerinde imzalanmıştı. İmzalanan anlaşmaya göre siyasi pasaportları olanların AB ülkelerine seyahetlerinde vize almalarına gerek kalmıyor.

Geçen hafta Hindistan ve Tacikistan yetkilileri savunma işbirliği, para aklama ile mücadele ve mali terörizmi engelleme alanlarında anlaşmaya vardı. Hindistan Başbakanı Narendra Mudi geçen Cumartesi günü Yeni Delhi’de Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ile görüşmesinde iki ülkenin ikili işbirliğini ve ilişkilerini geliştirmek istediğini açıkladı. Bölgede şiddet ve terör ve tehdit her tarafa yayıldığını kaydeden Mudi, Hindistan ve Tacikistan’ın terörle mücadele alanında işbirliği her iki ülke için büyük önem arz ettiğini kaydetti.

Tacik lider Rahman da yaptığı açıklamada, terör dünyanın tüm ülkelerinin kalkınmasını tehdit etmeye başladığını belirtti. Görüşmede iki lider savunma işbirliği, para aklama ile mücadele ve mali terörizmi engelleme alanlarında anlaşmaya vardı ve BM’nin terörle mücadele ile ilgili geniş kapsamlı konvansiyonunun bir an önce onaylanmasını istedi.

Tacikistan ve Hindistan arasınnda geniş iktisadi, ticari ve askeri işbirliği bulunuyor. İki ülke son yirmi yılda 50’yi aşkın işbirliği imzaladı ve hali hazırda Tacikistan’da Hindistan’ın sermayesi ile 50 fabrika faaliyet yürütüyor.

Tacikistan’ın dış ticaret bilançosu cari yılın başından beri ithalatın lehine ağır basıyor. Cari yılın ilk 11 ayında Tacikistan’ın dış ticareti 3.5 milyar dolara ulaştı ki geçen yılın aynı dönemine oranla %8 gerileme gösteriyor. Buna göre Tacikistan’ın söz konusu sürede ithalatı 2.7 milyar dolar olarak açıklandı, ki bu rakam bu ülkenin yaptığı ihracattan 1.9 milyar dolar daha fazladır. Tacikistan aynı süre içerisinde yurt dışına 809 milyon dolar ihracat gerçekleştirdi.

Tacikistan en çok Rusya ve Çin’den ithalat yaparken ihracatının %40 kadarını Kazakistan ve Türkiye’ye gerçekleştiriyor.

Geçen hafta Kırgızistan Cumhurbaşkanı Elmas Beyk Atambayev de Yeni Dehli’ye bir ziyaret gerçekleştirdi ve Hindistan Başbakanı Mudi ile görüşmesinde ikili ilişkilerin geliştirilmesine vurgu yaptı. İki lider terörün Asya kıtasında en büyük sorun niteledi ve iki ülkenin terör ve radikalizmle ortak mücadelesini vurguladı.

Kırgız lider Atambayev ve Hindistan Başbakanı Mudi Yeni Delhi’de görüştükten sonra ortak bir bildiri yayımladı. Bildiride barış ve güvenliğin ülkelerin iktisadi kalkınmasında önemli etkenlerden olduğu  vurgulandı. Hindistan ve Kırgızistan liderleri ortak bildirinin devamında BM’nin terörle mücadele konvansiyonu bir an önce onaylanmasını istedi.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Atambayev’in Hindistan’a gerçekleştirdiği 4 günlük ziyareti sırasında terörle mücadele, tarım, turizm ve gençlik alanlarında altı işbirliği protokolü imzalaandı.

Hindistan, Çin ile ortak sınırı bulunan Kırgızistan ile askeri ilişkilerini geliştirmeye büyük önem veriyor.

Geçen hafta Rusya merkez bankası cari yılda Moskova’dan Taşkent’e para transferi sürecinde gerilemenin devam ettiğini açıkladı. Oysa aynı süre içerisinde Rusya’dan Kırgızistan’a para transferinde artış gözlendiği kaydedildi.

Rusya merkez bankası en yeni raporunda bu ülkeden cari yılın ilk 9 ayında yurt dışına para transferi hacmi ile ilgili verileri yayımladı. Rapora göre Rusya’dan Özbekistan ve Tacikistan’a para transferi azalırken, Kırgızistan’a artış kaydetti. Raporda cari yılın ilk 9 ayında Rusya’dan Özbekistan’a 2 milyar 13 milyon dolar döviz transferi gerçekleşti, ki bu rakam geçen yılın aynı dönemine oranla %14 ve 2013 yılına oranda %59.5 düşüş gösterdi.

Rusya’dan orta Asya ülkelerine en yüksek para transferi 2013 yılında gerçekleşti. Rusya merkez bankası yayımladığı raporda bu yılın başından Eylül ayının sonuna kadar Rusya’da çalışan Tacik işçilerin ülkelerine gönderdiği para 1 milyar 432 milyon dolar seviyesine ulaştı ki bu rakam, geçen yılın aynı dönemine oranla %5 azalma kaydetti.

Rusya’dan orta Asya ülkelerine para transferinde yaşanan düşüş, göçmen işçiler orta Asya ülkelerinin önemli döviz kaynaklarından biri olduğu halde yaşanıyor.

Geçen hafta Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev, Rusya, Çin, ABD ve AB ile ilişkilerini geliştirmek, Astana yönetiminin dış politika önceliği olduğunu belirtti. Kazakistan’ın 25. Bağımsızlık yıldönümü etkinliğinde konuşan Nazarbayev, Kazakistan’ın önceliği değişmeyeceğini belirtti ve ülkesi geçmişte olduğu gibi 21. Yüzyılın tehditleri ile mücadeleye uzun vadeli milli çıkarların çerçevesinde devam edeceğini vurguladı. Nazarbayev, Kazakistan Avrasya’nın göbeğinde yer aldığını ve orta Asya bölgesinin bir parçası sayıldığını ve bölge ülkelerinin ortak projelere açık olmaları ekonomilerinin iyileşmesine katkı sağlayacağını ifade etti.

Konuşmasında Avrasya iktisadi birliğine işaret eden Nazarbayev, Kazakistan iktisadi ilişkilerde yeni modellerin birleştirilmesine öncülük ettiğini ve bugün Ermenistan, beyaz Rusya, Kırgızistan, Kazakistan ve Rusya bu yeni modelin ekseninde bir araya geldiğini kaydetti. Kazak lider ayrıca Avrasya iktisadi birliğine üye olan bu ülkeleri dayanışma projelerine ortaklık etmeye ve daha fazla işbirliği yapmaya davet etti.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev konuşmasında ayrıca bazı parlamenterlerin başkent Astana’nın adının değiştirilmesine yönelik önerilerine karşı çıktı. Bundan önce bazı Kazak parlamenterler Astana kentinin adı Nur Astana, Nur Sultan veya Nazarbayev’in adının yer aldığı adlarla değiştirilmesini önermişti, fakat bu önerinin hayata geçmesi için Cumhurbaşkanı Nazarbayev’in kararı gerekiyordu.

Kazakistan’ın kuzeyinde yer alan Astana eskiden Akmolla ve Teslinagrad gibi adlarla anılırken, 1998 yılında Almatı yerine bu ülkenin başkenti seçildi ve adı Astana olarak belirlendi.