Lokman suresinin 17 ila 19. ayetleri ve tefsirleriyle sizlerle birlikteyiz.

Lokman  suresinin 17. Ayeti:

يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (31:17)

Yani:

Yavrucuğum! Namazı kıl, iyiliği emret, kötülükten vazgeçirmeye çalış, başına gelenlere sabret. Doğrusu bunlar, azmedilmeye değer işlerdir.

Geçen iki bölümde Lokman’ın oğluna yaptığı bazı nasihatlerden söz ettik. İnanç ilkelerine vurgu yaptıktan sonra bu ayette Lokman oğluna en önemli ibadi ve sosyal meseleleri beyan ederek şöyle devam ediyor: Tevhidi benimsedikten sonra senin ilk görevin, alemleri yaratan Allah’a tapmak ve O’na ibadet etmektir, ki bu da namaz şeklinde gerçekleşir. Namaz seni Allah katına yakınlaştırır ve kalbinde imanı güçlendirir. Kuşkusuz sadece namaz kılman ve sırf kendini düşünmen yeterli değildir. Bundan başka insanları da bu şayeste amele ve diğer şayeste amellere davet etmen ve böylece toplumda iyiliği yaygınlaştırman gerekir. Nitekim kötülüklerle de mücadele ederek, toplumda yaygınlaşmalarını engellemek gerekir.

Doğal olarak sosyal aktivitelere katılmak ve bunun yanında iyiliklerin yaygınlaşması ve kötülüklerin engellenmesi uğrunda çaba harcamanın bazı zorlukları ve sıkıntıları söz konusudur, zira kötü insanlar her ne şekilde olursa olsun Hakka karşı çıkmaya çalışır. Ancak mümin insanlar zorluklar ve sıkıntılarla karşılaştıklarında arenayı boşaltmaz, bilakis daha güçlü ve daha sağlam adımlarla çabalarını arttırarak sonuca ulaşmaya çalışır.

Bu ayeti kerimeden şunu öğrenmekteyiz.

1 – İlahi hedeflere ulaşma yolunda güçlü azim ve irade sahibi olmak, Allah’a iman etmenin elzemlerindendir ve bunlar olmaksızın hiç bir iş sonuca ulaşmaz.

2 – Çocukları namaz kılmaya tavsiye etmek ve bunu denetlemek, ebeveynin evlatlarına karşı görevlerinden sayılır.

3 – Çocuklarımızı toplumun meselelerine karşı sorumluluk hissetmelerini ve toplumun güzel çirkin işlerine karşı duyarsız kalmamalarını sağlayacak şekilde yetiştirmeliyiz.

Lokman suresinin 18. Ayeti:

وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ (31:18)

Yani:

Küçümseyerek insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Zira Allah, kendini beğenmiş övünüp duran kimseleri asla sevmez.

Bu ayette Lokman bazı ahlaki çirkin davranışlara işaret ederek, evladını onlardan men ediyor. Kökleri kendini üstün görmeye uzanan kibir ve gurur ve böbürlenme gibi özellikler, bir çok sosyal davranışın kaynağıdır. Bu ayette ise Lokman bu uygunsuz davranışlardan iki örneğe işaret ediyor: İlkin başkalarını umursamazlık ve hor görmek ve aşağılamaktır. Bazı insanlar biraz üne veya paraya veya güce kavuşunca, böyle bir psikolojiye yakalanır. Bunlar kendilerini zaten başkalarından üstünmüş gibi görmeye başlar.

Lokman’ın işaret ettiği bir başka örnek, halkın arasında yürüme tarzıdır. Bazı insanlar tevazu ve alçak gönüllü bir şekilde yürümek yerine, sanki başkalarının tek efendisi onlarmış gibi kibirli bir şekilde ve böbürlenerek yürür ve başkalarından onların önünde eğilmelerini ister.

Bu ayeti kerimeden şunu öğrenmekteyiz.

1 – İnsanlara güzel ve açık yüzle davranmak, Lokman’ın evladına tavsiyelerinden bibridir. Yüce Allah bu hikmetli nasihati hatırlatarak, aslında tüm insanları bu güzel amele tavsiye etmektedir.

2 – Ebeveyn çocuklarını ta baştan, kibir ve gurur gibi ahlaki hastalıklara yakalanmayacakları şekilde yetiştirmelidir.

Lokman suresinin 19. Ayeti:

وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ (31:19)

Yani:

Yürüyüşünde tabiî ol, sesini alçalt. Unutma ki, seslerin en çirkini merkeplerin sesidir.

Lokman Hekim, evladını geçen ayette iki çirkin alışkanlıktan men ettikten sonra ona iki güzel ahlaki ameli tavsiye ediyor ve şöyle diyor: Hayatında dengeli ol. Hayat yolunda ifrata ve aşırıya kaçma ve tembellik de etme. Ne hızlı ve ne de yavaş yürü. Bilakis, doğal ve dengeli yürü. Sadece davranışlarında değil, aynı zamanda sözlerinde de dengeli ol. Ne başkaları duyamayacakları şekilde çok yavaş ve alçak sesle konuş, ne de başkalarını rahatsız edecek şekilde yüksek sesle bağır. Zannetme ki insanlar senin yüksek sesinden hoşlanır ve bu yüzden sözlerini kabul eder. İnsanların nezdinde en çirkin ses, merkeplerin sesidir, çünkü normal seviyeden çok daha yüksektir.

Bu ayeti kerimeden şunu öğrenmekteyiz.

1 – Ebeveynin evlatlarına öğretmeleri gereken şeylerden biri yürüme ve konuşma tarzıdır.

2 – İfrat ve tefritten kaçınmak ve işlerle ılımlı olmak, yüce Allah’ın Kur'an'ı Kerim’de tavsiye buyurduğu konulardan biridir.

3 – Bağırmak ve yüksek sesle konuşmak, Allah teala nezdinde tenkit edilen bir ameldir. Sesimizi alçaltmalı ve beyhude bağırıp çağırmaktan kaçınmalı ve yumuşak sesle konuşmalıyız.