Bültenimizin başında ilkin Hazar denizinin iki kıyısında geçen hafta yaşanan önemli gelişmeleri gözden geçirmek istiyoruz.

Geçen hafta Kazakistan merkez bankası bu ülkenin dış borçlarını cari yılın ilk çeyreğinin sonuna kadar 165.5 milyar  dolar olarak açıkladı. Kazakistan’ın dış borcu 2017 yılının ilk çeyreğinde %1.06 veya 1.74 milyar  dolar artış kaydederek 165.5 milyar dolara yükseldi.

Kazakistan cari yılda dış borçlarından yaklaşık 19.85 milyar dolalrını ödemesi gerekiyor ki bu rakamın 7.31 milyar doları kısa vadeli ve 12.27 milyar doları da uzun vadeli borçlarıyla ilgilidir.

Kazakistan’ın dış borçları bu ülkenin gayri safi milli hasılasına kıyasla %116.8 olarak tahmin ediliyor. Bu rakam yıllık gelir bakımından Nisan 2017’ye kadar firmalar arası borçlar gözetilmeksizin 4.05 milyar ve firmalar arası borçlar gözetildiği takdirde 9.2 milyar dolar oluyor.

Kazakistan’ın dış borçları en çok Hollanda ve İngiltere ve Amerika ile ilgili olduğu ve 84.62 milyar dolar civarında olduğu belirtiliyor.

Kazakistan’ın dış borçlarının yarısından fazlası doğrudan yatırım veya firmalar arası borçlarla ilgilidir ve toplam 92.63 milyar doları veya bu ülkenin tüm dış borçlarının %55.97 kadarını oluşturuyor ve cari yılın ilk çeyreğinde %1.02 artış kaydettiği anlaşılıyor.

Geçen hafta İran ve Tacikistan enerji bakanları, Cumhurbaşkanı Ruhani’nin 12. Cumhurbaşkanı olarak yemin ettiği Tahran’da düzenlenen cumhurbaşkanlığı yemin töreninin kulisinde iki ülkenin işbirliği çerçevesinde ortak komisyonun oturum düzenlemesi üzerinde anlaşmaya vardılar.

İran enerji Bakanı Hamid Çitçian ve Tacikistan enerji ve su kaynakları Bakanı Osman Ali Osmanzade Tahran ve Duşanba ortak komisyonunun bir sonraki oturumu hakkında bazı anlaşmalara vardılar. Görüşmede Çitçian Tacik elektrik firmasının Sengtudeh 2 hidro elektrik santrali ile ilgili borcuna işaretle borçların ödenme meselesi bir an önce çözüme kavuşmasını böylece ikili işbirliğini geliştirmeyi umduklarını belirtti. Bakan Çitçian ayrıca Kasa 1000 projesine de vurgu yaparak bu proje tamamlandığı takdirde Tahran yönetimi bu proje ile işbirliği yapmak istediğini, böylece gelecekte Sengtudeh 2 santralinin ürettiği elektrik enerjisinin bir bölümü bu projenin katkıları ile İran’a ihraç edilmesini istediklerini kaydetti.

İran ve Tacikistan enerji bakanlarının ikili ortak komisyonun gelecek oturumu üzerindeki anlaşmaları, Tacikistan’dan bu ülkenin enerji Bakanı başkanlığında üst düzey bir heyetin cumhurbaşkanlığı yemin törenine katılmak amacıyla Tahran’a geldiği bir sırada gerçekleşti.

Ancak Tacik heyetin Tahran ziyaretine karşın Tacikistan televizyon kanalı 8 Ağustos 2017 tarihinde sipariş üzerine yapılan bir filmi yayımlayarak İran’ı bu ülkede 1990’lı yıllarda yaşanan gelişmelere müdahale etmekle suçladı.

İran’ın Duşanba büyükelçiliği ise bir basın bildirisi yayımlayarak Tacikistan televizyon kanalının İran aleyhinde ileri sürdüğü suçlamalara tepki gösterdi.

Geçen hafta Özbekistan’ın dış ticaret hacmi cari yılın ilk yarısında 12.72 milyar dolara ulaştığı ve geçen yılın aynı dönemine oranla %11.1 artış kaydettiği açıklandı. Özbekistan istatistik komitesinin raporunda dış ticaret hacmi 132.7 milyon dolar azaldığı belirtildi.

Rusya, Ukrayna, Kazakistan, Tacikistan ve Kırgızistan Özbekistan’ın en büyük dış ticaret ortakları sayılıyor. Bu ülkeler Özbekistan ile dış ticaretinin %29.4 kadarını oluşturuyor. Yine Özbekistan’ın dış ticaretinin %43 kadarı Çin, Türkiye, Güney Kore, Almanya, Afganistan, Brezilya, Hindistan, İran, Litvanya, Letonya, Fransa, Amerika ve İsviçre ile gerçekleşiyor.

Geçen hafta üst düzey bir heyet başkanlığında Özbekistan’ın başkenti Taşkent’i ziyaret eden Sırbistan Cumhurbaşkanı özel temsilcisi Zaranviç, Özbekistan Dışişleri Bakanlığı yetkilileri ile ikili ilişkileri geliştirmeyi görüştü. Sırp temsilci görüşmelerinde ikili işbirliğinin daha da geliştirilmesi gerektiğine vurgu yaptı.

Geçen hafta Kırgızistan’da cumhurbaşkanlığı seçimlerine adaylığını koyan dört seçkin politikacı yeni bir parti kurduklarını ve bir tek aday üzerine anlaştıklarını duyurdu.

Üniter Kazakistan partisi lideri Adahan Madomarov, vatan – vatanseverlik partisi liderleri ve eski milletvekilleri ve Kazakistan’ın ünlü politikacıları Ahmet Beyk Keldi Beykov ve Kamçı Beyk Taşıyev ve şimdiki meclisin parlamenteri ve Anogo Prages partisi lideri Bakit Tarabayev yeni bir siyasi parti çerçevesinde yeni bir ittifak kurduklarını duyurdu. Konu ile ilgili bir bildiri yayımlayan Kırgız politikacılar, ülkelerinde yeni dönem cumhurbaşkanlığı seçimleri arifesinde oluşan siyasi şartları gözeterek ve sorumluluk duygusu çerçevesinde halkın vahdetini ve siyasi istikrarı korumaya çalıştıklarını ve bunun yanında adil bir seçim gerçekleşmesini umduklarını belirtti.

Kırgızistan cumhurbaşkanlığı seçimleri 15 Ekim 2017’de düzenleniyor.

Geçen hafta Türkmenistan ve Gürcistan yetkilileri Aşkabat’ta bir araya gelerek ikili iktisadi ve ticari ilişkileri geliştirme yollarını masaya yatırdı.

Gürcistan ekonomi bakanlığı müsteşarı Nikolas Gagoa Aşkabat yetkilileri ile görüşmesinde Tiflis yönetiminin Aşkabat ile iktisadi, ticari ve kültürel alanlarda ilişkilerini geliştirmekte kararlı olduğunu vurguladı. Taraflar görüşmede ortak ikili ve çok yönlü planları uygulama yollarını da masaya yatırdı.

Geçen hafta Cumhurbaşkanı Ruhani, 12. Dönem cumhurbaşkanlığı yemin törenine katılmak üzere Tahran’a gelen Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan’la görüştü.

Görüşmede Ruhani bölgede güvenlik ve istikrar ve terör tehlikesine karşı uyanık olmanın önemine işaretle, teröristlerin Irak ve Suriye’de hezimete uğradıktan sonra bölge genelinde yayılmaya çalışabileceklerini, bu yüzden bölge ülkeleri özellikle Kafkasya ve Orta Asya bölgelerinde çok uyanık olmaları gerektiğini, çünkü terör bölgenin güvenliğini tehlikeye atabileceğini kaydetti.

Görüşmede Ermenistan Cumhurbaşkanı Sarkisyan da iki ülke arasında siyasi ilişkilerin çok iyi düzeye geldiğini, fakat iktisadi işbirliğinde hâla olması gereken seviyeye gelemediklerini ve bu yüzden İran ile tüm iktisadi alanlarda daha aktif ilişki kurmayı amaçladıklarını vurguladı.

Sarkisyan ayrıca Ermenistan anayasasında yapılan reform çerçevesinde cari yılda parlamento seçimleri düzenlendiğini ve bu yıl iki ülke arasında diplomatik ilişkilerin başladığı günün 25. Yıldönümü olduğunu ifade etti.

İran ve Ermenistan cumhurbaşkanları Ruhani ve Sarkisyan görüşmede çeşitli ikili ve çok yönlü işbirliği konularını masaya yatırdı. Doğalgaz ve elektrik enerjisi alanında İran – Ermenistan – Türkmenistan troykası çerçevesinde işbirliğini geliştirme meselesi, Ruhani ve Sarkisyan’ın ele aldıkları bir başka önemli konuydu.

İki lider görüşmede başta dağlık Karabağ münakaşası olmak üzere çeşitli bölgesel sorunların çözüm yollarını ve bazı güvenlik meselelerini de ele aldı.

Geçen hafta Türkmenistan Cumhurbaşkanı Kurban Kulu Berdi Muhammedov iki günlük resmi bir ziyaret çerçevesinde üst düzey siyasi ve iktisadi bir heyet başkanlığında Azerbaycan Cumhuriyeti başkenti Bakü’ya geldi.  Türkmen lider Bakü’de Azeri mevkidaşı İlham Aliyev’le ikili ve özel bir görüşme gerçekleştirdi. Türkmen heyetin Azeri tarafla müzakereleri ve ayrıca Aşkabat ile Bakü arasında bir kaç işbirliği belgesinin imzalanması, Berdi Muhammedov’un Bakü ziyaretinin diğer önemli gündemleriydi.

Geçen hafta İran ve Tacikistan enerji bakanları Cumhurbaşkanı Ruhani’nin Tahran’da düzenlenen yemin töreninin kulisinde iki ülkenin ortak komisyonunun bir sonraki oturumu konusunda anlaştı. İran enerji Bakanı Hamid Çitçian ve Tacikistan enerji ve su kaynakları Bakanı Osman Ali Osmanzade Tahran ve Duşanba ortak komisyonunun bir sonraki oturumu hakkında bazı anlaşmalara vardılar. Görüşmede Çitçian Tacik elektrik firmasının Sengtudeh 2 hidro elektrik santrali ile ilgili borcuna işaretle borçların ödenme meselesi bir an önce çözüme kavuşmasını böylece ikili işbirliğini geliştirmeyi umduklarını belirtti. Bakan Çitçian ayrıca Kasa 1000 projesine de vurgu yaparak bu proje tamamlandığı takdirde Tahran yönetimi bu proje ile işbirliği yapmak istediğini, böylece gelecekte Sengtudeh 2 santralinin ürettiği elektrik enerjisinin bir bölümü bu projenin katkıları ile İran’a ihraç edilmesini istediklerini kaydetti.

İran ve Tacikistan enerji bakanlarının ikili ortak komisyonun gelecek oturumu üzerindeki anlaşmaları, Tacikistan’dan bu ülkenin enerji Bakanı başkanlığında üst düzey bir heyetin cumhurbaşkanlığı yemin törenine katılmak amacıyla Tahran’a geldiği bir sırada gerçekleşti.

Ancak Tacik heyetin Tahran ziyaretine karşın Tacikistan televizyon kanalı 8 Ağustos 2017 tarihinde sipariş üzerine yapılan bir filmi yayımlayarak İran’ı bu ülkede 1990’lı yıllarda yaşanan gelişmelere müdahale etmekle suçladı.

İran’ın Duşanba büyükelçiliği ise bir basın bildirisi yayımlayarak Tacikistan televizyon kanalının İran aleyhinde ileri sürdüğü suçlamalara tepki gösterdi. Bildiride Tacikistan milletinin tarihi hafızasına işaret edilerek İran İslam Cumhuriyeti Tacikistan’da barışın esas garantörlerinden biri olduğu ve çatışma taraflarının müzakerelerine ev sahipliği yaptığı ve bu ülkede  1990’lı yıllarda devam eden iç savaşın sonlandırılmasında yapıcı rol ifa ettiği hatırlatıldı.

İslam İnkılabı Lideri Ayetullah Hamanei büyükelçiliği bildiride şu ifadelere yer verdi: kuşkusuz bu filmi hazırlayan çevreler İran ve Tacikistan milletleri arasındaki kültürel, medeni ve dostluk temelindeki bağlarını tahrip etmeyi başaramayacaktır. Gerçekte İran İslam Cumhuriyeti Tacikistan’da stratejik istiklal tüneli ve Sengtudeh 2 hidro elektrik santrali ve İbni Sina hastanesi gibi bir çok altyapı projesini hayata geçirmekte katkısı olmuştur. Üstelik Tacikistan kamuoyu İran kızılay cemiyetinin sağlık ve tıbbi hizmetlerini ve İmam Humeyni -ks- yardım komitesinin yoksul Tacik ailelere veya kimsesiz Tacik vatandaşlara destek  olmasını veya bu ülkede spor merkezleri inşa etmesini ve tarihi binaları restore etmesini ve Tacik gençlerin İran üniversitelerinde eğitim görmelerini veya Tacikistan üniversitelerine ve bilimsel merkezlerine yardımlarını veya bu cumhuriyette onlarca meslek okulu açmasını asla unutmayacak ve bu filmde ileri sürülen iddiaların asla bu yardımlarla uymadığını görecektir. Nitekim bu garez-kar filmin Tacikistan enerji ve su kaynakları Bakanı ve iki ülkenin ortak karma ekonomik ve kültürel komisyonunun Tacik eşbaşkanının Tahran ziyareti ve cumhurbaşkanlığı yemin töreninden hemen sonra yayımlanması da bazı çevrelerin iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesini ve dostluk bağlarının güçlenmesini istemediklerini ortaya koyuyor. Bu konu İran İslam Cumhuriyeti büyükelçiliğinin yayımladığı bildiride de vurgulandı. Bu konu aynı zamanda bu tür tefrikacı hareketlerin iki milletin çıkarları ve istekleri çerçevesinde olmadığını ve aslında İran ve Tacikistan gibi aynı dili ve aynı kültürü paylaşan iki ülke arasındaki kardeşçe ilişkileri tahammül edemeyen çevrelerce  gündeme getirildiğini ortaya koyuyor.

Geçen hafta Türkmenistan Cumhurbaşkanı Kurban Kulu Berdi Muhammedov iki günlük resmi bir ziyaret çerçevesinde üst düzey siyasi ve iktisadi bir heyet başkanlığında Azerbaycan Cumhuriyeti başkenti Bakü’ye geldi.  Türkmen lider Bakü’de Azeri mevkidaşı İlham Aliyev’le ikili ve özel bir görüşme gerçekleştirdi.

Berdi Muhammedov ile Aliyev arasında kapılı kapıların ardından gerçekleşen görüşmede iki liderin siyasi, iktisadi, ticari, enerji, nakliyat, kültürel alanlarda ve özellikle Hazar denizi çerçevesinde işbirliğini geliştirme yollarını ele aldıkları belirtildi.

Türkmenistan medyası ise Cumhurbaşkanı Berdi Muhammedov’un Bakü ziyaretini Türkmenistan ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı şeklinde yorumladı.

Azerbaycan Cumhuriyeti ve Türkmenistan Hazar denizi üzerinden iki komşu ülkedir ve yetmiş yılı aşkın bir süreden beri eski sovyetler birliği çerçevesinde işbirliği yapan ve 1991 yılında bağımsızlıklarına kavuştuktan sonra da diplomatik ilişki kurarak başkentlerde karşılıklı büyükelçilik açan iki ülke sayılır. İki ülke ayrıca başta BM olmak üzere bölgesel ve uluslararası kurumlarda da benzer bir turum sergiliyor.

Türkmen heyetin Azeri tarafla müzakereleri ve ayrıca Aşkabat ile Bakü arasında bir kaç işbirliği belgesinin imzalanması, Berdi Muhammedov’un Bakü ziyaretinin diğer önemli gündermleriydi.

İşbirliği belgeleri sivil savunma, deniz taşımacılığı, sanayi mülkiyetin desteklenmesi, yazarların hakları, çevre, veterinerlik, enerji, turizm, vergi, demiryolu taşımacılığı ve Bakü ve Türkmenbaşı limanları arasında işbirliği gibi alanları kapsıyordu.

Bu arada iki taraf ikili ve çok yönlü bölgesel işbirliği çerçevesinde aralarında Hazar denizi enerji kaynakları üzerindeki anlaşmazlıklara bir çare bulmayı umuyor.