Bültenimizin başında her hafta olduğu gibi ilkin Hazar denizinin iki kıyısında yaşanan en önemli gelişmeleri gözden geçirmek istiyoruz.

Geçen hafta Tacikistan insan hakları merkezi özel temsilcisi Şaira Devletova, Tacik gazetecilere destek merkezinin açıldığını duyurdu.

Tacikistan İnsan haklarını koruma işleri bağımsız merkezi kurumu Başkanı Şaira Devletova’nın belirttiğine göre, Keşade cemiyeti enstitüsünün mali yardımları ile medya mensuplarına hukuki yardımla ilgili yeni bir merkez kuruldu. Devletova, bu merkezin açılışının esas amacını basın mensuplarına hukuki yardım sunma şeklinde beyan etti. Devletova, hali hazırda bu plan çerçevesinde gazetecilere, gözaltına alındıkları ve haklarında yeni bir dosya açıldığı takdirde onlara ücretsiz avukat temin edilebileceğini kaydetti. Gazetecilerin haklarını koruma planının sorumlusu Devletova açıklamasının devamında da, herhangi bir gazeteci hapse atıldığında yakınları medya mensuplarına hukuki yardım adındaki yeni merkezden hukuki yardım alabileceklerini ifade etti.

Tacikistan’dan bir başka gelişmede, bu ülkenin Rusya ve Çin ile mali işbirliği cari yılın ilk yedi ayında azaldığı ve bunun yerine Kazakistan ile ticari ilişkileri geliştiği bildirildi.

Tacikistan’ın cari yılın ilk yedi ayında dış ticaret hacminin tutarı yaklaşık iki milyar dolar seviyesine ulaştı, ki bu rakamın geçen yılın aynı dönemine oranla %9.2 veya bir başka ifade ile 205 milyon dolar azaldığı anlaşılıyor.

Bu yılın Ocak ayından Temmuz ayına kadar geçen sürede Tacikistan’ın başka ülkelere ihracat hacmi 527 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti ki bu rakam geçen yılın aynı dönemine oranla %3.9 veya 20 milyon dolar fazladır. Yine Tacikistan’ın cari yılın aynı döneminde ithalatı yaklaşık 1.5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti ki bu rakam da geçen yılın aynı dönemine oranla %13.1 veya 224 milyon dolar daha azdır.

Tacikistan’da dış ticaret hacminin mali bedeli ithal ürünlerde yaşanan düşüş yüzünden üçüncü yıldır düşüş kaydediyor.

Geçen hafta Kazakistan Cumhurbaşkanı özel temsilcisi Ağlıbeyk Kemaleddinov Mısır’a gelerek Arap birliği genel sekreteri Ahmet Ebulkayt ile görüştü. Kazak temsilci görüşmede Arap birliğinin Arapların vahdetinde ve ayrıca Arap ülkelerinin teamülleri ile ilgili hayati meselelerin çözümünde ifa ettiği etkili rolüne vurgu yaptı. Kazakistan Cumhurbaşkanı özel temsilcisi Kemaleddinov görüşmede, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev’in 10 – 11 Eylül 2017’de İslam işbirliği teşkilatının İslam dünyasının yenilenmesi ile ilgili meselelerin çözümü yönünde bilim ve teknoloji konulu ilk oturumunun Astana’da düzenlenmesi yönündeki inisiyatifi önemli bir gelişme olduğunu vurguladı.

Görüşmede Arap birliği genel sekreteri Abulkayz da Kazakistan’ın Astana’da ev sahipliği yaptığı Suriye barış müzakereleri gibi meselelerde ifa ettiği rolünü takdirle karşıladıklarını belirtti ve Kazak liderin Ortadoğu bölgesinde akan kanı durdurma yönündeki çabalarını övdü.

Geçen hafta Kazakistan’ın siyasi hareketliliği doğrultusunda  Astana İsviçre cumhurbaşkanını ağırladı. İsviçre konfederasyonu Cumhurbaşkanı Doris Lutard Kazakistan’a yaptığı ziyareti sırasında Kazak lider Nur Sultan Nazarbayev’le görüşerek Astana ile ikili ticari ilişkilerin takviye edilmesine vurgu yaptı.

Geçen hafta Rusya ve Azerbaycan cumhuriyetinin üst düzey askeri komutanları Azerbaycan’ın sınır kentlerinden birinde bir araya gelerek iki ülke arasında  sınır güvenliğini takviye etme ve güvenlik tehditleri ile mücadele konularını görüştü. Azerbaycan Cumhuriyeti ve Rusya sınır muhafaza birlikleri komutanları Elçin Kuliyev ve Vladimir Kulişov ayrıca bir bildiri yayımlayarak iki tarafın iki ülkenin sınırlarının durumu hakkında ve ayrıca başta hazar denizi olmak üzere sınırlarda teftişlerin arttırılması ve ayrıca sınır güvenliğine karşı mücadelede işbirliğinin önemine vurgu yaptı.

Geçen hafta Avrasya iktisadi birliği üyelerinin devletlerarası konseyi oturumu Kazakistan, Kırgızistan, Ermenistan, beyaz Rusya ve Rusya başbakanları ve birliğin iktisadi komisyonu yönetim kurulu Başkanının imzaladıkları bir kaç çok yönlü belge ile sonuçlandı.

Avrasya iktisadi birliğine üye ülkelerin başbakanlarının devletlerarası konseyi zirvesinin üçüncüsü Kazakistan’ın başkenti Astana’da üye ülkelerin arasında çok yönlü işbirliğini konu alan bir kaç belgenin imzalanması ile sona erdi.

Geçen hafta Özbekistan yüksek mahkemesi bir kararla bu ülkenin milli güvenlik komisyonu eski Başkan yardımcısı Şöhret Golamov’u mali fesat, silah ve uyuşturucu madde kaçakçılığı suçlarından müebbet hapis cezası ve 1.5 milyar dolar nakit para cezasına çarptı.

Şöhret Golamov milli güvenlik servisinin emekli subayı ve interpolun Özbekistan bürosu eski Başkanı Yuri Savinkov’un yardımı ile kendisine Batılı bankalarda hesap açmış ve paralarını bu bankalarda açtığı hesaplara yatırmıştı. Şöhret Golamov’un dosyasında ayrıca ünlü Özbek işadamı ve eroin kaçakçısı Gafur Rahimov’la ilişkisi olduğu ve bu adamın firmalarından yararlanarak Avrupa ülkelerine uyuşturucu madde sevkettiği belirtiliyor.

Aslında Yuri Savinkov’un adı bundan önce Özbekistan’ın merhum Cumhurbaşkanının büyük kızı Gülnare Kerimova’nın mali fesat skandallarında çok duyulmuştu. Özbekistan’ın eski Cumhurbaşkanının büyük kızı Gülnare Kerimova 2013 yılında medyaya yaptığı açıklamalarında Savinkov’u mali fesatla suçlamıştı. Gülnare’nin bu açıklamalarından bir yıl sonra Savinkov hakkında Özbekistan’da yargı süreci başlatıldı. Savinkov hali hazırda BAE’inde yaşıyor. Savinkov’un ayrıca Golamov’un silah satışlarında da ele bulunduğu ve bu yoldan yurt dışındaki Özbek muhaliflere karşı suikast düzenlenmesinin bedelini karşıladığı belirtiliyor.

Geçen hafta Kazakistan Başbakanı Bagıtcan Sagintayev ve Kırgız mevkidaşı Saranbayev Cinbeykov gerçekleştirdikleri görüşmede çeşitli ikili konuları ve özellikle iki ülke arasındaki sınırların belirlenmesini ele aldı.

Geçen hafta Tacikistan içişleri bakanlığı temsilcileri de Tacik ve Özbek polis teşkilatları koordinasyon grubunun ilk ortak oturumuna katılmak üzere Taşkent’i ziyaret etti ve Özbekistan içişleri Bakanı ile görüştü.

Geçen hafta Avrasya iktisadi birliği üyelerinin devletlerarası konseyi oturumu Kazakistan, Kırgızistan, Ermenistan, beyaz Rusya ve Rusya başbakanları ve birliğin iktisadi komisyonu yönetim kurulu Başkanının imzaladıkları bir kaç çok yönlü belge ile sonuçlandı.

Avrasya iktisadi birliğine üye ülkelerin başbakanlarının devletlerarası konseyi zirvesinin üçüncüsü Kazakistan’ın başkenti Astana’da üye ülkelerin arasında çok yönlü işbirliğini konu alan bir kaç belgenin imzalanması ile sona erdi.

Kazakistan Başbakanı Bagıtcan Sagintayev oturumda yaptığı konuşmada Avrasya iktisadi birliğine üye ülkelerin arasında ve yine üye ülkelerle başka ülkelerin arasında ticari işbirliğinin gelişen sürecine işaretle bu tür ticari ilişkilerin birliğin icraatı ile ilgili en önemli meselelerin ele alınması ve hızlı tepki verilmesine imkan sağladığını belirtti.

Avrasya iktisadi birliği devletler arası konseyine üye ülkelerin kendi aralarında iktisadi işbirliğini geliştirmek amacıyla 60 iktisadi meselenin çözümünü içeren bir plan üzerinde çalıştıkları belirtiliyor. Ortak mali piyasa kurulması ile ilgili konvansiyonun taslağının incelenmesi, deniz nakliyatı anlaşmalarının onaylanması, başka ülkelerle ticaret yapma yolundaki teknik engellerin kaldırılması ve ayrıca ortak iş kaynakları piyasasının kurulması bu meselelerden bazılarını oluşturuyor.

Oturumun sonunda Kazakistan Başbakanı Bagıtcan Sagintayev birliğe üye ülkelerin geçen sene İran, Hindistan ve Singapur ile serbest ticaret için müzakere sürecini başlatma üzerinde mutabakata vardıklarını belirterek, oturumda İran ile ortak ticari bölge kurulması hakkında tartışıldığını ve bu yönde atılan adımlara ivme kazandırılması kararlaştırıldığını vurguladı.

Avrasya iktisadi birliğine üye ülkelerin başbakanlarının devletlerarası konseyi zirvesinde üye ülkelerin arasında çok yönlü işbirliğini konu alan bir kaç belge imzalandı. Belgelerin arasında konseyin üye ülkelerin 2016 yılındaki bütçelerinde ithal ürünlerin gümrük tarifelerinin dağılımı ile ilgili talimatları, ticari alanlardan ortak ticaretin birliğin ortak enerji piyasası çerçevesinde organize edilmesi , ortak enerji piyasasının kurulmasına mali destek verilmesi ve konseyin bir sonraki oturumu ile ilgili belgeler yer alıyordu.

Avrasya iktisadi birliği hali hazırda Rusya, beyaz Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Ermenistan’dan oluşuyor. Birliğin çerçevesinde üye ülkeler Avrasya sınırları içinde ürünlerin ve sermayelerin ve iş gücü ve hizmetlerin serbest dolaşımı üzerinde mutabakata varmış bulunuyor. Avrasya iktisadi birliği üyeleri ayrıca enerji, sanayi, tarım ve ulaştırma alanlarında da ortak politika izleyeceklerini belirtiyor.

Geçen hafta orta Asya ve kafkasya bölgelerinde yaşanan gelişmelere bakıldığında, bölge ülkelerinin üst düzey yetkililerinin istişarelerinde güvenlik konuları en öncelikli konular olduğu anlaşılıyor. Nitekim Tacikistan içişleri bakanlığı temsilcilerinin Taşkent ziyareti ve Tacik ve Özbek polis teşkilatları arasında koordinasyon grubunun ilk oturumuna katılmaları ve Özbekistan içişleri Bakanı ile görüşmelerinden  Kazakistan ve Kırgızistan başbakanlarının bir araya gelerek sınır meselelerini görüşmeleri ve ayrıca Azerbaycan Cumhuriyeti ile Rusya’nın sınır muhafaza birlikleri komutanlarının iki ülkenin sınırlarında durumu gözden geçirdikleri görüşmesine kadar yaşanan tüm gelişmeler, Hazar denizinin iki kıyısında yer alan ülkelerin güvenlik kaygılarını yansıtan gelişmeler olduğunu anlaşılıyor.

Geçen hafta Tacikistan içişleri bakanlığı temsilci heyeti Özbekistan ziyaretleri sırasında bu ülkenin içişleri Bakanı Abdusselam Azizov’la görüştü. Görüşmede Tacikistan ve Özbekistan polis teşkilatları arasında terör, radikalizm ve uyuşturucu madde kaçakçılığı ile mücadele ve bölgede güvenliğin temini yönünde işbirliğini takviye etmeye vurgu yapıldı.

Aslında bu görüşme, Tacikistan ve Özbekistan güvenlik güçleri uluslararası cani örgütlere karşı yirmi yılı aşkın bir sürede hiç bir ortak operasyon tecrübesi yaşamadıkları bir sırada gerçekleşti, ki bu da iki ülkenin güvenlik ve askeri işbirliği alanında bir dönüm noktası sayılıyor.

Yine benzer bir gündem, Kazakistan Başbakanı ve Kırgız mevkidaşının görüşmesinde söz konusuydu ve iki Başbakanı ikili çeşitli konuları ve özellikle iki ülke arasındaki ortak sınırların belirlenmesi gibi önemli güvenlik konularını masaya yatırdı. Bu görüşmede ayrıca iki ülkenin teknik yardım, demiryolu tarifeleri üzerine koordinasyon ve göç yasalarının kolaylaştırılması gibi alanlarda ikili işbirliğini geliştirme yolları ele alındı.

Eğer Rusya ve Azerbaycan cumhuriyetinin askeri üst düzey komutanlarının sınır güvenliğini ele aldıkları görüşmeyi da Tacik ve Özbek yetkililerle Kazak ve Kırgız yetkililerin görüşmeleri ile bir arada düşünecek olursak, bu ülkelerin üst düzey yetkililerinin güvenlik meselesinde genelde ve sınırlarının güvenliğine özelde çok önem verdikleri anlaşılır. Gerçi söz konusu bölge yetkilileri bu tehditlerin adını dile getirmeden sadece güvenlik alanında işbirliğine vurgu yaptı.

Her halükarda bölgede yaşanan geçen haftaki gelişmelerde insan ve silah ve uyuşturucu madde kaçakçılığı ile mücadele ve sınırların belirlenmesi gibi konuların bölge ülkelerinin siyasi, askeri ve güvenlik yetkililerinin görüşmelerinde ele aldıkları önemli konular gibi duruyor, ama yine de bu ülkelerin bölgede baş gösteren terör ve radikalizm ve bölücü akımların türemesi ve ayrıca tekfirci siyonist terör örgütlerinin faaliyetlerinden duyulan kaygının da kolay kolay gözardı edilemeyeceği anlaşılıyor.