Geçen hafta Ortadoğu bölgesi önemli gelişmelere sahne oldu, fakat Iraklı güçlerin Kerkük kentinde operasyonu, bu operasyona gösterilen tepki ve yine Suriye’de Rakka kentinin tekfirci IŞİD terör örgütünün işgalinden tamamen kurtarılması Ortadoğu bölgesinin en önemli gelişmeleriydi.

Geçen hafta Kerkük’ün kontrolünü ele geçirme ve bu eyaletteki petrol kuyularının geri alınma operasyonu geçen Pazar günü Irak Başbakanı Haydar İbadi’nin talimatı üzerine başladı. Başbakan Haydar İbadi bu operasyonun düğmesine, peşmerge güçlerinin Kerkük’ten çekilmesi için tanıdığı 72 saatlik sürenin sona ermesinden sonra bastı.

Irak ordusu, federal polis güçleri, çevik kuvvet birlikleri, terörle mücadele kurumuna bağlı güçler ve Haşed-ul Şaabi hareketine bağlı birliklerden oluşan Iraklı güçler Pazartesi günü sabah saatlerinde herhangi bir ciddi çatışmaya girmeksizin Kerkük havaalanı ve bazı petrol kuyuları ve K1 ve Halid askeri üslerinin kontrolünü ele geçirmeyi başardı.

Kerkük operasyonu, Kuzey Irak yerel yönetimi ile müzakereler ve özellikle Irak Cumhurbaşkanı Fuat Masum’un Mesut Barzani ve Neçirvan Barzani ile müzakereleri sonuç vermemesi ve IKDP liderleri ile IKYB’nin bazı liderleri Kerkük’ün kontrolünü Iraklı güçlere devretmeme ve bu güçlere karşı koyma konusunda uzlaşmaları üzerine başlatıldı. Ancak buna karşın iki Kürt partinin içinde anlaşmazlıklar, bu partilerin arasında ikiye bölünmelere yol açtı ve peşmerge güçlerinden bir bölümü Kerkük’te kontrol altında tuttuğu bazı bölgelerden çekilmesine neden oldu. Bu arada Iraklı güçlerin en kısa zamanda hedeflerine ulaşmasının ardından Mesut Barzani ilk tepkide rakiplerini ihanet etmekle suçladı.

Aslında hem Bağdat merkezi yönetimi ve hem Erbil yerel yönetiminin Kerkük üzerindeki ısrarının nedeni, bu eyaletin bir kaç açıdan önem arz etmesinden kaynaklanır. Kerkük eyaleti coğrafi açıdan Bağdat’ın kuzeyinde ve Erbil’in de güneyinde yer alıyor ve başkent Bağdat’tan sadece 255 km uzaklıkta bulunuyor. Bundan başka Irak’ın petrol kaynaklarının %40 kadarı Kerkük eyaletinde yer alıyor ve bu eyalet, Basra eyaletinden sonra Irak’ın ikinci önemli enerji kaynağı sayılıyor.

Öte yandan Kerkük eyaleti nüfus bakımından kürtler, Araplar ve Türkmenlerden oluşuyor ve bu yüzden Kuzey Irak yerel yönetiminin Kerkük eyaletinin Kürt mahiyetine vurgu yapması bu eyalette ciddi anlaşmazlığa ve bazı çatışmalara yol açan bir durumdu. Bu yüzden Kerkük eyaleti Iraklı güçlerce geri alındığında başta Araplar ve Türkmenler olmak üzere eyalet halkı tarafından büyük sevinçle karşılandı.

Kerkük eyaleti siyasi açıdan da büyük önem arz ediyor, zira bilindiği üzere bu eyalet Erbil ile Bağdat arasında münakaşa konusu olan bölgelerden biridir. Bu öneme dikkat çeken Ahmet Abdulvahab, Rusya’nın Sputnik haber ajansının sitesinde yayımladığı makalesinde şu ifadelere yer verdi: Kerkük’ün stratejik konumu ve iktisadi önemi ve zengin petrol ve doğalgaz kaynakları ve ayrıca nüfus yapısı yüzünden  Irak yönetimi Kerkük hakkında konuşmayı ihanet olarak görüyor.

Abdulvahab makalesinin bir başka bölümünde de şu vurguyu yapıyor: Kürt peşmerge güçleri ve komutanları Mesut Barzani’nin maceracılığı ta baştan Kürt halkının maslahatına olmadığını biliyordu.

Yine Irak meseleleri uzman Gosi Mutesem de Kerkük eyaletinin önemi yüzünden ilk kez tüm Iraklı grupların Kerkük’ü Mesut Barzani’ye bağlı güçlerin elinden kurtarmak ve şartları IŞİD işgalinden önceki döneme geri getirmek için birlik olduğunu belirtiyor.

Öte yandan Kerkük operasyonu Iraklı yetkililerin ve Kuzey Irak yerel yönetimi yetkililerinin farklı tepkileri ile karşılaştı, ancak gösterilen tepkilerin ana ekseni, Mesut Barzani’nin Irak’tan ayrılma referandumunu düzenleme kararında yanlış yaptığı ve Erbil ile Bağdat arasında gerginlikleri gidermek için diyalog kurulmasından ibaretti.

Irak Cumhurbaşkanı Fuat Masum geçen Salı günü Irak televizyon kanallarından yayımlanan bildirisinde Erbil ile Bağdat arasında diyaloğun yeniden başlatılması ve sorunların Irak anayasası çerçevesinde halledilmesi yönünde çabaların arttırılmasına vurgu yaptı. Cumhurbaşkanı Masum, ihtilafların birikmesi hem Irak’ın geleceği ve hem tüm tarafların zararına olacağını vurguladı.

Irak Başbakanı Haydar İbadi de geçen Salı günü Bağdat’ta düzenlediği bir basın toplantısında Kuzey Irak referandumu sona erdiğini ve tarihe gömüldüğünü belirterek, Kürt liderleri referandumun her şeyden önce kürtlerin çıkarlarına zarar vereceğini daha önce söylediklerini ifade etti.

Irak Cumhurbaşkanı yardımcısı Nuri Maliki de bir açıklama yaparak, Kuzey Irak yerel yönetimi Başkanı Mesut Barzani yanlış politikaları ve aceleci uygulamaları yüzünden İsrail’den başka tüm dostlarını kaybettiğini belirtti.

Iraklı büyük alim Ayetullah Ali Sistani’nin temsilcisi Abdulmehdi Kerbelai de Kerbela’da kıldırdığı Cuma namazı hutbelerinde Kerkük eyaleti ve münakaşa konusu olan diğer bölgelerde silahlı çatışmayı önlemek için çaba harcayan tüm taraflara teşekkür ederek şöyle dedi: Irak güvenlik güçlerinin Kerkük ve Kuzey Irak’ta diğer bölgelere girmesi bir taraf için zafer ve öbür taraf için hezimet değildir. Bu haraket, tüm Iraklılar için zaferdir.

Ayetullah Sistani’nin temsilcisi Kerbelai ayrıca münakaşa konusu olan bölgelerde gerginliklerin hafifletilmesini istedi ve intikam amaçlı yaklaşımlar konusunda uyarıda bulundu.

Öte yandan Irak’ta bir mahkeme, IKYB genel sekreteri birinci yardımcısı Koser Resul Ali’nin tutuklaması yönünde karar aldı. Mahkeme bu kararı Resul Ali’nin Iraklı güçlere haraket ettiği ve kışkırtıcı açıklama yaptığı için aldığını açıkladı.

Koser Resul Ali geçen Çarşamba günü Kerkük gelişmeleri hakkında bir bildiri yayımlayarak Iraklı güçleri işgalci güç olarak adlandırdı.

Kerkük operasyonu hakkında Kuzey Irak bölgesinde çeşitli tepkiler gündeme geldi. Kuzey Irak yerel parlamentosu Başkanı Yusuf Muhammed, Kuzey Irak yerel yönetimi Başkanı Mesut Barzani’nin istifasını istedi. Yusuf Muhammed, Mesut Barzani’nin Kuzey Irak yerel yönetimi başkanlığından istifa etmesi bu bölgede yaşayan halka büyük hizmet olacağını belirtti.

Iraklı tanınmış Kürt politikacılardan Berhem Salih de Kuzey Irak yerel yönetiminin feshedilmesini istediği açıklamasında, Kuzey Irak bölgesinde geçiş hükümeti kurulmasını istedi.

Bu tepkiler, Kuzey Irak ayrılma referandumu Erbil’deki yerel yönetimin elini Bağdat karşısında takviye etmediğini, bilakis bölgeyi zayıflattığını ve hatta iç savaş tehlikesini beraberinde getirdiğini ortaya koydu.

Rakka, tekfirci IŞİD terör örgütünce 2014 yılında işgal edilen Suriye’nin ilk büyük kentiydi. Örgüt bu kenti komuta merkezi ve dışarıda terör eylemlerinin üssü haline getirdi. Rakka geçen hafta Suriyeli kürtlerin silahlı gücü YPG/PYD tarafından tekfirci IŞİD terör örgütünün işgalinden kurtarıldı. Amerika’nın başını çektiği ittifakın destekleri ile gerçekleşen operasyonun sonunda Rakka’nın kurtarılmasından sonra bu kez Washington yönetiminin Suriye’de federal bir sistem uygulama planı ve Kuzey Irak’ta uygulanan federal yapının Suriye’de kürtlerin yoğunlukta yaşadığı bölgede uygulanması etrafında yorumlar gündeme gelmeye başladı. Bu arada YPG de geçen Cuma günü bir bildiri yayımlayarak Rakka eyaletinin geleceğini bu eyaletin sakinleri ve demokratik ve federal bir Suriye çerçevesinde belirleyeceklerini açıkladı.

Bu arada Suriyeli yetkililer Rakka kurtarılmadan önce yaptıkları açıklamada, Şam yönetimi bu eyaletin işgal edilmesine müsaade etmeyeceğini belirtti. Bu çerçevede Rakka valilik konseyi başkanvekili Muhammed Hicazi, Şam yönetimi Rakka’yı esas sahiplerine geri vermek üzere her türlü işgalci ve bölücü harekete karşı koyacağını açıkladı.

Suriye meclisinin Kürt milletvekillerinden Ömer Usi de YPG güçleri Amerika’yi izlememeleri ve Suriye ordusu ile petrol sahalarını ele geçirme konusunda yarışa girmemesi gerektiğini belirterek Suriyeli kürtlerin gerçek konumu direniş ekseninde yer almaları ile anlam kazanacağını belirtti.

Öte yandan Şam Times sitesi de Iraklı kürtleri Suriyeli kürtlerle karşılaştırdığı yazısında şu ifadelere yer verdi:

Iraklı kürtlerin meselesi yirminci yüzyılın yetmişli yıllarından sonra siyasi boyut kazandı, oysa bu durum Suriye için söz konusu değildir. Amerika Suriyeli ve Iraklı kürtlere yönelik kendi planlarını uygulamak için bastırıyor, fakat siyasi stratejik düzeylerde yaşanan ve devam ettiği takdirde kürtlerin inzivaya itilmeleri ve kuşatma altına alınmalarına yol açacak hatalardan ders almak gerekir.