Эрон табиатининг ажойиботлари(89)
Авишу ғори
Эрон шимолидаги Гилон вилояти ўзининг беғубор ва гўзал табиати, ям-яшил ва ажойиб ўрмонлари ва кўплаб тарихий диққатга сазовор жойлари билан Эроннинг энг муҳим сайёҳлик масканларидан биридир. “Анзали” ботқоқли ҳудуди, “Саравон” ўрмон боғи, “Мосула” қишлоғи, Фумандаги “Рудхон” қалъаси Эроннинг ушбу минтақасининг диққатга сазовор жойларидан саналади.
Минтақанинг табиий диққатга сазовор жойлари орасида тоғли ҳудудда "Шандермон" ўрмонлари орасида ва Мосол шаҳри яқинида жойлашган ажойиб ғор бор. 2010 йилда Эрон миллий табиий мероси рўйхатида рўйхатга олинган 75 миллион йиллик ғор. Ушбу гўзал ва ажойиб ғор билан кўпроқ танишиш учун бугун бизга қўшилинг.
ЗўрғаМосол — Эрон шимолидаги Гилон вилоятидаги тоғли шаҳар. Бу шаҳар Гилон вилояти маркази Раштдан 50 км шимоли-ғарбда жойлашган. Мосол шаҳри атрофида 17 дан ортиқ катта ва кичик ғорлар мавжуд бўлиб, улар орасида турли қандиллар ва чиройли шаршаралар ва оҳактош устунлари бўлган Авишу ғори ажойиб манзара яратган. Баландлиги 19 метр ва эни 14 метр бўлган жуда катта тешиклари бўлган бу ғор Гилон вилоятидаги ноёб ғорлардан бири бўлиб, ҳозиргача ғорнинг 2000 метрдан ортиқ қисми маҳаллий ғорчилар ва алпинистлар томонидан топилган ва Эрондаги энг узун ғор деб топилган. Бу ғор паст сувли водийларнинг ўртасида жойлашган бўлиб, денгиз сатҳидан 1300 метр баландликда жойлашган Эроннинг оҳактош ғорларидан биридир. Геологик тадқиқотлар Авишу ғорининг ёши тахминан 75 миллион йил эканлигини кўрсатди.
Авишу ғорини ушбу минтақадаги ва ҳатто Эрондаги бошқа ғорлардан ажратиб турадиган хусусиятлар орасида тенис палту океанининг қолдиқлари бор, уларнинг изларини ғор яқинидаги қояларда ҳам кўриш мумкин. Масалдаги Авишу ғорининг бошидан охиригача дарё ғорлари ҳисобланган сув оқимлари бор. Авишу ғорига қанча кўп кирсангиз, шунчалик кўп сув кўрасиз. Шунинг учун бу ғор Авишу деб номланган. Авишу сўзи ҳаракат сўзи бўлиб, ундан кўп маъноларни чиқариш мумкин, ав: сув, вишу: чўкиш маъносини билдиради. Маҳаллий аҳоли ғорга ўз номини қўйган бўлиши мумкин, чунки ғорга кирган сув аввалига ҳаммага кўринади, лекин кейин ғор чуқурлигида ғойиб бўлади.
Авишу - оҳактош ва сувли ғор, етти булоқ ва дарё. Сув оқимини ғорнинг бошидан охиригача кўриш мумкин ва 9 та асосий қудуқ ва битта иккинчи даражали қудуқдан иборат. Кўз билан кўринадиган даражада ишлайдиган бу ғорда турли хил ноёб оҳактош шаклларини кўриш мумкин. Бу шакллар оҳактошнинг сувда эриши натижасида юзага келади. Қандиллар бу ғорнинг диққатга сазовор жойларидан бири бўлиб, улар шифтдан ёки полдан устунлар шаклида осилган. Бу гўзал қандиллар ҳозирда ярасалар, салянгозлар, сув қушлари ва кўплаб чивинлар каби кўплаб жонзотлар учун уйдир.
Авишу ғори, аксарият ғорлар сингари, оҳактош ва гипсли жинсларда ҳосил бўлган. Ушбу жинслар калций карбонатни ўз ичига олади ва кислота уларни осонликча эритиши мумкин. Ёмғир ёғганда, ёмғир томчилари карбонат ангидридни ҳавога сингдириб, сувни кислоталайди, бу эса оҳактошни эритиши мумкин. Шу сабабли, ғор томидан оҳакли сув томчилаб, буғланганда, унинг калкерли чўкиндилари қолади ва бу ажойиб қандилларни ҳосил қилади. Асрлар давомида мавжуд бўлган қандиллар.
Мослл шаҳрининг иқлими мўътадил ва нам бўлиб, тоғ этакларида жойлашганлиги сабабли вилоятнинг бошқа ҳудудларига нисбатан совуқ иқлимга эга. Қишда бу ҳудуд шунчалик совуқки, ҳароратнинг пасайишига озгина одам тоқат қила олади. Шундай қилиб, Авишу ғорига ташриф буюриш учун энг яхши мавсум баҳор ва ёз бўлиши керак. Албатта, Авишу ғорига ташриф буюриш ҳақида билишингиз керак бўлган бир нарса шундаки, кучли мавсумий ёмғирларда ғор ичидаги сув чуқурлиги жуда баланд ва бу ташриф буюрувчилар учун хавфли бўлади.Шунинг учун кучли ёғингарчилик пайтида бу ғорга бормаслик яхшироқдир
Ушбу ғорда сиз юриш ва алпинизм учун поябзал кийишингиз керак. Ғорчилар сувда камида тўпиқларигача бўлиши мумкинлиги сабабли, уларга мос поябзал кийиш тавсия этилади. Ғор томидан оҳак суви томчилаб оқиши туфайли сайёҳларнинг кийимлари ҳам нам бўлиши мумкин, шунинг учун қўшимча кийим олиб келиш тавсия этилади.
Авишу Масал ғори бегубор ҳудуд. Шу сабабли, унинг атрофида қулайликлар, хизматлар ва турар жой кам. Саёҳатчилар муаммога дуч келмасликлари учун улар билан бир кун давомида етарли миқдорда сув ва озиқ-овқат бўлиши тавсия этилади. Шандермон ёки Мосол эко-ложаларини ҳам танлаган маъқул, чунки фақат шу ҳудудда лагер қуриш бироз хавфли.
