جنگنده آموزشی کوثر؛ گامی بزرگ در عرصه ساخت هواپیما در ایران

پارس‌تودی- هواپیمای جنگنده آموزشی کوثر حاصل تلاش جمعی مختصصان صنعت هوایی ایران در راستای دستیابی به دانش هواپیماهای جت مافوق صوت آموزشی و رزمی است.

به گزارش پارس‌تودی، کلیه مراحل اجرایی ساخت جنگنده کوثر در مجموعه هواپیماسازی ایران (هسا) متعلق به وزرات دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و با مشارکت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته و در این مسیر با بهره‌گیری از توانمندی مراکز دانش بنیان و تکیه بر امکانات بومی توسعه یافته است. ساخت کوثر توانایی قابل توجه مجموعه صنعتی نظامی ایران را نشان می‌دهد. از لحاظ فنی، در ساخت جنگنده کوثر تجهیزات و ابزارهای پیشرفته و به روز دنیا، به کمک دانش بومی و تولید ملی، در قسمت های مختلف هواپیما نصب شده است. میزان بومی سازی در این هواپیما ۸۸ درصد است.

نگاهی کلی
رونمایی از جنگنده آموزشی کوثر در۲۱ اوت ۲۰۱۸ (۳۰ مرداد ۱۳۹۷) صورت گرفت و در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۰ (۵ تیر ۱۳۹۹) در جریان یک مراسم رسمی، سه فروند جنگنده کوثر تحویل نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران شدند. جنگنده آموزشی کوثر یک جنگنده نسل سه با اویونیک (الکترونیک پروازی) نسل چهارم است که برای انجام ماموریت های پشتیبانی نزدیک هوایی وآموزش پیشرفته در ایران با الگو گیری از جنگنده آموزشی «اف ۵ اف»  به صورت کامل بومی سازی شده است و ایران را در شمار معدود کشور‌های دارای فناوری طراحی و ساخت هواپیمای جنگنده با سامانه‌های اویونیک وکنترل آتش نسل۴ قرار داده است.

بخش پیشرانه، تجهیزات اویونیکی، رایانه مرکزی ، نمایشگرها ، رادار چند منظوره از جمله تجهیزات پیشرفته و به روز شده در این هواپیمای جنگنده هستند. قرار بود که جنگنده کوثر در دو نوع تک کابین و دو کابین ساخته شود که نوع دوکابینه آن علاوه بر قابلیت رزمی، برای آموزش خلبانان در مرحله پیشرفته کاربرد دارد.

کابین خلبان کوثر دو صندلی پشت سر هم  را زیر کانوپی های مجزای لولایی عقب قرار می‌دهد. از بخش دماغه بلند آن گرفته تا بال با ارتفاع کم و با سطح کوچک. طراحی بهینه بدنه هوا با کاهش نیروی کششی ناشی از باد‌های تند، عملکرد برتری را ارائه می‌دهد. بدنه این هواپیما اندکی به سمت انتهای آن خم شده که دو نازل اگزوز مجزا در زیر باله دم عمودی منفرد وجود دارد. بال‌های آن  نیز در قسمت پایین بدنه تعبیه شده است. 
کوثر مجهز به ارابه فرود سه چرخه جمع شونده است که شامل یک واحد تک چرخ در قسمت دماغه و دو واحد چرخ جداگانه در قسمت بدنه است.

ویژگی ها
در جنگنده آموزشی کوثر از موتور توربوجت بومی ایرانی با اسم اوج استفاده شده است. موتور اوج اولین موتور جت ساخت ایران است که بر اساس موتور توربوجت جی ۸۵ که در هواپیماهای اف ۵ مورد استفاده است ساخته شده و  قابلیت عملکرد پروازی تا ارتفاع ۵۰ هزار پا را دارا بوده و قابلیت نصب بر ‌روی انواع پرنده‌های با وزن برخاست حداکثر ۱۰ تن را داراست.

به گفته سردار دهقان، وزیر وقت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران، در ساخت این موتور از ۱۴ هزار قطعه  مختلف استفاده شده است. همچنین، در ساخت پره های این موتور، از فناوری برش در خلاء استفاده شده است و دانش ساخت برخی از سوپر آلیاژ های به کار برده شده در این پروژه بومی شده است. از ویژگی های دیگر این موتور می توان به کمپرسور محوری ۸ مرحله ای، توربین دو مرحله ای، توان ۱۲.۷ تا ۱۳.۸ کیلونیوتونی، ضریب تراکم کمپرسور ۸.۳  و ورودی ۲۰ کیلوگرم بر ثانیه هوای آن اشاره کرد.

همچنین در این جنگنده از سامانه‌های آویونیک و کنترل آتش پیشرفته نسل ۴ مانند نمایشگرهای رنگی و چند منظوره و سیستم نمایشگر سر بالا (HUD) استفاده شده است. بهره گیری از سامانه های هشدار دهنده راداری (RWR)، شناسایی دوست از دشمن جهت رهگیری هوایی (IFF)، مدیریت سلاح و پردازشگر تسلیحات، پرتابگرهای چف / فلیر، رادیو نسل جدید جهت ارتباط ایمن نیز مورد توجه قرار گرفته است که هریک به صورت بومی طراحی و توسعه یافته است. 

صندلی های پران بومی "سریر" در جنگنده آموزشی کوثر  نصب شده که قابلیت پرتاب صفر- صفر را دارد. صندلی ها به گونه ای طراحی شده اند که بتوانند در وضعیت سرعت صفر و در ارتفاع صفر خلبان بتواند بدون آسیب دیدگی با پرتاب صندلی از هواپیما خارج شود. معمولا این صندلی ها با موتور راکت و نیروی پیشران انفجاری ساخته می شوند و نیروی مورد نیاز برای خروج از هواپیما بدین صورت تامین می شود. 

در زمینه تعمیر و نگهداری جنگنده کوثر با توجه به آشنایی متخصصان مشکلی وجود نداشته و علاوه بر صرفه جویی ارزی در طراحی و ساخت جنگنده کوثر، روند به کارگیری آن نیز در یگان های عملیاتی از هزینه کمتری برخوردار است و به عنوان یک بستر مناسب برای آموزش یا پرواز رزمی خلبانان با هواپیماهای نسل جدید تلقی خواهد شد چرا که به سیستم های به روز بنا بر نیازهای موجود نهاجا مجهز است.

طول جنگنده کوثر حدود ۱۲.۴  متر، دهانه بال آن نزدیک به ۱۰.۹۷  متر و ارتفاع آن حدود ۳.۵ متر است. وزن خالی هواپیما در حدود ۲۴۲۵  کیلوگرم و وزن بیشینه برخاست تا ۶۱۷۷  کیلوگرم است.

مشخصات فنی
– خدمه:                            ۲ نفر
– پیشرانه:                           ۲ موتور توربوجت اوج (ساخته شده بر اساس موتور جی ۸۵)
– قدرت موتور :                    ۳۵۰۰ پوند
–قدرت موتور با پس سوز :       ۵۰۰۰ پوند 
– حداکثر سرعت :               ۱۷۰۰کیلومتردر ساعت معادل ۱۰۶۰ مایل بر ساعت (۱.۶ ماخ)
– برد اعلامی:                     ۱۱۰۰کیلومتر 
– برد عبوری :                     ۲۹۰۰ کیلومتر با سه مخزن سوخت خارجی
– سقف پروازی:                  ۱۵.۸۰۰ متر 
– نرخ اوج‌گیری:                    ۱۷۵ متر بر ثانیه 
– رادار:                            رادار گریفو (یک رادار ایتالیایی است، نمونه چینی و یا تولید داخلی شده آن مورد استفاده قرار گرفته است) با بردی معادل ۹۳ کیلومتر و توان درگیری با دو هدف همزمان را دارد.

توان حمل تسلیحات
– هواپیمای جنگنده آموزشی کوثر دارای چندین نقطه سخت در زیر بخش بدنه و بال‌ها است. نقاط سخت را می‌توان با طیف وسیعی از سیستم‌های تسلیحاتی برای افزایش قدرت شلیک هواپیما مسلح کرد.۷ جایگاه حمل سلاح شامل دو جایگاه زیر هر بال و یک زیر بدنه و یکی نوک هر بال با مجموع توان حمل۳۲۰۰ کیلوگرم انواع جنگ افزار را به کوثر می دهد.
– توپ:           ۲ قبضه توپ ۲۰ میلیمتری در دماغه
تسلیحات:       ۱۲ بمب ۲۵۰ کیلویی یا ۵ بمب ۴۵۰  کیلویی یا ۲  بمب ۹۰۰ کیلویی و انواع راکت اندازها (مانند راکت انداز هایدرا و نمونه های ایرانی آن ) و بمب خوشه ای سیمرغ و تا چهار موشک هوا به هوای فاطر (سایدوایندر).
srm