Հայաստանը ժողովրդագրական ճգնաժամի պայմաններում. Ծնելիության նվազում, արտագաղթի և բնակչության ծերացման աճ

Հայաստանը կանգնած է ժողովրդագրական լուրջ ճգնաժամի առաջ, որն առաջացել է ծնելիության նվազման, արտագաղթի, բնակչության ծերացման և սելեկտիվ աբորտների պատճառով, և այս ճգնաժամին դիմակայելու կառավարության նոր ռազմավարությունը բախվում է բազմաթիվ խնդիրների ու անորոշությունների:

Ըստ Tasnim լրատվական գործակալության միջազգային բաժնի հաղորդման՝ ծնելիության նվազումը, արտագաղթը, ուղեղների արտահոսքը, վաղաժամ մահվան դեպքերը, բնակչության ծերացումը և սեռով պայմանավորված 90 հազար աղջիկ սեռի պտղի սելեկտիվ աբորտը ցույց են տալիս Հայաստանի ժողովրդագրական պատկերը։

Անցյալ տարի Հայաստանից մեկնածների թիվը գերազանցել է երկիր ժամանածների թվին։ Իմիգրացիայի բացասական հաշվեկշիռը կազմում է ավելի քան 36 հազար մարդ։ Թեև Հայաստանի տարբեր կառավարություններ միշտ փորձել են այս վատթարացող ցուցանիշը չանվանել «արտագաղթ» և հիմնավորել այն փաստարկով, որ «մեկնող հայերը կարող են վերադառնալ», այդուհանդերձ պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ վերջին 10 տարում Հայաստանը լքած և չվերադարձած մարդկանց թիվը հասել է մոտ 300 հազար մարդու։ Վերջին տասնամյակում միայն 2020 թվականին է, որ  ներհոսքի թիվը գերազանցել է արտահոսքերի թվին։

Այս վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը կանգնած է ժողովրդագրական լուրջ ճգնաժամի առաջ, որը կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ այս երկրի ապագայի համար։

Ըստ փորձագետների՝ Հայաստանը, ինչպես և մի շարք այլ երկրներ, գտնվում է ժողովրդագրական «կատարյալ փոթորկի» մեջ, որտեղ միաժամանակ մի քանի երևույթ են տեղի ունենում։

«Ամերիա կառավարման խորհրդատվական ծառայության» ղեկավար Տիգրան Ջրբաշյանը գտնում է. «Առաջին երեւույթը, որն ի հայտ եկավ, ծնելիության նվազումն է։ Մեր կարծիքով, հիմնական մարտահրավերը ոչ միայն ծնելիության նվազումն է կամ տարեցների կյանքի տեւողության ավելացումը կամ էլ արտագաղթը, այլ այս բոլոր երեւույթների միաժամանակյա ազդեցությունը, որի հետևանքով կարող ենք անկում ունենալ մարդկային կապիտալում»։

Հայաստանում ՄԱԿ-ի բնակչություն և զարգացում ծրագրի ղեկավար Տաթևիկ Բադալյանը մտահոգություն հայտնեց այս երկրում տարեցների թվի աճի կապակցությամբ և ասաց․ «Մեր կանխատեսումներով՝ 2050 թվականին Հայաստանի բնակչության ավելի քան 25 տոկոսը 65 տարեկանից բարձր մարդիկ կլինեն»։

Քննադատելով Փաշինյանի իշխանությունը՝ Բադալյանն ասաց. «2024-ից 2040 թվականներին Հայաստանի ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման մասին հաստատված ռազմավարության մեջ Փաշինյանի կառավարությունը հրաժարվել է կոնկրետ թվեր ու ցուցանիշներ ներկայացնել»։

Հայաստանում միգրացիայի անհանգստացնող հանգամանքներից մեկը 18-30 տարեկան մեծ թվով երիտասարդների՝ երկրից հեռանալն է։

Սա, ըստ փորձագետների, անմիջական ազդեցություն կունենա բնակչության կառուցվածքի վրա։ Չնայած Հայաստանում մեծ թվով ընտանիքներ ցանկանում են երեխաներ ունենալ, սակայն նրանց ծնած երեխաների թիվը ցանկալի թվից քիչ է։ Նաև բազմազավակ (5 և ավելի երեխա ունեցող) ընտանիքների 80%-ն ապրում է աղքատության շեմից ցածր վիճակում։

Չնայած Հայաստանում միլիոնավոր դոլարներ են ծախսվել բնակչության խնդիրների լուծման համար և հարյուրավոր ծրագրեր են իրականացվել, սակայն բոլոր պաշտոնյաները կարծում են, որ այդ միջոցառումներն արդյունավետ չեն եղել։

Հակառակ դեպքում Հայաստանի ժողովրդագրական վիճակն այսպիսին չէր լինի. Հայաստանի մշտական ​​բնակչությունը ներկայումս կազմում է 2,9 միլիոն մարդ։

Այս վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը կանգնած է ժողովրդագրական լուրջ մարտահրավերների առաջ և կարիք ունի ավելի լուրջ և արդյունավետ միջոցների՝ այդ մարտահրավերները լուծելու համար։

Մնում է սպասել ու տեսնել, թե արդյոք «Հայաստանի ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման 2024-2040 թվականների ռազմավարությունը» կարող է օգնել այս խնդիրների լուծմանը, թե ոչ։