Հայաստանի տնտեսությունը ուկրաինական պատերազմի ստվերում. ազգային արտադրությունից մինչև միջնորդական առևտուր
ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի 2025 թվականի 1000 խոշորագույն հարկատուների մասին նոր զեկույցը հստակ պատկեր է ստեղծում երկրի տնտեսության փոփոխվող ուղղության մասին։
Տվյալները ցույց են տալիս, որ Երևանի տնտեսական կառուցվածքը աստիճանաբար հեռացել է արդյունաբերական արտադրությունից և հանքարդյունաբերության ոլորտից և շարժվում է դեպի միջնորդական առևտուր, ֆինանսական ծառայություններ և ապրանքների տարանցման վրա հիմնված գործունեություն։
Այս տեղաշարժը բնական տնտեսական վերափոխում չէ, այլ աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների և ուկրաինական պատերազմի հետևանքների ուղղակի արդյունք, որոնք Հայաստանը վերածել են ռուսական շուկայի և տարածաշրջանային առևտրային ցանցի միջև միջնորդական հանգույցի։
«Mobile Center»-ի նման ընկերությունների վերելքը և հանքարդյունաբերության, մասնավորապես՝ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի անկումը ցույց են տալիս, որ Հայաստանի տնտեսության ավանդական առավելությունները թուլանում են և փոխարինվում են ժամանակավոր և փխրուն առավելություններով։
Կառավարության նոր եկամուտների մեծ մասը գալիս է ներմուծվող ապրանքների ավելացված արժեքի հարկից. ապրանքներ, որոնք իրականում նախատեսված չեն ներքին սպառման համար և արտահանվում են ռուսական շուկա Հայաստանի միջոցով։
Այս տնտեսական մոդելը հիմնված է միջնորդի և տարանցիկի դերի վրա, այլ ոչ թե կայուն ավելացված արժեք ստեղծելու վրա։
Tasnim լրատվական գործակալության տվյալներով՝ բջջային հեռախոսի առևտրի և վերաարտահանման աճին զուգընթաց, Հայաստանի բանկային համակարգը նույնպես օգտվել է այս առևտրից բխող կապիտալի ներհոսքից և շրջանառության ծավալներից՝ դառնալով այս կառուցվածքային փոփոխության հիմնական հաղթողներից մեկը։
Բանկերի եկամուտների աճը չի բխում արտադրության կամ արդյունաբերական ներդրումների զարգացումից, այլ արտարժույթի վճարներից և վերաառևտրի հետ կապված ֆինանսական գործարքներից։
Առաջատար տասը հարկատուների կազմը, որը ներառում է առևտուրը, բանկային գործունեությունը, խաղադրույքները, էներգետիկան և ծխախոտը, ներկայացնում է անարդյունավետ տնտեսության պատկեր. տնտեսություն, որը հիմնված է սպառման, միջնորդության և ֆինանսական ծառայությունների վրա, այլ ոչ թե արտադրության։
Այս կառուցվածքը, կարծես, շահութաբեր է կարճաժամկետ հեռանկարում, բայց փխրուն է երկարաժամկետ հեռանկարում, քանի որ կախված է Ռուսաստանի դեմ կիրառված պատժամիջոցների պայմաններից և տարածաշրջանի քաղաքական հավասարումներից։ Եթե այս պայմանները փոխվեն կամ նոր միջազգային ճնշումներ կիրառվեն, Հայաստանը կբախվի լուրջ տնտեսական ցնցումների և կայուն եկամտային աղբյուրների նվազման։