Մեկնաբանություն - ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կառուցվածքում փոփոխության անհրաժեշտությունը

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը, քննադատելով համաշխարհային զարգացումների հետ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի համաքայլ չլինելու հանգամանքը, հայտնեց իր աջակցությունը այս խորհրդի կառուցվածքի փոփոխությանը, ինչպես նաև այս մարմնում Աֆրիկայի ներկայացուցչի մշտական ​​անդամակցությանը։

Օգոստոսին Անվտանգության խորհուրդը նախագահող Սիերա Լեոնեի կողմից կազմակերպված, «Անվտանգության խորհրդում Պատմական անարդարության վերացում և Աֆրիկայի արդյունավետ ներկայացուցչության ամրապնդում» խորագրով հանդիպմանը ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը ասել է, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կազմն արտացոլում էր ուժերի հավասարակշռությունը, որը չի կարողացել թարմացվել համաշխարհային զարգացումներին համաքայլ։

Գուտերեշը հավելեց, որ ընդունելի չէ, որ խաղաղության և անվտանգության նշանավոր միջազգային կազմակերպությունը որևէ ձայն չունի մի մայրցամաքի համար, որտեղ բնակվում է ավելի քան մեկ միլիարդ մարդ, կամ որ թերագնահատվում են Աֆրիկայի տեսակետները այս և այլ մայրցամաքներում խաղաղության և անվտանգության հարցերի վերաբերյալ։ ՄԱԿ-ի բարձրագույն պաշտոնյայի կողմից Անվտանգության խորհրդի բարեփոխման անհրաժեշտության ընդգծումը արվում է այն դեպքում, երբ աշխարհի երկրների մեծ մասը, նույնիսկ Ռուսաստանը և Չինաստանը, որոնք Անվտանգության խորհրդի մշտական ​​անդամներ են, բազմիցս կոչ են արել փոխել ՄԱԿ-ի կառուցվածքը: ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդն ունի 10 ռոտացիոն և 5 մշտական ​​անդամ, դրանք են՝ Ռուսաստանը, Բրիտանիան, Ֆրանսիան, ԱՄՆ-ն և Չինաստանը, որոնք ունեն վետոյի իրավունք։ Այս խորհրդի հիմնական խնդիրն է պահպանել միջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունը, որը շեղվել է իր հիմնական առաքելությունից այս խորհրդի որոշ անդամների միակողմանի մոտեցման պատճառով և ցույց է տվել իր անարդյունավետությունը բազմաթիվ դեպքերում, ինչպիսին է պաղեստինյան հողերում Իսրայելի համատարած հանցագործություններն ու ցեղասպանությունը:

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի կողմից Անվտանգության խորհրդի կառուցվածքի փոփոխման անհրաժեշտության ընդգծումը արվում է այն դեպքում, երբ այս կազմակերպությունը, հատկապես վերջին տարիներին, տարածաշրջանային և միջազգային ճգնաժամերի լուծման գործում բախվել է բազմաթիվ լարվածության դեպքերի ու անարդյունավետության խնդիրների, որոնց պատճառով բազմաթիվ քննադատություններ են ուղղվել այս միջազգային մարմնին։

Սա պատճառ է դարձել, որ շատ անդամներ չկատարեն այս կազմակերպության ցուցումները: Որոշ ազդեցիկ անդամներ, ինչպիսին է Միացյալ Նահանգները, ոչ միայն երբեմն չեն վճարել իրենց անդամավճարները տարբեր պատճառաբանություններով,  այլև որոշ դեպքերում սպառնացել են այս կազմակերպությանը։ Այս սպառնալիքի և կազմակերպության աշխատանքի խափանման վառ օրինակն է ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա նախագահ Դոնալդ Թրամփի արարքը, ով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի աշխատանքը «հակաիսրայելական դիրքորոշումներ» որակելով լքեց այս հաստատությունը և թույլ չտվեց Միացյալ Նահանգների չմարված անդամավճարի վճարումը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին:

Բացի այդ, ՄԱԿ-ին առընթեր բազմաթիվ հաստատություններ և դրանց կառուցվածքը տարիներ շարունակ չեն թարմացվել, մինչդեռ միջազգային համակարգը այս ընթացքում էական փոփոխություններ է կրել։ Այդպիսով, ՄԱԿ-ի հետագա թուլացմանը զուգահեռ ավելի փոքր ու թույլ երկրներն ավելի  են տուժել, քան հզորները․ տուժումներ, որոնց պատճառներն են հիմնականում պատերազմները, օտարերկրյա միջամտությունը կամ նույնիսկ կլիմայի փոփոխությունը, վարակիչ հիվանդությունների համաճարակները և կազմակերպված հանցագործությունները։

Այսպիսով պետք է ասել, որ Անվտանգության խորհրդի ներկայիս կառուցվածքը, ինչպես խոստովանել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը, շատ երկրների, հատկապես՝ նորահայտ տնտեսությունների տեսանկյունից, չի արտացոլում ներկայիս իրողություններն ու աշխարակարգը, և Անվտանգության խորհրդի ներկայիս կազմը, հատկապես նրա մշտական ​​անդամները, ցանկալի չեն աշխարհի երկրների մեծ մասի համար։ Այդ իսկ պատճառով Անվտանգության խորհրդում երկրների ուշադրությունը գրաված ամենակարեւոր փոփոխություններն են նրա կանոնակարգի բարեփոխումը, վետոյի իրավունքի վերացումը և մշտական ​​անդամների թվի ավելացումը։