«Արաքսի միջանցքը» Թեհրանի ուշադրության կենտրոնում․ Իրանի պատասխանը Հարավային Կովկասի տարանցիկ զարգացումներին
Հարավային Կովկասում նոր աշխարհաքաղաքական զարգացումները և Իրանի հյուսիսարևմտյան սահմանների մոտ ԱՄՆ-ի ներկայության ամրապնդման վերաբերյալ Թեհրանի մտահոգությունները մեծացրել են «Արաքսի միջանցք» նախագծի արագացման նկատմամբ Իրանի ուշադրությունը։ Այս երթուղին կարող է ամրապնդել Իրանի դիրքը տարածաշրջանային տարանցիկ ցանցում։
Ինչպես հաղորդում է Pars Today-ը՝ վկայակոչելով Rahbord-e Moaser-ը, «Արաքսի միջանցքի» ստեղծման վերաբերյալ Իրանի և Ադրբեջանի միջև համաձայնագիրը ստորագրվել է 2023 թվականին։ Երթուղին սկսվում է Իրանի Արևելյան Ատրպատական նահանգի Ջուլֆա քաղաքից և, անցնելով Իրանի հյուսիսարևմտյան սահմանների երկայնքով, միանում է Նախիջևանին։ Նախագծի ավարտից հետո այն կարող է այլընտրանք դառնալ տարածաշրջանային որոշ տարանցիկ ուղիների համար և մեծացնել Իրանի դերակատարությունը եվրասիական առևտրում։
Նախագծի նշանակությունն ավելի է մեծացել «Խաղաղության և միջազգային բարգավաճման Թրամփի ուղու» (TRIPP) նախաձեռնության առաջ քաշվելուց և Հարավային Կովկասում ԱՄՆ-ի ներկայության ընդլայնումից հետո։ Ըստ հաղորդման՝ Թեհրանը մտահոգված է, որ ԱՄՆ-ի երկարաժամկետ ներկայությունը և ամերիկյան ընկերությունների մասնակցությունը TRIPP-ի կառուցման ու կառավարման գործընթացում կարող են փոխել Իրանի սահմանների հարևանությամբ առկա անվտանգության և տարանցիկ հաշվեկշիռը։
Այս տեսանկյունից «Արաքսի միջանցքը» կարող է դիտարկվել որպես տարածաշրջանի հաղորդակցային ուղիների փոփոխությանը Իրանի ռազմավարական պատասխան։ Նախագիծը, բացի Ադրբեջանն ու Նախիջևանը միմյանց կապելուց, կարող է մեծացնել իրանական ապրանքների՝ Հայաստանով դեպի Սև ծովի նավահանգիստներ տեղափոխման հնարավորությունները և կապվել Հյուսիս-Հարավ միջանցքի ու արևելք-արևմուտք տարանցիկ ցանցերի հետ։
Ըստ հաղորդման՝ «Արաքսի միջանցք» նախագծի ցամաքային հատվածի աշխատանքների մոտ 50 տոկոսն արդեն իրականացվել է, իսկ երթուղու երկայնքով ընթանում է ընդհանուր մոտ 9 կիլոմետր երկարությամբ 20 թունելի կառուցում։ Բացի այդ, երկաթուղային հատվածի շուրջ 50 կիլոմետրն արդեն ավարտված է։
Երթուղու ամբողջական ավարտի դեպքում Իրանը կարող է օգտագործել իր աշխարհագրական դիրքի ներուժը՝ դառնալու Եվրասիայի հիմնական տարանցիկ հանգույցներից մեկը։ Սա այն նպատակներից է, որն իրանցի պաշտոնյաները վերջին տարիներին բազմիցս ընդգծել են։