Իրանի առևտրային քարտեզի վերանայումը. Եվրասիայից մինչև Կովկաս և Իրաք
Աշխարհաքաղաքական զարգացումները, փոփոխվող լոգիստիկ երթուղիները և տարածաշրջանային առևտրի նոր սահմանափակումները Իրանին ստիպել են վերանայել իր արտաքին առևտրային քարտեզը. ռազմավարություն, որն ավելի քան երբևէ կենտրոնացած է ցամաքային միջանցքների, հարևան շուկաների զարգացման և ավանդական երթուղիներից կախվածության նվազեցման վրա: Այս շրջանակներում Եվրասիական շուկան, Հյուսիս-Հարավ միջանցքը, Դողարուն ազատ գոտին և Իրաքի տարանցիկ ճանապարհը դարձել են Իրանի առևտրային քաղաքականության ամենակարևոր նոր առանցքները:
Վերջին տարիներին Իրանի հյուսիսարևմտյան սահմանների և Հայաստանի և Կովկասի հետ հաղորդակցության ուղիների կարևորությունը մեծացել է: Մասնագետները կարծում են, որ այս տարածաշրջանը կարող է կապել Իրանը Եվրասիական և նույնիսկ եվրոպական շուկաների հետ և բարելավել երկրի աշխարհաքաղաքական դիրքը տարածաշրջանային առևտրում: Միևնույն ժամանակ, Եվրասիական տնտեսական միությունը, իր լայն շուկայով և բարձր արդյունաբերական հզորությամբ, համարվում է Թեհրանի ռազմավարական գործընկերներից մեկը:
«Համշահրի Օնլայն» կայքը գրում է, որ Հայաստանի հետ Իրանի առևտրի գրասենյակի քարտուղար Ալիռեզա Նազիֆի խոսքով՝ Իրանի հաղորդակցման ուղիները Հայաստանի և Կովկասի հետ պետք է դառնան երկրի առևտրային քաղաքականության ռազմավարական առաջնահերթություն, քանի որ այդ ուղիները կարևոր դեր են խաղում երկիրը տարածաշրջանային և եվրոպական շուկաներին կապելու գործում։
Բացի այդ, Հյուսիս-Հարավ միջանցքը համարվում է Իրանի հիմնական տարանցիկ նախագծերից մեկը։ Այս համակցված երկաթուղային և ճանապարհային երթուղին կապում է Իրանը Ռուսաստանի, Կովկասի և Եվրոպայի հետ և կարող է զգալիորեն կրճատել ապրանքների տեղափոխման ժամանակն ու արժեքը։ Վերլուծաբանները կարծում են, որ երկաթուղային գծերի, սահմանային տերմինալների և «Արաս» միջանցքի զարգացման նման նախագծերի ավարտը կարևոր է այլ տարածաշրջանային երթուղիների հետ մրցակցելու համար։
Իրանի արևելքում Դողարուն ազատ գոտին մտել է զարգացման նոր փուլ՝ «ազատ գոտիների յոթերորդ սերնդի» մոտեցմամբ։ Այս մոդելը կենտրոնանում է թվային տնտեսության, արտահանմանը միտված, խելացի զարգացման և տնտեսական կայունության վրա։ Աֆղանստանին մոտ լինելու և Մաշհադ-Հերատ երթուղու վրա գտնվելու շնորհիվ Դողարունն ունի Իրանի արևելքում առևտրային կենտրոն դառնալու ներուժ։ Այս տարածաշրջանի համար հայտարարվել են այնպիսի նախագծեր, ինչպիսիք են զաֆրանի արժեքային շղթայի զարգացումը, առողջապահական տուրիզմը, վառելիքային քաղաքը և հանքարդյունաբերական գոտին։
Արևմուտքում Իրաքը նույնպես ավելի ու ավելի կարևոր է դառնում որպես այլընտրանքային առևտրային ուղի՝ ԱՄԷ-ից հետո։ Հաղորդագրությունները ցույց են տալիս, որ Իրաքի կառավարությունը նպաստում է իրանական ապրանքների տարանցմանը, ինչը կարող է մասամբ նվազեցնել Իրանի կախվածությունը ԱՄԷ-ի վերաարտահանման ցանցից։ Մասնագետները ընդգծում են, որ այս ռազմավարության հաջողության համար անհրաժեշտ է ենթակառուցվածքների զարգացում, մաքսային համակարգում և ներդրումների ներգրավում տրանսպորտի և լոգիստիկայի ոլորտում։
Այս բոլոր զարգացումները ցույց են տալիս, որ Իրանը շարժվում է դեպի իր առևտրային ուղիների դիվերսիֆիկացիա և իր աշխարհաքաղաքական հնարավորությունների ավելի լայն օգտագործում. միտում, որը, եթե ենթակառուցվածքները կառուցվեն, կարող է ամրապնդել երկրի դիրքերը տարածաշրջանային և միջազգային առևտրում։
