Մեկնաբանություն - Ամերիկայի ձախողումը Իրանի դեմ. Ուժերի հավասարակշռության փոփոխությունը Իսլամական Հանրապետության օգտին
Վերջին ամիսներին տարածաշրջանում տեղի ունեցած զարգացումները և Ամերիկայի կողմից Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ իր նպատակներին չհասնելու փաստը, քաղաքական և վերլուծական շրջանակներում կրկին քննարկման լուրջ թեմա են դարձրել Արևմտյան Ասիայում ուժերի հավասարակշռության փոփոխության և Վաշինգտոնի ավանդական ազդեցության նվազեցման վերաբերյալ հարցերը: Շատ վերլուծաբաններ համոզված են, որ Իրանի դիմադրությունը ռազմական, քաղաքական և տնտեսական ճնշումների դիմաց նոր մակարդակի զսպման մեխանիզմ է ստեղծել Թեհրանի համար
Քաղաքական և ռազմավարական վերլուծաբանների կարծիքով, Իրանի դեմ իր նպատակներին հասնելու Ամերիկայի անկարողությունը, չնայած իր լայնածավալ ռազմական, հետախուզական և տնտեսական կարողությունների օգտագործմանը, դիտվում է որպես տարածաշրջանում Վաշինգտոնի ավանդական ուժի արդյունավետության անկման նշան: Ամերիկան, որպես մի ուժ, որը վերջին տասնամյակների ընթացքում կարողացել է փոխել բազմաթիվ երկրների հավասարումները իր ռազմական ներկայությամբ և ավիակիրներով, այս անգամ չի հասել ցանկալի արդյունքի Իրանի դեմ:
Վերլուծաբանները համոզված են, որ այս իրավիճակի ամենակարևոր հետևանքը կլինի ապագայում ցանկացած հնարավոր սպառնալիքի կամ ագրեսիայի դեմ Իրանի Իսլամական Հանրապետության զսպման մակարդակի բարձրացումը: Նրանց կարծիքով, Իրանի դեմ ցանկացած նոր ռազմական գործողության որոշման կայացումն այժմ շատ ավելի բարդ և մեծածախս է դարձել, քան անցյալում։
Միևնույն ժամանակ, չնայած լարվածությունը դադարեցնելու համար համաձայնության հասնելու որոշ ջանքերին, Իրանի քաղաքական մթնոլորտում դեռևս խորը անվստահություն կա Միացյալ Նահանգների նկատմամբ: Որոշ կարևոր հարցեր, ինչպիսիք են պատժամիջոցների վերացումը, պատերազմական վնասների փոխհատուցումը և պարտավորությունների կատարումը երաշխավորելը, մնում են անորոշ, և Թեհրանի տեսանկյունից, մինչև այս հարցերը լիովին չպարզաբանվեն, անհնար է խոսել վերջնական համաձայնագրի մասին։
Նախկինում Միացյալ Նահանգների կողմից համաձայնագրերում տված խոստումների խախտման պատմությունը նույնպես ընդգծվել է, և այս հարցը նշվել է որպես Իրանի կողմից բանակցային գործընթացի նկատմամբ զգուշավոր վերաբերմունքի շարունակական հիմնական պատճառներից մեկը: Նույնիսկ եթե համաձայնագիր կնքվի, կա հնարավորություն, որ Միացյալ Նահանգները փոխի իր վարքագիծը կամ նահանջի իր պարտավորություններից, հատկապես այն պատճառով, որ Վաշինգտոնը նախկինում դիվանագիտական գործընթացների ընթացքում անցել է լարվածության սրման ուղղությամբ։
Հորմուզի նեղուցի կարգավիճակը և Իրանի դերը այս ռազմավարական անցուղու անվտանգության կառավարման գործում
Իրանի կողմից Հորմուզի նեղուցի վերահսկողությունն ու կառավարումը հաստատված փաստ է և չի պահանջում ԱՄՆ-ի պաշտոնական ընդունում: Վերլուծաբանները կարծում են, որ այս հարցի պաշտոնական ընդունումը Վաշինգտոնի կողմից կնշանակեր ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի ավանդական հավասարակշռության փոփոխության ընդունում:
Այս շրջանակներում ընդգծվել է, որ Իրանի դերը Հորմուզի նեղուցում կապված չէ միայն անվտանգության հետ, այլև Թեհրանը դեր է խաղում տարածաշրջանային և համաշխարհային առևտրի կայունության մեջ՝ մատուցելով ծովային ծառայություններ, նպաստելով նավագնացության անվտանգությանը, պաշտպանելով ծովային միջավայրը և ապահովելով նավերի անցման անվտանգությունը: Հետևաբար, այս երթուղում գանձվող գումարները մեկնաբանվում են որպես ծովային և անվտանգության ծառայությունների գին, այլ ոչ թե տարանցիկ վճարներ:
Մասնագետները կարծում են, որ այս զարգացումները ցույց են տալիս, որ Արևմտյան Ասիայի տարածաշրջանը մտնում է հիմնական դերակատարների ուժի և ազդեցության վերաիմաստավորման նոր փուլ. փուլ, որի ընթացքում Իրանի դերն ու դիրքը տարածաշրջանային և միջազգային հավասարումներում ավելին են ընդգծվել քան երբևէ: