Վերլուծություն․ Հայաստանի հեռանալը Ռուսաստանից, ծախսատար ռազմավարություն՝ Փաշինյանի կառավարության արևմտամետ քաղաքականության ստվերում
Ռուսաստանի պաշտոնյաների վերջին նախազգուշացումները Մոսկվայի և Երևանի հարաբերությունների թուլացման հետևանքների մասին կրկին ուշադրության կենտրոնում են հայտնվել՝ քննարկումների առարկա դարձնելով Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ուղղվածությունը։
Վերջին տարիներին Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը փորձում է ընդլայնել համագործակցությունը Եվրոպական միության և ԱՄՆ-ի հետ՝ աստիճանաբար հեռանալով Ռուսաստանից ունեցած ավանդական կախվածությունից։ Շատ վերլուծաբանների կարծիքով՝ Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական իրողությունները հաշվի առնելով՝ այս մոտեցումը կարող է Հայաստանի համար ունենալ զգալի անվտանգային, տնտեսական և քաղաքական ծախսեր։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ Ռուսաստանի Անվտանգության խորհրդի նախագահի տեղակալ Դմիտրի Մեդվեդևը հայտարարել է, որ Մոսկվայի հետ հարաբերությունների խզումը կամ թուլացումը ծանր հետևանքներ կունենա Հայաստանի ժողովրդի համար, իսկ Եվրոպական միությունը դրա համար որևէ պատասխանատվություն չի կրի։ Այս հայտարարությունները հնչում են այն պայմաններում, երբ վերջին տարիներին ռուս-հայկական հարաբերություններում լարվածություն է նկատվում, իսկ Երևանի իշխանությունները խորացնում են համագործակցությունը արևմտյան կառույցների հետ։
Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում Ռուսաստանը եղել է Հայաստանի կարևորագույն անվտանգության գործընկերը։ Հայաստանի անդամակցությունը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը (ՀԱՊԿ), Գյումրիում ռուսական ռազմաբազայի ներկայությունը և լայնածավալ ռազմական համագործակցությունը կազմել են երկրի անվտանգության համակարգի հիմքը։ Թեև այս մեխանիզմի արդյունավետությունը, հատկապես Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ զարգացումներից հետո, քննադատության է արժանացել Հայաստանի ներսում, այնուամենայնիվ ակնհայտ է, որ կարճաժամկետ հեռանկարում նման անվտանգության հենարանի փոխարինումը հեշտ չի լինի։
Մյուս կողմից, թեև Եվրոպական միությունն ու ԱՄՆ-ն մեծացրել են Հայաստանի կառավարության քաղաքական, ֆինանսական և տեխնիկական աջակցությունը, մինչ այժմ նրանք Երևանին չեն տրամադրել այնպիսի պարտադիր անվտանգության երաշխիքներ, ինչպիսիք նախատեսված են ռազմական դաշինքներով։ Տարածաշրջանային ճգնաժամերի փորձը ցույց է տվել, որ արևմտյան երկրները սովորաբար խուսափում են Հարավային Կովկասի հակամարտություններին անմիջական ներգրավվածությունից՝ նախընտրելով դիվանագիտական և տնտեսական գործիքները։ Այդ տեսանկյունից՝ առանց հստակ անվտանգության երաշխիքների Արևմուտքի աջակցության վրա չափազանց մեծ հույս դնելը կարող է Հայաստանի համար ռազմավարական ռիսկեր ստեղծել։
Տնտեսական ոլորտում ևս Ռուսաստանը շարունակում է մնալ Հայաստանի կարևորագույն առևտրային գործընկերներից մեկը։ Արտահանման, ներմուծման, էներգետիկ փոխադրումների, ինչպես նաև Ռուսաստանում աշխատող Հայաստանի քաղաքացիների եկամուտների զգալի մասը կախված է երկկողմ հարաբերություններից։ Բացի այդ, Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը հեշտացնում է երկրի մուտքը անդամ պետությունների ընդարձակ շուկա։ Մոսկվայի հետ հարաբերությունների ցանկացած լուրջ սրում կարող է բացասաբար անդրադառնալ Հայաստանի առևտրի, ներդրումների, տրանսպորտի և էներգետիկ անվտանգության վրա։
Միաժամանակ ռուսական պաշտոնյաները մտահոգություն են հայտնել Հայաստանում Արևմուտքի քաղաքական ազդեցության աճի և երկրի ներքին գործընթացների վրա ազդեցություն գործադրելու փորձերի կապակցությամբ։ Մեդվեդևը պնդել է, որ Արևմուտքը Հայաստանին դիտարկում է ոչ այնքան որպես անկախ գործընկեր, որքան որպես Ռուսաստանի վրա ճնշումն ուժեղացնելու գործիք։ Թեև արևմտյան երկրները մերժում են այս գնահատականը, Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական մրցակցությունն անհերքելի իրողություն է, և Հայաստանի հայտնվելը այդ մրցակցության կենտրոնում կարող է նվազեցնել երկրի ներքին կայունությունն ու դիվանագիտական մանևրելու հնարավորությունները։
Փաշինյանի կառավարության արտաքին քաղաքականության քննադատները կարծում են, որ առանց տարածաշրջանի աշխարհագրական իրողություններն ու ուժերի հավասարակշռությունը հաշվի առնելու դեպի Արևմուտք արագ շրջադարձը կարող է Հայաստանին հեռացնել իր ավանդական գործընկերոջից՝ առանց դրա փոխարեն ապահով այլընտրանք ստեղծելու։ Այն պայմաններում, երբ Հարավային Կովկասը շարունակում է բախվել անվտանգային մարտահրավերների և սահմանային տարաձայնությունների, ազդեցիկ ուժերի հետ հավասարակշռված հարաբերությունների պահպանումը Հայաստանի կայունության և ազգային շահերի համար առավել կարևոր է, քան երբևէ։ Այս տեսանկյունից, եթե Արևմուտքի կողմից չլինեն գործնական և երկարաժամկետ երաշխիքներ, Ռուսաստանից հեռանալու քաղաքականության շարունակությունը կարող է ստեղծել այնպիսի ռիսկեր, որոնց գինը, ի վերջո, կվճարեն Հայաստանի կառավարությունն ու քաղաքացիները։