Վերլուծություն․ Ի՞նչ նպատակներ է հետապնդում ԱՄՆ-ը՝ հարվածելով Իրանի ենթակառուցվածքներին
2026 թ. հուլիսին, ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի դեմ ռազմական հարվածների վերսկսմամբ, թիրախների շրջանակն ընդլայնվել է՝ ռազմական կենտրոններից և տեխնիկայից անցնելով նաև կենսական նշանակության ենթակառուցվածքներին, այդ թվում՝ կամուրջներին, տրանսպորտային ցանցերին, ջրային և էներգետիկ օբյեկտներին։
Այս փոփոխությունը ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնի ռազմավարությունն այլևս չի սահմանափակվում միայն ռազմական գործողություններով կամ մարտադաշտում տեղի ունեցող զարգացումներին արձագանքելով, այլ դիտարկվում է որպես Իրանի Իսլամական Հանրապետության նկատմամբ ճնշումն ուժեղացնելու և տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը փոխելու բազմաշերտ ծրագրի մաս։ Այս համատեքստում Հորմուզի նեղուցը շարունակում է մնալ դիմակայության կարևորագույն ռազմավարական կետը․ այն համաշխարհային էներգետիկ առևտրի գլխավոր ուղիներից է, և այնտեղ ցանկացած ապակայունացում կարող է ունենալ տնտեսական և անվտանգային հետևանքներ՝ տարածաշրջանից շատ ավելի լայն շրջանակում։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ այն բանից հետո, երբ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց նախկին պայմանավորվածության ավարտի և ԱՄՆ-ի ռազմական գործողությունների վերսկսման մասին, վերլուծաբանները կարծում են, որ Վաշինգտոնը փորձում է ռազմական, տնտեսական և հոգեբանական ճնշումների ուժեղացմամբ թուլացնել Իրանի զսպման կարողությունները և ստեղծել պայմաններ սեփական պահանջները պարտադրելու համար։
Այս մոտեցումը դիտարկվում է որպես «առավելագույն ճնշման» քաղաքականության շարունակություն, որը նախորդ տարիներին իրականացվել է լայնածավալ պատժամիջոցների, դիվանագիտական ճնշումների և ռազմական քայլերի միջոցով։
Ռազմական տեսանկյունից հարվածների կենտրոնացումը Իրանի հարավային նահանգների, ինչպես նաև ռազմածովային և առափնյա պաշտպանության հետ կապված օբյեկտների վրա վկայում է, որ ԱՄՆ-ի համար Պարսից ծոցի և Հորմուզի նեղուցի անվտանգության վերահսկողությունը շարունակում է մնալ առաջնահերթություն։
Վաշինգտոնը մշտապես հայտարարել է, որ ծովային հաղորդակցության ուղիների անվտանգությունն ու էներգակիրների ազատ փոխադրումը իր ռազմավարական առաջնահերթություններից են։ Իրանը, իր հերթին, բազմիցս ընդգծել է, որ այս ջրային ուղու անվտանգությունը պետք է ապահովեն տարածաշրջանի երկրները, իսկ արտատարածաշրջանային ուժերի ներկայությունը միայն սրում է լարվածությունը։ Այս տեսանկյունից Իրանի պաշտպանական կարողություններն ապահովող ենթակառուցվածքների թիրախավորումը կարող է նպատակ ունենալ սահմանափակել Թեհրանի գործողությունների հնարավորությունները այս ռազմավարական կարևոր գոտում։
Միաժամանակ, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների, էլեկտրացանցերի և ծառայությունների ապահովման օբյեկտների նկատմամբ հարվածները վկայում են, որ ճնշումը դուրս է եկել զուտ ռազմական ոլորտից և ընդգրկել նաև տնտեսական ու սոցիալական ուղղությունները։ Ռազմական տեսության մեջ նման գործողությունները սովորաբար իրականացվում են հակառակորդի նյութատեխնիկական ապահովման կարողությունները թուլացնելու, լոգիստիկ շղթան խաթարելու և հակամարտության շարունակման գինը բարձրացնելու նպատակով։
Սակայն քաղաքացիական ենթակառուցվածքների թիրախավորումը մշտապես արժանանում է լայն իրավական և հումանիտար քննադատության, քանի որ միջազգային մարդասիրական իրավունքի հիմնարար սկզբունքներից մեկը քաղաքացիական օբյեկտների պաշտպանությունն է զինված հակամարտությունների ընթացքում։
Քաղաքական առումով ևս, ըստ ամենայնի, Վաշինգտոնը փորձում է ռազմական ճնշումը օգտագործել որպես հնարավոր ապագա բանակցությունների վրա ազդելու գործիք։ Անցած տարիների փորձը ցույց է տվել, որ ԱՄՆ-ի տարբեր վարչակազմերը միաժամանակ կիրառել են ռազմական ուժը, տնտեսական պատժամիջոցներն ու դիվանագիտական ճնշումը՝ բանակցային դիրքերն ամրապնդելու նպատակով։
Այս պայմաններում կենսական նշանակության ենթակառուցվածքների նկատմամբ ճնշման ուժեղացումը կարող է գնահատվել որպես Իրանի ներքին ծախսերը մեծացնելու և Վաշինգտոնի պահանջների ընդունման հարցում Թեհրանին դրդելու փորձ դրդելու փորձ։
Ընդհանուր առմամբ, ռազմական օբյեկտներից դեպի կենսական ենթակառուցվածքներ հարվածների ընդլայնումը վկայում է, որ Իրանի և ԱՄՆ-ի դիմակայությունը մտել է ավելի բարդ փուլ, որտեղ ռազմական գործոններից բացի վճռորոշ նշանակություն ունեն նաև տնտեսական, քաղաքական և հոգեբանական բաղադրիչները։
Միևնույն ժամանակ, նման զարգացումների շարունակությունը կարող է մեծացնել Պարսից ծոցում ճգնաժամի խորացման, ինչպես նաև համաշխարհային էներգետիկ անվտանգության և միջազգային առևտրի վրա բացասական ազդեցության վտանգը, ինչի մասին նախազգուշացնում են բազմաթիվ միջազգային դիտորդներ։