Իրանի ցամաքային շրջափակումը․ նախապես ձախողման դատապարտված սցենար
Վերջերս ամերիկյան և իսրայելական որոշ շրջանակներ կրկին առաջ են քաշել «Իրանի ցամաքային շրջափակման» հարցը։
Այդ ծրագիրն իրականացնելու համար անհրաժեշտ կլինի Իրանի հարևան երկրների միաժամանակյա համագործակցությունը, սակայն, ըստ փորձագետների, այդ երկրների շահերի տարբերությունները, փոխադարձ տնտեսական կախվածությունները և Հայաստանի առանձնահատուկ դիրքը լուրջ խոչընդոտներ են ստեղծում նման ծրագրի իրականացման համար։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ այս սցենարի համաձայն՝ ԱՄՆ-ը Իրանի ցամաքային հաղորդակցության ուղիները սահմանափակելու համար պետք է ստանա Իրաքի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Հայաստանի, Թուրքմենստանի, Աֆղանստանի և Պակիստանի համագործակցությունը։ Սակայն այս երկրներից յուրաքանչյուրն առանձին հարաբերություններ և շահեր ունի ինչպես Թեհրանի, այնպես էլ Վաշինգտոնի հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի Հայաստանը, քանի որ այն Իրանի՝ Հարավային Կովկասի և Եվրասիայի շուկաների հետ ցամաքային կապի հիմնական ուղիներից մեկն է։
Վերջին տարիներին Թեհրանն ու Երևանը շեշտել են տնտեսական, տարանցիկ և ենթակառուցվածքային համագործակցության զարգացումը։ Նորդուզի սահմանային անցակետը և դեպի Հայաստան տանող երթուղիները, ինչպես նաև Հյուսիս-Հարավ միջանցքի հետ կապված նախագծերը կազմում են այն ցանցի մի մասը, որը Իրանը կապում է Հարավային Կովկասի և Եվրասիայի շուկաների հետ։ Հետևաբար, Հայաստանը Իրանի դեմ ցամաքային ճնշման ծրագրի մաս դարձնելը կարող է նաև տնտեսական և արտաքին առևտրային ծախսեր առաջացնել հենց Հայաստանի համար։
Մյուս կողմից՝ Հայաստանին անհրաժեշտ է պահպանել տարածաշրջանային տարբեր երթուղիներով առևտրային հասանելիությունը, և Իրանի հետ համագործակցությունը Երևանի համար միայն քաղաքական հարց չէ․ այն նաև նրա տնտեսական և տարանցիկ շահերի մի մասն է։
Նույնը վերաբերում է Իրանի մյուս հարևաններին։ Թուրքիան, Իրաքը, Պակիստանը և Ադրբեջանը Իրանի հետ ունեն լայն տնտեսական և սահմանային կապեր, և այդ հարաբերությունների ամբողջական խզումը կարող է վնասել նաև նրանց սեփական առևտրային շահերին։
Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ Իրանի ցամաքային շրջափակումը, ավելի շուտ, բարդ և ծախսատար սցենար է, քան արագ իրականացվող ծրագիր։ Դրա իրականացումը կպահանջի մի քանի անկախ պետությունների քաղաքական, անվտանգության և տնտեսական համակարգված համագործակցություն, մինչդեռ Իրանի հարևանների շահերի տարբերությունները կարող են լուրջ մարտահրավերներ ստեղծել նման ծրագրի իրականացման համար։