ԻԻՀ առաջնորդի դերը՝ Իրանի հաջողություններում(5)

Իսլամական հեղափոխության շրջադարձային հարցերից է՝մշակույթը և մշակութային անկախությունը: Քառասուն տարիների ընթացքում ,Իսլամական հեղափոխությունն Իրանի ժողովրդին մեծ հաջողություններ է բերել։

Մշակութային անկախությունը նշանակում է մտավոր և արժեքային կախվածություն չունենալ օտար երկրներից,որպեսզի երկիրը կարողանա ապրել սեփական մտքերով, ցանկություններով և մտավոր հատկանիշներով:Դրան դեմ հանդիման է կանգնած  , մշակութային կախվածությունը և ինքնամոռացությունը: Իրանում ,իսլամական հեղափոխությունից հետո այս նպատակին հասնելու առաջին քայլը կատարվեց կրթության ոլորտում,և այս առումով, առաջին  իսկ տարիներից անգրագիտության դեմ պայքարը ձեւավորվեց գրագիտության շարժման տեսքով:Այս ոլորտի հաջողություններն այն աստիճանի էին, որ վերջին տասնամյակի ընթացքում ՄԱԿ -ի մշակութային կենտրոնը (ՅՈՒՆԵՍԿՕ)-ն , բազմիցս Իրանին ներկայացրել է ,որպես անգրագիտության դեմ պայքարում աշխարհի ամենահաջող երկրներից մեկը:

Իրանում, իսլամական հեղափոխությունից հետո համալսարանների, հետազոտական ​​կենտրոնների և կրոնագիտական դպրոցների տարողությունները ուշագրավ աճ արձանագրեցին  և ուսանողների թիվը զգալիորեն շատացավ: Ինչ վերաբերում է պարսկերեն լեզվի տարածմանը, պարսկերեն  լեզվի և գրականության և դրա ուսուցման նկատմամբ հարաճուն  ուշադրությունը հասավ այն աստիճանի, որ այժմ աշխարհի 220 համալսարաններում դասավանդվում է պարսից լեզուն :Իրանն ամեն տարի պարսկերեն լեզվի օլիմպիադաներ է անցկացնում մի շարք երկրներում, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Ղազախստանը, Ադրբեջանը, Լիբանանը, Սիրիան, Պակիստանը և Թուրքիան:

Այլ բաժիններում ,զանազան թեմաների մասին գրքերի  հրատարակությունների բազմազանության և ծավալների աճը , Իսլամական Հանրապետության հեռուստատեսության և ռադիոյի ցանցերի ավելացումն ու տարածումը,երկրում  և արտերկրում  կրոնական մշակույթին ուշադրություն դարձնելը, արտասահմանում Իսլամական հեղափոխության կարգախոսների իրականացումը , իսլամական   արժեքների և ավանդույթների վերականգնումը համարվում են՝ մշակութային ոլորտում իսլամական համակարգի նվաճումներից :  

Իսլամական շքեղ հեղափոխությունը ,փոփոխության ենթարկեց արվեստը:Արվեստագետները,հեղափոխության արվեստի  գրողներն ու լսարանը, առասպելական  ու մտացածին պատմությունների և արվեստի գռեհիկ սյուժեների փոխարեն, զբաղվեցին հեղափոխության ,ռազմաճակատների ու պատերազմի իրական թեմաներով,  և կրոնական առաջնորդների,իսլամական դեմքերի ,հրամանատարների ,նաև ռազմիկների ու նահատակների մեջ դիմադրության խորհրդանիշ հանդիսացող դեմքերի կյանքով: Մի խոսքով այս բնագավառում արժեքային հասկացությունների ու կրոնական մշակույթի նկատմամբ հակումը առավել ևս ծաղկեց,որը արդյունքն է Իսլամական հեղափոխության առաջնորդների մոտ մշակութային անկախության գաղափարախոսության ձևավորման և ժողովրդի ցանկության: Իսլամական հեղափոխության մեջ ,մշակութային ախտերից  հասարակությանը հեռու պահելու  նպատակով ,բազմաթիվ քայլեր ձեռնարկվեցին,ինչպես խաղատների և անբարո կենտրոնների վերացումը և իսլամական մշակույթի  վերականգնումը:

Անտարակույս այս բնագավառում համակարգի ինքնիշխանությունը հիմնական դեր է խաղում: Համակարգի առաջնորդ՝այաթոլլահ Խամենեին ,մշակութային դեմք է ,ով Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից առաջ ,հզոր  քարոզիչ ու գրող էր, և թարգմանում ու հեղինակում էր կրոնական զանազան ստեղծագործություններ: Իսլամական հեղափոխության  առաջնորդը նաև հետաքրքրված էր  բանաստեղծությամբ ու գրականությամբ: Այս հետաքրքրությունը շարունակվել է ընթերցելով՝ աշխարհի մեծ գրողների վեպերն ու գրական գործերը եւ արևելյան ու արևմտյան ժողովուրդների պատմությունը եւ տիրապետում է  ժամանակակից պատմությանն ու խնդիրներին: Նա երբ Մաշհադում էր ,մասնակցում էր գրական որոշ շրջանակների ,որոնք կազմակերպվում էին մեծ բանաստեղծների մասնակցությամբ և վերլուծում էր պոեզիան: Նա ինքը գրել  է բանաստեղծություններ եւ վերջին տարիներին ընտրել է «Ամին» մականունը:

Բնականաբար  երբ նման անձ ,երկրի կրոնական ու քաղաքական ամենաբարձր պաշտոնը ստանձնի, մշակութային ու քաղաքակրթական մոտեցում է դրսևորելու: Այաթոլլահ Խամենեին հեղափոխական այլ սկզբունքների կողքին ,մշակույթի ու արվեստի նկատմամբ լուրջ մտահոգ  է և ասում է.«Մշակութային բնագավառում, ես անձամբ իրապես լուրջ մտահոգվում եմ և անհանգիստ եմ: Սա այն մտահոգություններից մեկն է, որի համար մարդ  երբեմն կարող է արթնանալ կեսգիշերին և աղոթել առ Աստված: Ես նման մտահոգություններ ունեմ»:

Մշակութային հարցերով տնօրենների և արվեստի ու մշակութային դեմքերի հետ բազմաթիվ հանդիպումների ընթացքում այաթոլլահ Խամենեիի կատարած հայտարարությունները ,վկայում են այն մասին ,որ նա ակտիվ դեր է խաղացել լուսահոգի իմամ Խոմեյնիից հետո մշակութային միջավայրի ընդլայնման զծով և խրախուսել է զանազան ոլորտներում օգտագործել արվեստագետներին և նրանց ստեղծագործությունները: Վաթսուն ականներին ,նա մուսուլման արվեստագետների ու գրողների հավաքականության հետ հանդիման ժամանակ ասել է.«Արվստի ոլորտում հներին  բացարձակ մերժելը , նպատակահարմար չէ ,որովհետև եթե մերժենք, երկու մեծ խնդիրներ կառաջանան.« Նախ այն, որ նրանք ունեն այնպիսի կապիտալներ,որոնք պատկանում են մեզ և մենք կզրկվենք այդ կապիտալներից...Երկրորդ թերությունը հետևյալն է ,որ իվերջո ոմանք կօգտվեն նրանցից: Սա Իսլամական Հանրապետության և Իսլամական հեղափոխության հսկայական ասպարեզն է,և միայն  դուք չեք: Կլինեն ոմանք ,ովքեր կարժևորեն նրանց,կնախընտրեն նրանց,կառաջանա երկվություն,նրանց թաքցնում են խմբակցային  տարաձայնությունների թիկունքում ...Անհրաժեշտ է օգտվել լավ դերասաններից ու արվեստագետներից»: 

Այս դիտանկյունից ելնելով ,հեղափոխության առաջնորդը ,յուրաքանչյուր տարի ջերմ մթնոլորտում հանդիպում է ունենում դերասանների ու արվեստագետների հետ»: 

Իսլամական հեղափոխության առաջնորդը բացառիկ պատմական հնարավորություն ստեղծեց մշակութային աճի և բարգավաճման համար ՝ հաշվի առնելով Իրանի հասարակության արմատավորված և ուժեղ կրոնական ու  ավանդական կառուցվածքը: Չնայած այս ոլորտը զերծ չէ թերություններից, խնդիրներից և վնասներից, սակայն վերջին չորս տասնամյակների ընթացքում Իրանի  մշակույթի և արվեստի ոլորտում տեղի ունեցած որոշ զարգացումներին հայացք նետելով  ,`տարբեր ոլորտներում այս աճի և բարգավաճման իրականացման տարբեր վկայություններ են բացահայտվում:Իհարկե, դա չի նշանակում գոհ լինել ստեղծված իրավիճակից:  Այս առումով հեղափոխության առաջնորդը,առավել քան որևէ մեկը , եղել և մնում է  քննադատ և պահանջատեր:Բայց հարկ է նշել, որ մշակութային բազմազանությունը և քանակական աճն ու ծաղկումը ,այդ էլ   կրոնական իշխանության ներքո և կրոնագետի և կրոնական իրավագետի ղեկավարությամբ ,ինքնին մի երևույթ է  թե՛կրոնի պատմության ,թե՛արվեստի պատմության մեջ  և ուսումնասիրության կարոտ: 

Այաթոլլահ Խամենեիի կարծիքով, Իսլամական հեղափոխությունը ակունք է առել   իսլամական աշխարհայացքից:Այս աշխարհայացքը ստեղծում է մի տեսակ մտավոր կառույց, որը զուգորդվում է հավատքի և գործի հետ:Այս աշխարհայացքում, երբ խոսում ենք մշակույթի մասին, նկատի չունենք միայն գրքերը, ամսագրերը, թերթերը և այլն:Սրանք մշակութային տարազներ են:Բայց ոչ ՛մշակութային աշխատանք: Մշակութային աշխատանք, այսինքն ՝ մշակութային ոգի, մշակութային շարժում, որը զարգացում արձանագրի  և փոխազդեցություն  ստեղծի մարդու մտքում, ուղեղում, հոգում և զգացմունքներում:Առաջնորդը շեշտել է զարգացման ու դինամիզմի այս ոլորտը: 

1370 -ականների առաջին տարիներին Այաթոլլահ Խամենեին, օգտագործելով «մշակութային ներխուժում» և «մշակութային գրոհ» տերմինները, մշակութային փորձագետների ուշադրությունը հրավիրեց հասարակության մեջ  օտար մշակույթի ներթափանցմանը և մշակութային ագրեսիան համարեց մշակութային փոխանակմանը հակասող , և հեգեմոն  տերությունների գիտակցված ներխուժումը և ընդգծեց.«Նշելի է, որ ուժերի իրական գերիշխանությունը , մշակութային գերիշխանությունն է:Այսինքն եթե մի ժողովուրդ կարողանա իր մշակույթը,համոզմունքները ,հավատալիքները, ավանդություններն ու սովուրությունները ,իսկ ավելին ՝իր լեզուն ու գիրը տարածել այլ ազգի վրա ,այդպիսով գերիշխում է և այդ գերիշխանությունը համարվում է իրական...  Եթե ​​մի երկիր տնտեսապես անկախ լինի և այլ ուժերից կախված չլինի ,սակայն եթե այլ ուժերը կարողանան իրենց մշակույթը պարտադրել  ,ուստի կկարողանան գերիշխել այդ երկրին»:Հենց այդ ուղղությամբ ,Այաթոլլահ Խամենեին ,երկրի պատասխանատուներին կոչ ուղղեց   խելամտորեն վերահսկել, տնօրինել, խնամքով պլանավորել, և զգուշանալ , որպեսզի ուժերը չվատնվեն և անպետք ուժերը  խոտերի նման  չտարածվեն  և հասարակությանը կոչ ուղղեց  դեպի մշակութային առաջընթաց  և զարգացում:

Ըստ Այաթոլլահ Խամենեիի, Սուրբ Ղուրանի վրա հիմնված կրոնական կառավարությունը պետք է բարեփոխի իր ապրելակերպը `մշակութային անկախության հասնելու համար:Այս առումով ,նա ծրագրեր ներկայացրեց՝առաջիկա 50 տարիների համար«  իրանա-իսլամական հիմունքով առաջընթացի հիմնական մոդել»-ի փաստաթղթում:  Այս փաստաթղթում կանխատեսված է հետևյալը՝ առավել հետևել կրոնին , հետևել Սուրբ Ղուրանին, Մարգարեի  և մարգարեի գերդաստանի ավանդությանը և  իրանական իսլամական ապրելակերպին ու  ընտանիքին:Իսլամական հեղափոխության առաջնորդը փորձում է արևմուտքի համատարած մշակութային ներխուժմանը դիմակայելու համար ,Իրանում հարաճուն աճ արձանագրի Իսլամական կենցաղը,իմասնավորի անհատական ,ընտանեկան ու սոցիալական կյանքում ավելանա Աստվածային  ու բարոյական արժեքներին  հավատարմությունը :

 Այաթոլլահ Խամենեին  ,իսլամական մշակույթը ներկայացնելու և  մտավոր ու  մշակութային ոլորտներում  բարեփոխումներ իրականացնելու նպատակով հիմքը դրեց մի քանի միավորների: Այս հիմնարկները ընդհանարպես ակտիվ են մշակութային բնագավառում,դրանցից են՝

«Իսլամական հանրագիտարան հիմնադրամ»-ը, որը հրապարակում է Իսլամական աշխարհի հանրագիտարանը,«Իսլամական դավանանքների սերտացման  համաշխարհային վեհաժողովը»,«Մարգարեի գերդաստանի համաշխարհային վեհաժողովը», «Աղոթք իրականացնելու շտաբը»,«Իսլամական գիտությունների համակարգչային հետազոտական կենտրոն»,«մարգարեի գերդաստանի դավանանքին համապատասխան ,իսլամական կրոնագիտական հանրագիտարանի  հիմնարկը»,«կրոնագիտական կենտրոնների և ուսումնական հաստատությունների սպասարկման կենտրոնը» այդ կառույցների շարքում են:Նա ,հասարակության անդամների մոտ տարածելով մտավոր անկախությունը, ինքնավստահություն առաջացրեց հասարակության մեջ և խթանեց ժողովրդի զանազան խավերի ներկայությունը՝ իսլամական մշակույթի ու գիտության զարգացման գործընթացում:  

Սիրելի բարեկամներ այս մասին դեռ կխոսենք հաջորդ հաղորդումների ընթացքում: