Սրբազան պաշտպանության 8-ամյա հերոսապատման վերընթերցում (50)

Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում խոսելու ենք Վալֆաջր օպերացիայի նախնական փուլի և դրա անհաջողության պատճառների մասին:

Ռամազան օպերացիայից հետո իրականացվեցին երկու սահմանափակ գործողոթյուններ Մուսլիմ Իբն Աղիլ և Մոհառամ անուններով, որոնք մեծ հաջողություններ ունեցան ու ցույց տվեցին, որ ԻԻՀ-ն ռազմաճակատներում շարունակում է պահպանել իր առավելությունը: Միևնույն ժամանակ, Սադամ Հոսեյնը ավելացրեց քաղաքական ակտիվությունը միջազգային ասպարեզում ԻԻՀ-ի վրա ճնշում գործադրելու և պարտադրված խաղաղություն պարտադրելու համար: Սակայն Իրանը նույնպես մերժեց խաղաղության նախագծերը, որոնք հովանավորում էին ագրեսորին, անտեսում էին պատերազմը սանձազերծողին ու վնասների փոխհատուցման հարցը: Դաշտային ու քաղաքական ասպարեզում ծանր իրավիճակում հայտնված Իրաքի բռնապետը դիմեց վախկոտ գործողությունների և թիրախավորեց քաղաքները հեռահար հրթիռներով ու օդային ռմբակոծություններով։ 1982-ի վերջին ամիսները Իրան-Իրաք պատերազմում դաշտային և քաղաքական դաշտում բուռն էին։ Այս ամիսների կարեւոր զարգացումներից էր Իրաքի իսլամական հեղափոխության գերագույն ժողովի ձեւավորումը։ Երբ Բաասական ռեժիմի հակառակորդները փախան Իրաքից և նրանցից շատերը եկան  Իրան, մի խումբ իրաքցի մարտիկներ ժողովրդի մեջ իսլամական շարժում ստեղծելու համար ձևավորեցին  Իսլամական հեղափոխության գերագույն խորհուրդ: Այս խորհուրդը 1982թ. նոյեմբերի 17-ին որպես իր խոսնակ ներկայացրեց հանգուցյալ Այաթոլլահ Սեյեդ Մոհսեն Հաքիմի որդի Սեյեդ Մոհամմեդ Բաղեր Հաքիմին: Այս գործողությունը շրջադարձային համարվեց Իրաքի ժողովրդի իսլամական պայքարում։ Ի պատասխան Իսլամական հեղափոխության Գերագույն ժողովի ձևավորման՝ Իրաքի Բաասական ռեժիմը 1983 թվականի մայիսի վերջին (1983 թվականի հունիսի սկզբին) ձերբակալեց այաթոլլա Հաքիմի ընտանիքի մի քանի հոգևորականների, այդ թվում՝ այաթոլլա Սեյյեդ Յուսոֆ Հաքիմին։ Նրանք Մոհամմադ Հոսեյն Հաքիմի աչքի առաջ գնդակահարեցին վեց հոգու և վերջինիս ուղարկեցին Իրան՝ Մոհամմադ Բաղեր Հաքիմին ասելու, որ եթե նա չվերադառնա Իրաք, իր երեխաներին կսպանեն։

Արձագանքնելով այս հանցագործությանը Իմամ Խոմեյնին մի ուղերձում հայտարարեց.« Շատ տխուր և ցնցող լուր հանգուցյալ այաթոլլահ Հաքիմի ընտանիքի 6 անդամների նահատակության մասին՝ հանցագործ Բաասական Սադամի ձեռքով.... այս լուրը ցավացնում ու վշտացնում է մարդկային էությունից չշեղված խղճով ցանկացած մարդու .... Մենք մի դարաշրջանում ենք, երբ հանցագործներին նկատողությունների, կարգի հրավիրելու և պատժելու փոխարեն գովաբանում են ու հավանություն են տալիս նրանց արարքին .... Իրաքի ժողովուրդը պետք է իմանա, որ խոսքը Հաքիմ գերդաստանի մասին չէ: Նրանք, ովքեր նահատակվել են այդ տանջանքներով, նահատակվել են հարազատ իսլամի և Իրաքի խնդիրների ճանապարհին, և նրանք հավաքվել են Աստծուն հանդիպելու իրենց մեծ նախնիների կողքին։ Կարևոր հարցը սակայն իսլամն է, որ եթե այս անաստված ու հակաիսլամ Սադդամին, որը հիմնովին հակադրվում է իսլամին, առիթ տրվի, մեծ իսլամը և Իրաքի սիրելի ժողովուրդը ոտնակոխ կանի»: Իրաքի Գերագույն ժողովի ձևավորումը նաև հնարավորություն էր Իրանի համար օգտագործել իրաքյան ազատատենչ ու մարտնչող ​​ուժերի հնարավորությունները Սադամի Բաասական ռեժիմի դեմ։ Պատերազմի զարգացմանը զուգահեռ մեծանում էր պատերազմի կառավարման անհրաժեշտությունը: Իմամ Խոմեյնին, նկատի ունենալով այս անհրաժեշտությունները, մի քանի ելույթներում, ընդգծելով, որ օրակարգում պատերազմն է, բոլորին կոչ արեց բոլոր ուժերը ծառայեցնել պատերազմի մեջ։ Իրաքի բանակի հնարավորությունների աստիճանական ընդլայնումը պահանջում էր ավելի շատ կամավորներ՝ հաջող գործողություններ պլանավորելու համար, և Իրանը ստիպված էր ավելացնելով իր կենդանի ուժը՝ լրացնել իր սարքավորումների և սպառազինությունների պակասը: Չնայած բոլոր սահմանափակումներին, ռազմաճակատները ակտիվ պահելու մարտավարությունը շարունակում էր մնալ Սրբազան պաշտպանության հրամանատարների առաջնահերթությունների առաջին տեղում։ Մոհարրամի օպերացիայից անմիջապես հետո սկսվեց Վալֆաջրի նախնական գործողության պլանավորումը: Իսլամական հեղափոխության Ֆաջր տասնամյակի հետ այս գործողության համընկնման պատճառով այն ստացել է Վալֆաջր անվանումը։ Գործողությունը կոչված էր որոշել պատերազմի ճակատագիրը։ «Վալֆաջր» գործողությունը խոշոր գործողություն էր, որը ենթադրվում էր հաջող ընթացք կունենա: Հաջողության բացակայության պատճառով նրան տրվել է նախապատրաստական անունը:

Մոհարրամի գործողությունից հետո կանխատեսվում էր, որ իրաքյան Ալ-Ամարա քաղաք մուտքը անհնար։ Ըստ այդմ, հրամանատարների կողմից դիտարկվել է Ալ-Ամարա քաղաքից հյուսիս գտնվող տարածքի մի մասը, որը պարփակված է եղել Ֆակկեի, Չեզաբեի և Ղազիլայի եռանկյունու միջև։ Վալֆաջր գործողության համար հարմար տարածքը հետաքննելու համար Քարբալայի շտաբում երկու ծրագիր առաջարկվել և ուսումնասիրվել է ԻՀՊԿ-ի և բանակի կողմից Ֆաքքեի շրջանի հարավում և հյուսիսում: Քննություններից հետո որոշվեց, որ ԻՀՊԿ-ի ծրագիրը կիրականացվի բանակի օգնությամբ։ Նախնական «Վալֆաջր» օպերացիան նախատեսված էր գրավելու Ղազիլա կամուրջը, իսկ հետո հնարավորության դեպքում հասնել Իրաքի Ալ-Ամարա քաղաք: Այս գործողության մեջ էական խնդիր էր զրահատեխնիկայի կիրառումը, որը հիմնականում դիտարկվում էր օպերատիվ տարածքի հեռավորության և խորության առումով։ Այս գործողությանը մասնակցել է 13 ստորաբաժանում, այդ թվում՝ ԻՀՊԿ-ի բրիգադներ և դիվիզիաներ և 3 միավոր բանակից։ Գործողությունը սկսվել է 1983 թվականի փետրվարի 7-ին՝ ժամը 21:30-ին, երեք առանցքներից, և գիշերվա լիակատար մթության մեջ ուժերը սկսել են իրենց առաջխաղացումը՝ ականապատ դաշտերը մաքրելու և հակառակորդի պաշտպանական գծերը ճեղքելու և այս գծեր թափանցելու նպատակով։ Իրանական ուժերը փորձում էին առաջ շարժվել դեպի Ղազիլա կամուրջ Իրաքի ներսում։ Տարածքում տեղակայվել է Իրաքի 1-ին զրահատանկային դիվիզիան, որն անմիջապես անցել է արագ հակահարձակման։ Մարտադաշտը բաց հարթավայր էր, որտեղ իրաքյան բանակը բազմաթիվ խոչընդոտներ էր ստեղծել, այդ թվում՝ մի շարք ջրանցքներ, խրամատներ, ականապատ դաշտեր, փշալարեր և հենակետեր։ Այդ իսկ պատճառով էլ իրանցի զինվորները չկարողացան անցնել իրաքյան բանակի ամրություններն ու կոտրել հակառակորդի առաջնագիծը։

Չնայած գործողության ընթացքում իրանական և իրաքյան մի քանի անցակետեր գրավեցին իրանցի մարտիկները, և 120 իրաքցի զինվորներ գերի ընկան, սակայն գործողությունը չհասավ իր նպատակներին։ Այս գործողության ընթացքում ազատագրվեց Իրանի մոտ 300 քառակուսի կիլոմետր տարածքը, սակայն նահատակվեց մոտ 600 իրանցի մարտիկ, 2500-ը վիրավորվեց, իսկ 2500-ը անհայտ կորան կամ գերի ընկան բաասական թշնամու ձեռքում։ Ոչնչացվեց նաև 45 տանկ կամ մեքենա: Գործողությունը պլանավորողները կարծում էին, որ Ֆաքքայից հարավ գտնվող ավազուտներով հարձակումը անակնկալի կբերի իրաքյան բաասական բանակի ստորաբաժանումներին։ Բայց գործնականում դա տեղի չունեցավ, քանի որ «Թարիղ Ալ-Ղոդս» գործողության ընթացքում ավազուտ հողերի օգտագործումն իրաքյան բանակին ծանոթացրել էր նման զգայուն տարածքներին և իրանական մարտավարությանը: Սովորաբար պատերազմում ցանկացած տեսակի անակնկալի կիրառումը կիրառվում է միայն մեկ անգամ։ Բաասական թշնամին նոր մարտավարություն և խոչընդոտներ էր կիրառել Վալֆաջրի նախնական փուլում։ Իրանական ուժերի առաջխաղացման սկզբից՝ ելման կետից մինչև հակառակորդի երկրորդ գիծ հասնելը, իրաքյան բանակի կողմից տեղադրվել էին ավելի քան 16 տեսակի խոչընդոտներ կամ դրանց մի մասը գոյություն են ունեցել որպես տարածաշրջանի բնական արգելք։ Այս գործողություններով բաասականները, Վալֆաջրի նախնական գործողության տարածքում, գրեթե ամբողջությամբ կիրառեցին այն, ինչ ձեռք էին բերել նախորդ գործողություններից ստացած փորձից։ Մյուս խնդիրն այն էր, որ նախկինում հակառակորդի հիմնական հարձակողական ուժերը եղել են առաջնագծում և բնականաբար խոցելի իրավիճակում. Սակայն այս գործողության մեջ, համարելով, որ Իրանն իր առջև դրել է գիծը ճեղքելու նպատակը, Իրաքը նախազգուշական նպատակով իր հարձակվող ուժերը տեղավորեց և ականապատ դաշտերը խորացնելով և այլ խոչընդոտներ ստեղծելով, գործնականում փորձեց  դիմակայել ուժերի հզորությանը և հրապարակ իջեցնելով իր հիմնական ուժերը՝ հետ վերցնել գրավյալ տարածքները։