Սրբազան պաշտպանության 8-ամյա հերոսապատման վերընթերցում (113)

Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում անդրադառնալու ենք պարտադրված պատերազմի ութ տարիների ընթացքում Սադամի ռեժիմին սատարելու արևմտյան և արաբական լրատվամիջոցների խոստովանություններին:

Նախորդ հաղորդման ընթացքում խոսեցինք թիվ 598 բանաձեւի իրագործման մասին: Սադամի կողմից 1975 թվականի Ալժիրի պայմանագրի ընդունումից հետո իրաքցի զինվորները դուրս բերվեցին Իրանի օկուպացված տարածքներից, և երկու երկրների գերիները փոխանակվեցին։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Խավիեր Պերես Դե Կուելյարն այնուհետեւ օրակարգում դրեց 598 բանաձեւի 6-րդ կետի հարցը՝ պատերազմ սկսելու մասին։ Իրանի եւ Իրաքի փաստաթղթերն ուսումնասիրելուց հետո ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը պատերազմի նախաձեռնող համարեց Սադամի ռեժիմին։ Իրաքին ագրեսոր հռչակելն Իրանի ժողովրդի ևս մեկ մեծ հաղթանակ էր և ութ տարվա դիմադրության արդյունք։ Կարեւոր կետերից է նաեւ 598 բանաձեւի յոթերորդ կետը։ Այս կետում քննարկվել է երկու երկրներին պատճառված վնասի չափը, հատկապես Իրանի համար, այս կետը շատ կարևոր է, քանի որ ագրեսորը Սադամի ռեժիմն է, վնասները պետք է վճարվեն։

...

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հետ Իրանի բազմաթիվ բանակցություններից հետո ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ պարոն Աբդուլ Ռահիմ Ֆարահի գլխավորած խումբը 1991 թվականի մայիսի 31-ի ուրբաթ առավոտյան ժամանեց Թեհրան՝ իրականացնելու թիվ 598 բանաձեւի յոթերորդ կետը: Այս պատվիրակությունը Իրան  մեկնեց վեց ամսով, և Իրանի տարբեր շրջաններ մեկնելով և օդային լուսանկարահանումներ կատարելով, կատարել է հետազոտություններ տարածաշրջանում և մանրամասն հետազոտություն տեղում։ 1991 թվականի հունիսին և 1991 թվականի նոյեմբերին և դեկտեմբերին երկու այցելությունների ընթացքում ՄԱԿ-ի պատվիրակությունը պատրաստեց երկու մանրամասն զեկույց պատերազմի ընթացքում Իրանին հասցված վնասների վերաբերյալ և դրանք ներկայացրեց ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարին: ՄԱԿ-ի  ժամանակի գլխավոր քարտուղար Խավիեր Պերես Դե Կուելյարը, երբ անցկացնում էր իր պատասխանատվության վերջին օրերը, այս զեկույցը և վնասի գնահատման արդյունքը տրամադրեց Անվտանգության խորհրդին: Ըստ այս հաղորդագրության՝ Իրանի 5 նահանգներ պատերազմի թատերաբեմ են եղել, ևս 11 գավառներ ենթարկվել են Իրաքի հարձակմանը։ Պատերազմից տուժել է նաև 50 քաղաք և 4000 գյուղ։ Ընդհանուր առմամբ, Իրանի բնակչության երկու երրորդը ենթարկվել է պատերազմի: Այս զեկույցում նշվում է, որ Իրաքը միտումնավոր կտրել է 500.000 արմավենի, և իրանական հողում բազմաթիվ ինժեներական ավերածություններ են իրականացվել։ ՄԱԿ-ի պատվիրակությունը հայտարարել է, որ Իրանի ուղղակի կորուստները կազմում են 99 մլրդ դոլար, իսկ Իրանի անուղղակի կորուստները՝ 150 մլրդ դոլար՝ ընդհանուր 249 մլրդ դոլար։ Այս զեկույցից հետո Իրանը հայտարարեց իր վնասի չափը 1000 միլիարդ դոլար։ Թեև պատերազմում Իրանի կրած վնասների  չափը պաշտոնապես հայտարարվել էր ՄԱԿ-ի կողմից, սակայն թիվ 598 բանաձեւում Իրանի կորուստները վճարելու մեխանիզմ չի որոշվել։ Իրավական առումով Իրաքի ներկայիս կառավարությունը նախկին ռեժիմի իրավահաջորդն է, իսկ բաասական կառավարության պարտավորություններն ու իրավունքները փոխանցվում են նոր կառավարությանը՝ կառավարությունների իրավահաջորդության սկզբունքով։

...

Իրան ներխուժման ավարտից երկու տարի անց Սադամի ներխուժումը Քուվեյթ ստիպեց արևմտյան և արաբական երկրներին և լրատվամիջոցներին խոստովանել ճշմարտությունները, որոնք կարծում էին, որ չասված կմնան նույնիսկ պատերազմի ավարտից հետո: Ըստ արեւմտյան լրատվամիջոցների՝ իրաքյան բաասական ռեժիմին ֆինանսական օգնությունը ոչ միայն վառ պահեց պատերազմի կրակը, այլեւ պարտադրված պատերազմի ութ տարիների ընթացքում հանցագործությունների ու մեծ զոհերի պատճառ դարձավ։ 1990 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Լոնդոնում լույս տեսնող «Օբսերվեր» թերթը մի հոդվածում, խոստովանելով արևմտյան և արևելյան կառավարությունների կողմից բաասական ռեժիմի ֆինանսական և տնտեսական կարիքները հոգալու փաստը, գրեց.«Եթե ​​Սաուդյան Արաբիան, Եվրոպան ու Խորհրդային Միությունը ռազմական ուժեր, պահեստամասեր ու գումար չուղարկեին Իրաքին օգնելու համար, Իրանը պատերազմում այդքան զոհ չէր ունենա»։ Ըստ Ամերիկյան Ռադիոյի 1991 թվականի փետրվարի 12-ի զեկույցի. «Իրաքը, այլ ոչ թե Իրանը, ստացավ խոշոր օտարերկրյա ռազմական և ֆինանսական օգնություն, և այդ օգնությունը թույլ տվեց Սադամին ստեղծել ռազմական մեքենա... Ութ տարի անց, երբ հրադադար հաստատվեց այս երկու երկրների միջեւ, իրաքցի զինվորականների թիվը գերազանցեց մեկ միլիոնը։ Այն առումով, որ Սադամը կարողացավ ութ տարվա ընթացքում քառապատկել իր ռազմական ուժերը, և դրա համար անհրաժեշտ գումարը տրամադրեցին սաուդցիներն ու քուվեյթցիները։ Ոչ միայն նրանցից, այլեւ Խորհրդային Միությունից, ինչպես նաեւ Ֆրանսիայից, Արեւմտյան Գերմանիայից, Ճապոնիայից, վերջապես Ամերիկայից էլ Սադդամը գումար ստացավ»։ 1990 թվականի սեպտեմբերի 28-ի մեկ այլ հաղորդման ժամանակ Ամերիկայի Ռադիոն ևս մեկ անգամ բացահայտեց ԱՄՆ-ի փորձը Իրաքի բաասական ռեժիմը ահաբեկչությանը աջակցող երկրների ցուցակից հանելու հարցով՝ այդ ռեժիմին ֆինանսական և տնտեսական աջակցություն ցուցաբերելու համար, ասելով.«1983թ. ԱՄՆ-ը հանել է Իրաքի անունը ահաբեկչության աջակից երկրների ցանկից։ Հանկարծ Բաղդադի համար սկսվեցին Արտահանման և Ներմուծման Միջազգային Բանկի վարկերը և Առևտրային վարկերի հաստատության կողմից միջազգային վարկերի երաշխավորումը»: «Christian Science Monitor» թերթը իր զեկույցում բացահայտում է բաասական ռեժիմին տրամադրված ամերիկյան ֆինանսական վարկերի մասին և գրել.«1985-1990 թվականներին Ամերիկայի արտահանման-ներմուծման բանկը Իրաքին տրամադրել է 260 միլիոն դոլար վարկ՝ ԱՄՆ-ից իր կարիքները ֆինանսավորելու համար»։ Այս թերթը նշում է 1987-1989 թվականներին ԱՄՆ-ի կողմից Իրաքի բաասական ռեժիմի ֆինանսական կարիքների ապահովման մասին, որոնք կազմում էին մեկ միլիարդ դոլար։ «Christian Science Monitor»-ը գրում է.«1987-1989 թվականներին Իրաքն ավելի շատ, քան ցանկացած այլ երկիր, օգուտ քաղեց սպառողական ապրանքների կրեդիտ ընկերության կողմից տրամադրված գյուղատնտեսական վարկերից, որոնք 1989 թվականին կազմում էին մեկ միլիարդ հարյուր միլիոն դոլար»։

.... 

Խոստովանությունների մեկ այլ հատված վերաբերում է ԱՄՆ-ի դերակատարությանը Իրաքի բաասական ռեժիմի քիմիական հանցագործություններում և բացահայտում է, թե ինչպես  ԱՄՆ-ն իր ֆինանսական օգնությամբ դերակատարում է ունեցել Իրանի դեմ Իրաքի իրականացրած բաասական ռեժիմի քիմիական հանցագործություններում: Բրիտանական «Herald Tribune» թերթը մեջբերելով ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջոն Քենեդիի խորհրդական Արթուր Շլանգերին՝ անդրադառնալով բաասական ռեժիմին աջակցելու ԱՄՆ քաղաքականությանը, երբ Սադամը քիմիական ռումբեր էր օգտագործում, 1990 թվականի դեկտեմբերի 17-ին գրել է. «Մինչ Սադամը զբաղված էր նման օպերացիա իրականացնելով (քիմիական օպերացիա), ամերիկյան բանկերի վարկն Իրաքին՝ գյուղմթերքների գնման համար կազմել է ավելի քան մեկ միլիարդ դոլար»։ Արևմտյան երկրներից բացի, Սադամի վարչակարգին բազմակողմանի ֆինանսական աջակցություն են ցուցաբերել նաև արաբական կառավարությունները։ Ըստ ամերիկյան ռադիոյի 1991 թվականի փետրվարի 12-ի զեկույցի.«Պարսից ծոցի էմիրությունները տրամադրել են մոտ 30 միլիարդ դոլար՝ Իրաքի ֆինանսական օգնության կեսից ավելին...»: Իսրայելի կեղծ ռեժիմի ռադիոն 1990 թվականի հուլիսի 23-ին Քուվեյթի կողմից իրաքցիներին ֆինանսական օգնության մասին բացահայտեց.«Քուվեյթը միլիարդավոր դոլարներ է տրամադրել Սադամին՝ Իրանի դեմ պատերազմում Իրաքն ուժեղացնելու համար»: Իսրայելի կեղծ ռեժիմի ռադիոյի հաղորդման համաձայն. «Իրանի դեմ պատերազմը շարունակելու համար Սադամը օտար երկրներից պարտք է վերցրել մոտ 60 միլիարդ դոլար, որից առնվազն 40 միլիարդ դոլարը՝ արաբական երկրներից, այդ թվում՝ 14 միլիարդ դոլարը՝ Քուվեյթից»։ Ամերիկայի ռադիոյի հաղորդման համաձայն, «Բացի 1986 թվականից սկսած պատերազմում Իրաքին աջակցելուց, նավթի համաշխարհային շուկաների ընդհանուր հագեցվածությամբ, Քուվեյթը կանխեց նավթի գների աճը՝ բարելի դիմաց 15 դոլարից մինչև 17 դոլար՝ դրանով իսկ նվազեցնելով Իրանի նավթային եկամուտները»։ 1990 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում կայացած մամուլի ասուլիսում քուվեյթցի անկախ տնտեսագետ «Ֆավաս Բադրը» նշեց, որ Քուվեյթի դրամական օգնությունն իրաքյան բաասական ռեժիմին կազմում է մոտ տասնհինգ միլիարդ դոլար և հայտարարեց.«Իրանի դեմ Իրաքի պատերազմում Քուվեյթը Իրաքին տրամադրեց մոտ տասնհինգ միլիարդ դոլար կանխիկ՝ որպես անվճար վարկ: Քուվեյթի ֆինանսական օգնությունն Իրաքին առանձին էր այն նավթից, որը Քուվեյթը արտահանում էր Իրաք»:

...

Սաուդյան Արաբիան Իրանի դեմ պարտադրված պատերազմում Սադամի հերթական ֆինանսական աջակիցն էր։ Սաուդյան Արաբիայի ֆինանսական օգնությունն Իրաքի բաասական ռեժիմին այնքան շատ էր, որ Սաուդյան Արաբիայի ռազմաօդային ուժերի հրամանտար և պաշտպանության նախարար «Խալիդ բեն Սուլթան բին Ազիզն» ասաց.«Պատերազմի ժամանակ Սաուդյան Արաբիան նույնիսկ զովացուցիչ ըմպելիքներ էր մատակարարում Իրաքին»: 1990 թվականի օգոստոսի 14-ի Ամերիկայի ռադիոյի հաղորդման համաձայն՝ «Սաուդյան Արաբիան միլիարդավոր դոլարներով օգնեց Սադամին՝ Իրանի դեմ պայքարելու համար»։ 1990 թվականի օգոստոսի 14-ի իր լրատվական զեկույցում Associated Press-ը մեջբերել է Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Ֆահդի խոսքերը.«Եթե Իրաքն ասում է, որ զոհաբերել է իր ժողովրդին, մենք նույնպես նպաստել ենք այդ զոհաբերությանը փողով, առաջադեմ զենքով և միջազգային համագործակցությամբ»: Սաուդյան պետական​​հեռուստատեսությունը նաև խոստովանել է, որ Սաուդյան Արաբիան ֆինանսական օգնություն է ցուցաբերել իրաքյան բաասի ռեժիմին և ասել.«Սաուդյան Արաբիան, Քուվեյթը և Արաբական Միացյալ Էմիրությունները պատերազմի ժամանակ տրամադրել են իրենց ֆինանսական բոլոր միջոցները Սադամին»։ 1991 թվականի հունվարի 15-ին Reuters լրատվական գործակալությունը վկայակոչելով Սաուդյան Արաբիայի թագավորին հայտարարեց Իրաքին Սաուդյան Արաբիայի ֆինանսական օգնության ճշգրիտ թիվը, որ կազմում էր ավելի քան 27 միլիարդ դոլար ռազմական և տնտեսական օգնություն։ Այս կերպ և ըստ լրատվամիջոցների և արևմտյան ու արաբական իշխանությունների խոստովանություններին՝ այս երկրները ուղղակիորեն և անուղղակիորեն տրամադրում էին իրենց ֆինանսական միջոցները Իրաքի բաասական ռեժիմին, որպեսզի Սադամն այդ ֆինանսական միջոցները ութ տարի շարունակ  օգտագործի Իրանի ժողովրդի դեմ պատերազմում: Արևմտյան կառավարությունների կողմից Իրաքի ոճրագործ բռնապետ Սադամին տրամադրվող օգնության չափի մասին Արևմտյան լրատվամիջոցներից մեկը գրեց.«Ֆրանսիայի կենտրոնում տեղակայված ՆԱՏՕ-ի բազաներից մեկը եղել է իրաքյան ռազմաօդային ուժերի Անտոնով ինքնաթիռների բեռնման կենտրոնը, որն Իրաք էր տեղափոխում կասետային ռումբեր, անջատիչներ և ռադիոտեղորոշիչ սարքավորումներ»։ 1986 թվականին ֆրանսիական հետախուզական ծառայությունները հաշվարկել էին, որ եթե Ֆրանսիան երեք շաբաթով հրաժարվի օգնություն ուղարկել Իրաք, այդ երկիրը կպարտվի։ Պատերազմի ութ տարիների ընթացքում իրանցի երիտասարդները կռվեցին ոչ միայն Սադդամի բանակի, այլ այն բանակի դեմ, որին աջակցում էին Արևմուտքի և Արևելքի երկու գերտերություններ: Այստեղ որոշվում է անհավասար պատերազմում իրանցի ռազմիկների հաղթանակի մեծությունը։