Ողջույն Ձեզ թանկագին բարեկամներ: «Միջին Ասիան և Կովկասն անցած շաբաթվա ընթացքում» հաղորդաշարի հերթական համարում կանդրադառնանք այս շաբաթ Հայաստանում ու նրա սահմաններին տեղի ունեցած իրադարձություններին և Իրան-Հայաստան հարաբերություններին:

-----------------------------------------------

Իրանի ճանապարհների և քաղաքաշինության նախարարը Թեհրանի պատրաստակամությունն է հայտնել բավարարել դեպի ծով ելք չունեցող 8 երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի տարանցիկ կարիքները։

Աշխարհի 32 դեպի ծով ելք չունեցող զարգացող երկրներից ութը, ներառյալ՝ Հայաստանը, Աֆղանստանը, Ադրբեջանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Տաջիկստանը, Թուրքմենստանը և Ուզբեկստանը, սերտ երկկողմ և բազմակողմ տարանցիկ փոխգործակցություն ունեն Իրանի հետ:

Իրանի ճանապարհների և քաղաքաշինության նախարար Ռոստամ Ղասեմին  երկուշաբթի օրը Թուրքմենստանի մայրաքաղաք Աշխաբադում կայացած՝ դեպի ծով ելք չունեցող զարգացող երկրների համաժողովում ասել է. «Իրանի տնտեսական դիվանագիտությունը կենտրոնացած է զարգացող  և հարևան երկրների հետ հարաբերությունների և բազմակողմ միջոցառումների խորացման վրա և տրանսպորտը մեր առաջնահերթ ոլորտներից մեկն է այս առումով»։

Իրանի ճանապարհների և քաղաքաշինության նախարարն ասել է. «Հյուսիս-Հարավ միջանցքը, Ալմաթի-Բանդար Աբաս միջանցքը, Ալմաթի-Ստամբուլ միջանցքը, Չինաստան-Ղազախստան-Թուրքմենստան-Իրան միջանցքը, Աշխաբադի ​​համաձայնագրի միջանցքը, Իսլամաբադ-Թեհրան-Ստամբուլ միջանցքը և կառուցվող միջանցքները՝ այդ թվում Պարսից ծոց-Սև ծով միջանցքը, Ուզբեկստան-Թուրքմենստան-Չաբահար միջանցքը և Տաջիկստան-Ուզբեկստան-Թուրքմենստան-Իրան-Թուրքիա միջանցքը օգտագործում են Իրանի տարանցիկ ուղիները»:

--------------------------

«Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասերյանն անդրադարձել է դեպի ծով ելք չունեցող Հայաստանի լոգիստիկ հնարավորություններին։

--------------------------

Իրանի «Արաս» առևտրային և արդյունաբերական ազատ գոտու գործադիր տնօրենը հայտարարել է. «Հյուսիս-Հարավ» միջանցքի ակտիվացմանը զուգահեռ, «Արաս» ազատ գոտու և կովկասյան տարածաշրջանի միջև կապերը կընդլայնվեն»:

Մաջիդ Քայանին Նախիջևանում ԻԻՀ գլխավոր հյուպատոս Ահմադ Հոսեյնիի հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել է, որ  կազմակերպության օրակարգում է ազատ գոտու միջազգային փոխգործակցության ընդլայնումը, հավելելով. ««Արաս» ազատ գոտին հատուկ նշանակություն ունի երկրի ազատ գոտիների  թվում: Այս ազատ գոտու առևտրային հաշվեկշիռը դրական է, ուստի պետք է ամրապնդել այդ միտումը»։

Նա կարևորել է իրանցի դիվանագետների դերը Հայաստանի և Ադրբեջանի տարածքներով անցնող Հյուսիս-Հարավ միջանցքի գործադրման և Ջոլֆան հյուսիս-արևմուտքի տարանցիկ  կենտրոնի վերածելու հարցում։

Նախիջևանում ԻԻՀ գլխավոր հյուպատոսն ընդգծել է  տարածաշրջանում առողջապահական զբոսաշրջության ենթակառուցվածքների ամրապնդման անհրաժեշտությունը և նշել, որ առողջապահական զբոսաշրջության կարողությունները կամրապնդեն «Արաս» ազատ գոտու զբոսաշրջային հնարավորությունները:

---------------------------

ԱԱԾ-ն ՀՀ պետական սահմանի նոր անցման կետեր ստեղծելու մասին նոր նախագիծ է շրջանառության մեջ դրել։

Որոշումը բխում է օգոստոսի 4-ին ՀՀ կառավարության նիստի ընթացքում վարչապետի Նիկոլ Փաշինյանի տրած հանձնարարականների կատարման ապահովման անհրաժեշտությամբ։

Նախագծում ասվում է նաեւ, որ ՀՀ ԱԱԾ տնօրենը որոշումն ուժի մեջ մտնելուց հետո երկշաբաթյա ժամկետում պետք է ապահովի անցման կետերով անձանց, բեռների եւ տրանսպորտային միջոցների տեղաշարժի հետ կապված անվտանգության ապահովումը կանոնակարգող իրավական ակտի ընդունումը:

Ըստ այդմ` նախագծով առաջարկվում է ՀՀ պետական սահմանի անցման կետերը սահմանել հետեւյալ կերպ «հայ-ադրբեջանական պետական սահմանում՝ «Սոթք» («Քելբաջար»), «Երասխ» («Սադարակ»), «Քարահունջ» («Էյվազլի»)» հատվածներում։

Նախագիծը հանրային քննարկման համար բաց է մինչեւ սեպտեմբերի 2-ը։

---------------------------------

Բրյուսելում հանդիպել են ՀՀ ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը և Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը։

Տեղեկությունը թվիթերյան իր էջում հայտնել է Հարավային Կովկասի ու Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարը` լուսանկար տեղադրելով։

«Բրյուսելում լավ և առարկայական քննարկումներ ունեցանք Հիքմեթ Հաջիևի և Արմեն Գրիգորյանի հետ` հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների և այդ հարցում ԵՄ մասնակցության շուրջ»,- գրել է նա։

Կլաարը նույնպես ներկա է եղել հանդիպմանը։

Հիշեցնենք, որ մայիսի 2-ին Կլաարը հայտնել էր Գրիգորյանի և Հաջիևի հանդիպման մասին, որը կրկին Բրյուսելում էր կայացել։ Կլաարն այդ ժամանակ գրել էր, թե այդ ձևաչափով երկրորդ հանդիպումն է դա։

-----------------------

Ռուս խաղաղապահները ոչ մի սանտիմետր չեն տեղաշարժվի Լաչինի գործող միջանցքից, քանի դեռ նոր ճանապարհը չի շահագործվել: Այս մասին հայտարարել է Երևանում Ռուսաստանի դեսպանության խորհրդական-դեսպանորդ Մաքսիմ Սելեզնյովը։

Ռուս  դիվանագետը ընդգծել է՝ այս կապակցությամբ պայմանավորվածություններ կան և կողմերը ուղիղ կապի մեջ են՝ առանց մանրամասնելու խոսքը ինչ պայմանավորվածությունների մասին է և կոնկրետ ում միջև։

«Ռուսաստանյան խաղաղապահները կվերատեղաբաշխվեն միայն այն պահին, երբ Լաչինի նոր միջանցքը կբացվի։ 2020թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունում նշված են այն քայլերը, քայլերի հերթականությունը՝ նախ կառուցվում է միջանցքը, և մինչ այն սկսում է գործել, ռուսաստանցի խաղաղապահները զբաղեցնում են հինգ կիլոմետրանոց միջանցքը՝ այդ ճանապարհի շուրջ», - նշել է Սելեզնյովը:

«Ռուսաստանցի խաղաղապահները նոր միջանցքը չեն զբաղեցնի, քանի դեռ այն չի գործարկվել, և այդ կապակցությամբ պայմանավորվածություններ կան։ Կողմերը ուղիղ կապի մեջ են, և ձեզ վստահեցնում եմ՝ խաղաղապահները ոչ մի սանտիմետր չեն տեղաշարժվի, քանի դեռ նոր միջանցքը չկա», - հավելել է Մաքսիմ Սելեզնյովը։

-------------------------------

Հայ-վրացական սահմանին` Բագրատաշենի հատվածում, տեղի է ունեցել Հայաստանի և Վրաստանի վարչապետներ Նիկոլ Փաշինյանի և Իրակլի Ղարիբաշվիլիի առանձնազրույցը:

Հանդիպումը կայացել է Հայ-վրացական բարեկամության կամրջի գործարկման արարողության շրջանակում:

Նիկոլ Փաշինյանը և Իրակլի Ղարիբաշվիլին կարևորել են կամուրջի գործարկումը և ընդգծել դրա դերը երկկողմ տրանսպորտային հոսքերն առավել դյուրին դարձնելու գործում:

Հայաստանի և Վրաստանի կառավարությունների ղեկավարները նշել են, որ բարձրաստիճան ինտենսիվ շփումները վկայում են հայ-վրացական հարաբերությունների դինամիկ զարգացման և քաղաքական երկխոսության բարձր մակարդակի մասին:

Զրուցակիցները քննարկել են Հայաստան-Վրաստան համագործակցության օրակարգային հարցեր, մտքեր են փոխանակել տարածաշրջանային զարգացումների շուրջ: Երկուստեք վերահաստատվել է բարեկամական կապերը հետևողականորեն խորացնելու և ակտիվ երկխոսությունը շարունակելու պատրաստակամությունը:

---------------------

Մոսկվան սպասում է պաշտոնական Երևանի պատասխանին՝ կապված Հայաստանի ԱԳՆ-ին ուղղված բողոքի նոտայի հետ։ Այս մասին ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է ՌԴ ԱԳՆ տեղեկատվության և մամուլի դեպարտամենտի փոխտնօրեն Իվան Նեչաևը։

«Մենք պատրաստ ենք հաստատել Հայաստանի ԱԳՆ-ին համապատասխան նոտա ուղարկելու փաստը, որի մասին համապատասխան հայտարարություն է արել ՀՀ–ում ՌԴ դեսպանությունը։ Դրա մշակման փուլում ՌԴ գործերի ժամանակավոր հավատարմատարն կառուցողական զրույց է ունեցել Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարության հետ։ Մենք սպասում ենք պատասխանի»,- ասել է Նեչաևը։

Հիշեցնենք` ՀՀ–ում ՌԴ դեսպանատունը Ռուսաստանի հասցեին արվող տեղեկատվական շահարկումների պատճառով բողոքի նոտա է հղել ՀՀ ԱԳՆ-ին։

Դեսպանատան հայտարարության մեջ նշվում էր, որ վրդովված են տեղական տեղեկատվական տիրույթում շրջանառող ցինիկ շահարկումներից, որոնք անարգող և կեղծ մեղադրանքներ են պարունակում ռուսական կառույցների հասցեին՝ օգոստոսի 14-ին «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնի տարածքում տեղի ունեցած ողբերգությանը մեղսակից լինելու մասին։

Հիշեցնենք, որ «Սուրմալու» առեւտրի կենտրոնում օգոստոսի 14-ին տեղի է ունեցել ուժեղ պայթյուն, ինչի հետեւանքով կա 16 զոհ։ Անհետ կորած է համարվում 1 քաղաքացի։ Տուժածների ընդհանուր թիվը 61 է։

-----------------------

Իրանի տարածքով Կենտրոնական Ասիան Ավազե քաղաքի տաք ջրերին կապող միջանցք ստեղծելու թեմայով մասնակից երկրների համադրող խորհրդի երկրորդ նիստի ընթացքում, Իրանի, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի և Ղազախստանի ներկայացուցիչները ստորագրեցին վերջնական լրացուցիչ արձանագրությունը և համաձայնագիրը՝ միջազգային տրանսպորտային և տարանցիկ միջանցքի ստեղծման մասին, որը հայտնի է որպես Աշխաբադի համաձայնագիր։

Հատկանշական է, որ անցած ամիս Աշխաբադում այդ կապակցությամբ համաժողով է տեղի ունեցել, որի մասնակիցները հայտնել են իրենց տեսակետները կապի այս ճանապարհի վերաբերյալ։

Մինչ այդ, միջանցքի անդամ երկրների ուշադրությանն են արժանացել այնպիսի կարևոր հարցեր, ինչպիսիք են գիտական ​​և կրթական ոլորտների դերը տրանսպորտի և կապի զարգացման հարցում, արդյունաբերության թվայնացման, բնապահպանական ասպեկտների, կայուն փոխադրումների և նման այլ հարցեր:

Փաստորեն, Կենտրոնական Ասիայի երկրները հնարավորություն են ստացել ամենակարճ ժամանակում միանալ  Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներին և հակառակը։

Այլ կերպ ասած, Իրանի նախաձեռնությամբ և Կենտրոնական Ասիայի հանրապետությունների համագործակցությամբ, դեպի ծով ելք չունեցող երկրները լավ հնարավորություն են ստացել տարածաշրջանի ամենակարճ, ամենաապահով և տնտեսական ճանապարհից ուղղակիորեն միանալ Ասիա մայրցամաքում իրենց անհրաժեշտ արտադրության և սպառման շուկաներին:

Միևնույն ժամանակ, Հնդկաստանը և Չինաստանը, որպես երկու անկախ երկրներ, հնարավորություն ունեն առավելագույն օգուտ քաղել այս շուկայից։

Իրանի տարածքով Կենտրոնական Ասիան տաք ջրերին միացնող միջազգային միջանցքի ստեղծման համար համագործակցության փաստաթուղթն առաջին անգամ ստորագրվել է 2011 թվականին Իրանի, Օմանի, Թուրքմենստանի և Ուզբեկստանի կառավարությունների կողմից։

Փաստորեն, միջազգային տրանսպորտային և տարանցիկ միջանցքի ստեղծման մասին համաձայնագիրը, որը հայտնի է որպես Աշխաբադի համաձայնագիր, առաջին անգամ ստորագրվել է 11 տարի առաջ։ Ավելի ուշ, Ղազախստանը, Կատարը և Հնդկաստանը նույնպես միացել են այս կարևոր միջազգային համաձայնագրին, իսկ Պակիստանի անդամակցության հարցը քննարկման փուլում է։