Ողջույն թանկագին բարեկամներ: Կրկին ձեր հյուրն ենք «Իրանցի հանրահայտ գործիչներ՝ համաշխարհային պարծանքներ» հաղորդաշարի մեկ այլ համարով: Այսօր մեր հաղորդման ընթացքում կծանոթանաք լուսնային հիջրեթի 6-րդ դարի իրանցի հայտնի միստիկ, սուֆի, մոհադես ու բանաստեղծ և Քոբրավիա ուղղության հիմնադիրներից ու առաջնորդներից Շեյխ Նաջմեդդիին Քոբրայի հետ:

Լուսնային հիջրեթի 540 թվականին, Խառազմ պատմական տարածքի Խորասանում գտնվող Խիուքում կամ Խիուղում, որը հետագային Խիվե անունով ճանաչվեց, բարեկիրթ ու գիտնական մի ընտանիքում լույս աշխարհ եկավ մի մանուկ, որին Ահմեդ կոչեցին: Այդ երեխան հետագա տարիներին  դարձավ սուֆիզմի գլխավոր դեմքերից մեկը: Նա Աբու Աբդոլլահ Ահմեդ Իբն Օմար Իբն Մոհամմեդ Իբն Աբդոլլահ Հիվաղի Խառազմին է, որը հայտնի է Նաջմեդդին Քոբրա և Շեյխ Վալի Թարաշ անուններով: Նա Քոբրավիա ուղղության հիմնադիրը և Աստծո ճանապարհի սիրահարների առաջնորդներից է: Նրա կոչումների մասին պատմագիրներն ու բանասերները տարբեր վկայություններ են կատարել: Ոմանք Քոբրա կոչումը կապում են նրա ուշիմության հետ, իսկ ոմանք էլ հավատացած են, որ նա երիտասարդ տարիքում վիճարկման արտակարգ կարողությամբ է օժտված  եղել, ինչի պատճառով էլ հայտնի է դարձել այդ կոչումով:

Նրա որոշ հետևորդներ հարգանքից ելած նրան Այաթ-օլ-Քոբրա են կոչել, որի առաջին բաժինը հետագային կրճատվելով մնացել է Քոբրան: Իսկ նրան Շեյխ Վալի Թարաշ են կոչել, քանի որ սուֆի գլխավոր շեյխերի մեծ մասը նրա աշակերտներն են եղել:

Ռուս արևելագետ ու բանասեր Բրեթլեսը Նաջմեդդին Քոբրայի մասին ասել է. «Թեև նրան Նաջմեդդին կոչեցին, սակայն նա ոչ թե աստղ այլ Արեգակ էր, որ արևելքից ծագեց միստիցիզմի երկնակամարում և նրա լույսը տարածվեց իսլամ աշխարհի ամենահեռավոր անկյուններում: Իրաքից, Ֆարսից, Խորասանից ու այլ վայրերից բազմաթիվ հետևորդներ աշակերտեցին նրան և օգտվելով նրա Քրիստոսին նմանող շնչից նրանցից յուրաքանչյուրը որևէ տարածքի առաջնորդ ու ուսուցիչ դարձավ»:

Նաջմեդդինը տարրական գիտելիքները սերտում է ծննդավայրում: Կարճ ժամանակ անց նրա գիտական անհատականությունը հենց երիտասարդ տարիքից արժանանում է Խառազմի գիտական դպրոցի ուսուցիչների ուշադրությանը, ինչի պատճառով էլ իր հոր և ուսուցիչների հաստատմամբ, ժամանակին տարածված սովորության համաձայն գիտություն ձեռք բերելու համար մեկնում է ուղևորության: Այցելում է Նեյշաբուր, Սպահան, Համադան, Թավրիզ, Խուզիստան, Հիջազ ու Եգիպտոս և տարբեր գիտություններ ձեռք բերելով ծանոթանում է ժամանակի մեծ շեյխերի հետ: Նաջմեդդինը իր ծննդավայրը համարվող Խառազմը թողնելուց հետո իր կյանքի ամենասիրելի ու լավ պահերն անց է կացնում անապատներում, հովիտներում ու լեռներում դեգերելով: Որևէ գիտնականի մասին լուր ստանալիս մեկնում էր այդ տարածքը և աշակերտում էր նրան: Այդ պատճառով էլ Նաջմեդդին Քոբրան միայն իր անձը մոռացած ու ուսուցչին միացած միստիկ չէր, այլ հմուտ մեկնաբան, վարպետ հադիսագետ, աստղագետ, մեծահամբավ բանասեր և հարգված իմաստուն ու փիլիսոփա, եզակի բառագետ էր:

Շատ երիտասարդ էր մեկնեց Եգիպտոս ու այդտեղ մի առ ժամանակ բնակվելուց և ուսում ստանալուց հետո գնաց ժամանակի մեծ միստիկներից Շեյխ Ռուզբեհան Վազան Մեսրիի տեսությանը և դարձավ նրա աշակերտը: Այս մեծ միստիկին աշակերտելը Նաջմեդդինի համար այնպիսի նշանակություն ունեցավ, որ նա իր  «Ջավահեր-ալ-ասրար»գրքում ասում է, որ ուսուցչի առաջնորդման և շարունակական ճգնության արդյունքում կարողացել է միստիկական բարձր աստիճանների տիրանալ: Նաջմեդդինը Շեյխ Ռուբեհանի ընտրյալ աշակերտ էր և կարճ ժամանակում ձեռք բերած աստիճանի պատճառով այնքան սիրելի է դառնում, որ նա իր աղջկան ամուսնացնում է Նաջմեդդինի հետ: Նա այդ մասին գրում է. «Իմ վիճակն արժանացավ Շեյխի հավանությանը և ինձ ընդունելով, որպես իր որդին իր աղջկան ամուսնացրեց ինձ, որից ես երկու որդի ունեցա»:

Նաջմեդդինը Եգիպտոսում եղած ժամանակ լսում է, որ Թավրիզում Աբու Մանսուր Հաֆադա անունով մեկը Հադիսի գիտություն է դասավանդում: Ինքն այդ մասին ասում է. «Երբ դա լսեցի, ինձ մոտ նրան լսելու ցանկություն առաջացավ և որոշեցի նրա մոտ սերտել «Շարհ-ալ-սոնա» գիրքը: Շեյխ Ռուզբեհանից իրավունք խնդրեցի ու մեկնելով Թավրիզ բնակություն հաստատեցի «Աըթիղ» հրապարակի վրա գտնվող «Զահեդիե» խանղահում»: Աբու Մանսուրին աշակերտելիս նա ծանոթանում է Բաբա Ֆարաջ Թաբրիզի կոչվող անվանի միստիկի հետ: Այդ անվանի միստիկին աշակերտելով Նաջմեդդինը նվաճում է միստիկական ամենաբարձր աստիճանները: Նաջմեդդինը դրանից հետո էլ աշակերտում է շատ մեծերի ու սերտում է բոլոր հնարավոր գիտությունները: Նրա վերջին ուսուցիչն ու վարպետը Շեյխ Էսմայիլ Ղասրին էր, որ նրան առաջնորդի թիկնոց հագցրեց: Այդ մեծ ուսուցիչը Նաջմեդդինին հրամայում է գնալ Եգիպտոս և վերցնելով կնոջն ու որդիներին, աշակերտներ դաստիարակելու և ժողովրդին քարոզելու համար մեկնել Խառազմ:

Շեյխերի մոտ աշակերտին թիկնոց հագցնելը տարածված սովորություն էր: Այդ թիկնոցը լինում էր երկու տեսակ՝ Օրհնության ու Առաջնորդության: Օրհնության թիկնոցը միստիկ շեյխերի կողմից նվիրվում էր աշխատասեր աշակերտներին, որոնք որոշ աստիճաններ էին անց կացնում և նոր աշակերտի հանդեպ ուշադրության խորհրդանիշ էր: Հետևաբար կարելի էր մի քանի շեյխերից Օրհնության թիկնոց ստանալ: Սակայն Առաջնորդության թիկնոցը տարբերում էր: Դա կարելի էր ստանալ միայն կատարյալ մի շեյխից ու դրանով հետևորդին առաջնորդության ու քարոզի արտոնություն էր տրվում:

Նաջմեդդինը վերադառնում է Եգիպտոս: Ինչ-որ ժամանակ զբաղվում է Եգիպտոսի շեյխերին ու գիտական դեմքերին հանդիպելով: Այնուհետև 35 տարեկան հասակում՝ լուսնային հիջրեթի 575 թվականին, մեկնում է իր ծննդավայրը: Ժամանում է այսօր Ջորջանիե կոչվող Խիվե քաղաքը և քաղաքի երեցներին հանդիպելուց հետո սկսում է իսլամական գիտություններ դասավանդել մի խանղահում: Նրա դասերն այնպիսի ընդառաջման են արժանանում, որ կարճ ժամանակ անց նրա համբավը հասնում է օրվա գիտական կենտրոնները: Գիտական դեմքեր այս նորահայտ ուսուցչին հանդիպելու համար մեկնում են Խառազմ և մյուսների նման աշակերտում են նրան: Շեյխ Նաջմեդդինը իսլամական գիտություններ դասավանդելուն զուգահեռ նաև դաստիարակում է Աստծո ճանապարհի սիրահարներին: Միստիցիզմի սիրահարները Խառազմի տարբեր անկյուններից գալիս են նրա մոտ: Շեյխը ուսուցանում է իր համակիրներին և շեյխերի սովորության համաձայն նրանց ծանոթացնում է ճգնության ու ջանադրության կարգերին: Նրա աշակերտներն ավարտելով ուսուցման շրջանը և միստիկական դիրքերի տիրանալով ուղևորվում էին իսլամական այլ երկրներ, որպեսզի իրենք էլ իրենց հերթին աշակերտներ դաստիարակեն:

Քոբրավիա ուղղության առաջնորդ Նաջմեդդին Քոբրան լուսնային հիջրեթի 618 թվականին՝ 78 տարեկան հասակում դիմադրելով Մոնղոլ կողոպտիչներին, ընտրում է հերոսական մահը և նահատակվում է: Երբ Մոնղոլ կողոպտիչները հասնում են Խառազմ, Շեյխ Նաջմեդդինն իր աշակերտներին ու հետևորդներին, որոնք համարվում էին իր հսկայական միստիցիզմի ժառանգորդը, հրահանգում է վերադառնալ իրենց քաղաքներն ու երկրները: Նրանք Շեյխիցն խնդրում են իրենց հետ հեռանալ Խառազմից, սակայն նա ասում է. «Մեկնելու ցանկություն չունեմ ու պիտի այստեղ նահատակվեմ»: Ասում են, որ «Չենգիզն ու նրա որդիները մինչև Խառազմ հասնելը կանգ են առնում Բոխարայում ու իրենց հետ Խառազմ են բերում այդ տարածքի գիտնականներից Ղազի Խանին: Երբ հասնում են Խառազմ, Ղազի Խանը նրանց ասում է, որ Շեյխերի պարագլուխ Նաջմեդդին Քոբրան այստեղ է գտնվում և չի կարելի բռնանալ նրա ու նրա հետևորդների հանդեպ: Զորքը գլխավորող Չենգիզի որդիները Ղազի Խանին ուղարկում են Շեյխի մոտ, որպեսզի նրան փոխանցի՝ «Մենք քեզ ու քո հետևորդների հետ որևէ գործ չունենք: Թող Շեյխը և նրա ընտանիքի անդամներն ու հետևորդները հեռանան, որպեսզի նրանց պատահական վտանգ չսպառնա»: Ղազին փոխանցում է պատգամը: Շեյխը պատասխանում է. «70 տարի ուրախության պահերին Խառազմի ժողովրդի կողքին եմ եղել, իսկ տառապանքի պահին նրանց լքելն անարգանք կլինի»: Զորքը ներխուժում է Խառազմ: Շեյխ Նաջմեդդին Քոբրան խիզախությամբ ու հավատքով պատերազմում է թշնամու  դեմ և ի վերջո նահատակվում է կուրծքը խոցած նետի միջոցով: