Այաթոլլահ Խամենեիի գաղափարների ազդեցությունը արևմտյան Ասիայի անվտանգության համակարգի վրա

2020 թվականի հունիսի 3-ին լրացավ ,այաթոլլահ Խամենեիի ՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության առաջնորդ ընտրվելու 31-ամյակը:Այս հաղորդման ընթացքում հակիրճ քննարկելու ենք Իսլամական հեղափոխության Գերագույն առաջնորդի գաղափարների ազդեցությունը՝ արևմտյան Ասիայի անվտանգության համակարգի վրա:

Արտաքին քաղաքականության ոլորտում այաթոլլահ Խամենեիի գաղափարախոսությունը հիմնված է հզորության , իմաստության և նպատակահարմարության երեք սկզբունքների վրա:Հզորություն ՝այսինքն չհանձնվել թշնամուն, իմաստություն ՝այսինքն իմաստուն վերաբերմունքի դրսևորում և նպատակահարմարություն՝այսինքն՝ արտաքին քաղաքականության մեջ ազգային շահերը նկատի առնել:

Թշնամուն չհանձնվելը քննարկելի է զանազան ոլորտներում ,բայց կարևորագույնը պաշտպանական ոլորտն է: Իրանի իսլ. հեղափոխության գերագույն առաջնորդը միշտ  շեշտել և շարունակում է շեշտել երկրի պաշտպանական ուժի ամրապնդման վրա:Այնուամենայնիվ, կարևորն այն է, որ նա պաշտպանական հզորությունը  համարում է պաշտպանական բնագավառում և ասում է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը երբեք պատերազմ սկսող կողմը չի լինելու ,սակայն վճռակամորեն պաշտպանվելու է յուրաքանչյուր ագրեսիայից: Դրա բացահայտ օրինակը՝2020-ի հունվարի 3-ին  ԱՄՆ-ի ահաբեկչական կառավարության կողմից  լեգենդար գեներալ  Ղասեմ Սուլեյմանիի  սպանությունն էր , որի հետևանքով Իրանը վճռական հակազդեցություն դրսևորելով  2020-ի հունվարի 8-ին հարձակվեց Էյն ալ Ասադ ռազմաբազայի  վրա:Մինչդեռ երկրորդ աշխարհամարտից հետո ոչ մի երկիր ռազմական գործողություն չէր  իրականացրել ԱՄՆ-ի դեմ: Գործողություն ,որն իրականացավ իսլ.հեղափոխության գերագույն առաջնորդի « ծանր վրեժ»նախադասությամբ ,ապացուցեց ,որ Իրանի Իսլամական հանրապետությունը  նույնիսկ ԱՄՆ-ի ծանր պատժամիջոցներով հանդերձ ,չի հանձնվելու  թշնամիներին: 

Արևմտյան Ասիայում դիմադրության առանցքի հզորացումը ևս ,տարածաշրջանային բնագավառում այաթոլլահ Խամենեիի տեսական հիմունքներից է: Իսլամական հեղափոխության Գերագույն առաջնորդը միշտ եղել է տարածաշրջանում դիմադրության առանցքի պաշտպաններից մեկը և գործնական ոլորտում  կարևոր դեր է խաղացել այս առանցքի հզորացման  գործում:Սիրիայի  ճգնաժամի սկսվելուց հետո, Պաղեստինի իսլամական դիմադրության շարժման (ՀԱՄԱՍ)-ի  որոշ անդամներ սխալ ընկալելով  Սիրիայի զարգացումները, ընդունեցին այնպիսի գործելաոճ , որը հակասում էր Դամասկոսի շահերին:Մինչ ոմանք շեշտում էին Իրանի հրաժարվելը ՀԱՄԱՍ-ի  շարժումից , սակայն Իսլամական հեղափոխության Գերագույն առաջնորդը շեշտում էր իր աջակցությունը պաղեստինյան իսլամական շարժման նկատմամբ։ Նա  հայտարարեց , որ մի քանի հոգու սխալները չպետք է ընդունել ,որպես Պաղեստինի  իսլամական դիմադրության շարժման սխալներ:Նման գործընթացի արդյունքում ,այսօր ՀԱՄԱՍ շարժումը սերտ հարաբերություններ ունի Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ:

Մյուս կողմից, երբ  թե՛ Իրանում և թե՛ Իրանից դուրս  ոմանք պնդում էին , որ  ահաբեկչական խմբավորումների և նրանց հովանավորների դիմաց Սիրիայի համակարգին աջակցելը  չի բխում Իրանի շահերից,իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդը ընդգծեց Սիրիային աջակցելու և ահաբեկչական խմբավորումների դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը,և  այսօր ոչ միայն  պահպանվել են Սիրիայի համակագը և այդ երկրի  տարածքային ամբողջականությունը, այլ նույնիսկ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ընդդիմադիրները ևս  շեշտում են, որ Իսլամական հանրապետությունը որպես հնարավորություն Սիրիայի ճգնաժամն օգտագործել է,արևմտյան Ասիայում իր հզորությունն  ապացուցելու  համար:

Լիբանանում, Իրաքում և Եմենում ևս ,Իրանի Իսլամական Հանրապետության դաշնակիցները գերակա դիրքում են :Լիբանանի Հեզբոլլահը այսօր ազդեցիկ դերակատարություն  է դրսևորում ոչ միայն Լիբանանում ,այլև արևմտյան Ասիայում:Իրաքի դիմադրության խմբերը առանցքային դեր են խաղում այդ երկրի իրադարձություններում ,այն աստիճանի ,որ ԱՄՆ-ի ահաբեկչական կառավարությունը ստիպված է եղել դատարկել  Իրաքում գտնվող իր որոշ  փոքր ռազմաբազաներ  և այսօր ամերիկացի զինվորականներին վտարելու կարգախոսը  ,Իրաքում համարվում է ազգային պահանջ: Եմենում ևս  դիմադրող խմբերը ոչ միայն չեն հանձնվել   Սաուդյան այսպես ասած  կոալիցիայի պատերազմի դիմաց , այլև այսօր պատերազմի նախաձեռնությունը Եմենի ազգային փրկության կառավարության ձեռքում է:Մինչ Սաուդյան կոալիցիան գտնվում է թույլ դիրքում, անցյալ տարվա հունիսին Եմենից մի  պատվիրակություն, Եմենի Անսար Ալլահ շարժման խոսնակ Մուհամմադ Աբդոլ Սալամիի գլխավորությամբ այցելեց  Թեհրան և  Իսլամական հեղափոխության Գերագույն առաջնորդին հանձնեցին  Անսար Ալլլահ շարժման առաջնորդ Աբդուլ Մալեք ալ-Հուսիի նամակը:Այաթոլլահ Խամենեին նամակը բացեց և ընթերցեց  Եմենի պատվիրակության ներկայությամբ, մինչդեռ նա  կարող էր դա  մի կողմ դնել և այն  բացել ու ընթերցել հանդիպման ավարտից հետո: Խորհրդանշական, և միևնույն ժամանակ  իրական ու  մտերմիկ այդ  քայլը իրականացավ  երկու ամիս անց այն բանից , երբ Ճապոնիայի կառավարության ամենաբարձրաստիճան պաշտոնյան ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփից ուղերձ էր  բերել  Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդի համար ,սակայն նա չընդունեց այդ ուղերձը:

Այաթոլլահ Խամենեին 2019 հունիսի 3-ին հայտարարեց .«Այսօր մեր տարածաշրջանում, արևմտյան Ասիայի տարածաշրջանում, ազգերի համատեղ տերմինը՝ դիմադրությունն է ,բոլորը ընդունում են դիմադրությունը...Իրաքում, Սիրիայում ,Լիբանանում և Պաղեստինում  ամերիկացիների վերջին տարիների պարտությունները արդյունքն են դիմադրության խմբերի դիմակայության :Դիմադրության ճակատը այսօր հզոր ճակատ է»:

Այաթոլլահ Խամենեիի տեսական կարևորագույն հիմունքներից  մեկը իմպերիալիզմի և սիոնիզմի դեմ պայքարն է: Հենց այնպես ,որ Իրանի իսլամական հեղափոխության հիմնադիր առաջնորդ լուսահոգի Իմամ Խոմեյնին էր շեշտում իմպերիալիզմի և սիոնիզմի դեմ պայքարը, այաթոլլահ Խամենեին ևս իր ղեկավարության 31 տարիների ընթացքում ,երբ Իրանի իսլ.հանրապետությունը ամենախիստ արտաքին ճնշումներին ենթարկվեց ,ճնշումներ որոնք աննախընթաց էին համաշխարհային բեմում ,չհրաժարվեց իմպերիալիզմի և սիոնիզմի դեմ պայքարից ,այլ հետապնդեց արևմտյան Ասիայի հարցով արևմտյան ուժերի նախագծերի չեզոքացումը: Նա 2018-ին ,իսլամական հանրապետության համակարգի պատասխանատուների և իսլամական երկրների դեսպանների հետ հանդիպման ընթացքում ,այդ մասին ասել է.«Այսօր իմպերիալզիմի  քաղաքականությունն է՝ տարածություն և տարաձայնություն առաջացնել մուսուլման ազգերի, նույնիսկ ժողովուրդների և ժողովրդի տարբեր խավերի միջև, այսօր քաղաքականությունը դա է: Եվ  սա այն պլանն է, որը ոճրագործ ամերիկացի և սիոնիստ  դավադիրներն ու  պլանավորողներն  են  մշակել  մեր տարածաշրջանի համար, որը իսլամական ամենակարևոր շրջաններից մեկն է և դուք տեսնում եք այդ նշանները,որոնք են Եմենի ողբերգական իրադարձությունները, Սիրիայի իրադարձությունները, և Իրաքում ու իսլամական այլ երկրներում տեղի ունեցած իրադարձությունները : Ելքը հետևյալն է, որ մուսուլման  ժողովուրդները բացահայտեն հիմնական կետը,հիմնական կետը հետևյալն է ՝ իմպերիալիզմի թշնամությունը իսլամական հասարակության ու ժողովրդի հետ:Դա խնդրի հիմքն է: Դիմակայեք իմպերիալիզմի քաղաքականություններին ,դա կառավարությունների պարտականությունն է, քաղաքական պատասխանատուների պարտականությունն է , կրոնական ,մշակութային և քաղաքական էլիտաների պարտականությունն է՝ համայն Իսլամ աշխարհում: Հիմնական մյուս  խնդիրը՝ սիոնիստական ռեժիմն է ,  որին   տեղակայել են Իսլամ աշխարհի սրտում,  տարաձայնություններ առաջացնելու, զրպարտելու և խնդիրներ հարուցելու  համար»:

Այսօր Իրանը տարբեր բնագավառներում ,իշարս ռազմական ոլորտում ոչ միայն կախված չէ որևէ արտաքին ուժից, այլ ԱՄՆ-ի պես որևէ հավակնորդ ուժ ևս վախենում է Իրանի Իսլամական հանրապետության դեմ որևէ ագրեսիա իրականացնել : Երբ 2019-ի հունիսին Իրանի զինվորականները տապալեցին ամերիկյան Գլոբալ Հաուք անօդաչու թռչող սարքը ,Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց ,որ խիստ վրեժ է լուծելու ,սակայն իրազեկ լինելով Իրանի ռազմական կարողության մասին,ԱՄՆ-ի կառավարությունը խուսափեց ռազմական որևէ քայլից: Այսօր թեև Իրանն ու Վենեսուելլան ԱՄՆ-ի խիստ պատժամիջոցներին են ենթակա,իրանական հինգ լցանավեր ,բենզինի բեռնվածքով  անցնելով միջազգային ջրերից հասել են Լատին Ամերիկա և  Վենեսուելայում բեռնաթափել են իրենց բեռները:

Արևմտյան Ասիայում անվտանգության համակարգի վերաբերյալ այաթոլլահ Խամենեիի  մոտեցումների ու գաղափարների արդյունքը հետևյալն է, որ այսօր Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը համարվում է արևմտյան Ասիայի ամենակարևոր տարածաշրջանային ուժը,որը  մարտահրավեր է նետել   արևմտյան տերություններին, հատկապես ԱՄՆ-ի ստեղծած ուժի համակարգերին: Այաթոլլահ Խամենեին ,2019-ի փետրվարին հրապարակված ՝Իսլամական հեղափոխության երկրորդ քայլի բանաձևի մի բաժնում հայտարարել է.«Հզոր Իրանն այսօր ևս հեղափոխության առաջին օրերի պես դեմ հանդիման է կանգնած կայսերապաշտների մարտահրավերներին ,սակայն բոլորովին այլ իմաստով: Եթե ​​այդ օրերին ԱՄՆ-ի  հետ մարտահրավերը, Իրանում օտարերկրյա գործակալների ձեռքը կարճելն էր , կամ  Թեհրանում սիոնիստական ռեժիմի դեսպանատունը փակելը կամ  լրտեսների որջի խայտառակ անելը , այսօր մարտահրավերները  վերաբերում են՝ սիոնիստական ռեժիմի սահմաններում  Իրանի հզոր ներկայությանը և արևմտյան Ասիայի տարածաշրջանից ԱՄՆ-ի անօրինական ներթափանցման վերջ դնելուն,բռնագրավված տարածքների կենտրոնում պաղեստինցի ռազմիկների պայքարների նկատմամբ իսլամական հանրապետության հովանավորությանը և այդ ողջ տարածքում Հեզբոլլահի ու դիմադրության ծածանած դրոշը պաշտպանելուն»: