Իսլամական հեղափոխության արվեստը և փառահեղ կինոն(6.Հատուկ հաղորդում այգաբացի տասնօրյակի առիթով)

Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք արվեստի վրա Իրանի իսլամական հեղափոխության ազդեցությանը և կինոյում նոր ժանրի ստեղծմանը, կծանոթանանք հեղափոխական արվեստին։ Նաև կխոսենք հեղափոխությունից հետո Իրանի փառահեղ կինոյի մասին:

 Իրանի ժողովրդի տարիների պայքարից և դիմադրությունից հետո 1979 թ.-ին իրականացավ Իրանի փառավոր հեղափոխությունը և հիմնարար և արժեքավոր փոփոխություններ մտցրեց մարդկանց կյանքի բոլոր ասպեկտներում: Ընդհանրապես, յուրաքանչյուր հեղափոխություն ուղեկցվում է փոփոխությամբ և իրավիճակը փոխելու և բարելավելու այս ցանկությունը հեղափոխությունների մեծ մասի հիմնական բնութագրերից մեկն է: Իրանի իսլամական հեղափոխությունը ձեւավորվել է իսլամում արմատավորված առանձնահատկությունների և սկզբունքների , այդ թվում ՝ անձնազոհության, արդարություն որոնելու և բռնությունների դեմ պայքարելու հիման վրա: Սա Իրանի հեղափոխությունը դարձրել է ամենաինքնատիպ հեղափոխություններից մեկը, որը հիմնված է կրոնի և հոգևոր արժեքների վրա: Բացի քաղաքական և սոցիալական ոլորտների փոփոխություններից, հեղափոխությունը կարողացավ դրական ազդեցություն ունենալ արվեստի վրա և հեղափոխության հենց առաջին տարիներից ներգրավել է շատ արվեստագետների:  Նրանք արվեստը փոխելու ցանկությամբ  սկսեցին իրենց աշխատանքը և ստեղծեցին գործեր, որոնցում կարելի էր տեսնել մարդկային և հեղափոխական մտքեր և գաղափարներ: Հեղափոխության արվեստը պաշտպանում է հեղափոխության ընթացքում ի հայտ եկած արժեքները և արվեստագետները տարիների ընթացքում հավատարիմ են մնացել  հեղափոխական իդեալներին և փորձել են զարգացնել դրանք: Նրանք ցույց տվեցին, որ կարող են ստեղծել թե արվեստի արժեքավոր արժեքավոր  գործեր և թե  հավատարիմ մնալ մարդկային արժեքներին: Իրականում պետք է ասել, որ հեղափոխության արվեստը ոչ միայն վերացական գեղեցկության համար է, այլ կյանքն ավելի գեղեցիկ դարձնել է նշանակում, որը ազդեցություն է ունեցել անհատական ​​և սոցիալական կյանքի վրա:

Իսլամական հեղափոխությունը արվեստի ոլորտում արտադրված բոլոր գործերը վերածեց աստվածային և մարդկային արժեքների և պայմաններ ստեղծեց  արվեստագետների հեղափոխական արվեստի ասպարեզ մուտք գործելու համար: Հեղափոխության ամենակարևոր քայլերից մեկը մարդկանց դաստիարակելն ու նրանց մարդկային երջանկության և կատարելության գագաթնակետին հասցնելն է և այս արժեքավոր նպատակին հասնելու համար հեղափոխությունը ներգրավեց տեսողական և ոչ տեսողական արվեստների ոլորտում աշխատող բազմաթիվ արվեստագետների : Այս ոլորտում հեղափոխության արվեստագետների շրջանում կարող ենք հիշել այնպիսի գեղանկարիչների անունները, ինչպիսիք են Ալի Վազիրյանը, Մահմուդ Ֆարշչյանը և ..., իսկ կինոյի ոլորտում ՝ Մաջիդ Մաջիդին, Էբրահիմ Հաթամի Քիան, Քամալ Թաբրիզին, Սեյեդ Ռեզա Միր Քարիմին և այլն : Բանաստեղծների շարքում  Համիդ Սաբզեվարին, Սեյեդ Ալի Մուսավի Գարմառուդին և  այլն: 

Հեղափոխական արվեստի տարբեր ճյուղերի շարքում ամենակարևորներից մեկը կինոյի և հեռուստատեսության արվեստն է: Սա իրանական ամենանշանակալից արվեստն է, որը հայտնի է որպես առաջին արվեստ Իրանի սահմաններից դուրս և հեղափոխությունից հետո տարիներ շարունակ դրա ժողովրդականությունը չի կարող համեմատվել որևէ այլ արվեստի հետ: Իրանական կինոն հայտնի է որպես աշխարհի ամենահին կինոթատրոններից մեկը: Կինոն1900 թվականից ի վեր  վայրիվերումների լի ճանապարհ է անցել: Չնայած հնարավոր չէ անտեսել նախքան հեղափոխությունը կինոյի ոլորտում արձանագրված  որոշ ձեռքբերումներ , սակայն այս կինոն այլ երանգ է ստացել 1979 թվականից հետո:

Կինոյի արվեստը իսլամական հեղափոխության հաղթանակի սկզբում անփառունակ էր, բայց դա միանգամայն բնական էր, քանի որ անհրաժեշտ էր ինքնակազմակերպվել նոր մոտեցմամբ և հեռանալ հեղափոխությունից առաջ նկարահանված անտեղի ֆիլմերից: Աստիճանաբար տաղանդավոր գեղարվեստական ​​և կինեմատոգրաֆիկ ուժերի ի հայտ գալով , որոնք գուցե չէին ցանկանում խաղալ նախքան հեղափոխական կինոյում, կամ որոնց տաղանդները ի հայտ գալու համար հնարավորություն չի եղել, սկսվեց արժեքավոր և փառահեղ ֆիլմերի արտադրությունը և կինոյին ավելացրեց նոր ժանր: Այսպես Իրանի հեղափոխությունից հետո կինոն, մի կողմ դնելով գռեհիկ ֆիլմերի նկարահանման ալիքը, սկսեց Իրանում և տարածաշրջանում մշակութային նոր հոսանք ստեղծել:

Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո հեղափոխության  նվիրված մուսուլման արվեստագետները ուսումնասիրում էին արվեստի տարբեր ոլորտներ՝ ռադիո, հեռուստատեսություն, կինո և այլն և դրանում հիմնարար փոփոխություններ կատարում: Կինոյի և մեդիա արվեստի ոլորտում ճշգրիտ և քննադատական ​​տեսակետ ունեցող թերևս ամենակարևոր և ականավոր տեսաբանն էր նահատակ Սեյեդ Մորթեզա Ավինին: Մորթեզա Ավինին իրանցի ռեժիսոր, վավերագրող, լրագրող և նկարիչ էր, որի հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմերի շարքը Իրան-Իրաք պատերազմի մասին հայտնի է որպես «Նվաճման պատմություն»:

Նահատակ Ավինիի մոտեցումը կինոյի արվեստի վերաբերյալ հեղափոխական էր: Նկարագրելով հեղափոխության արվեստը նա ասում է. «Հեղափոխության արվեստը ստանում է արևմտյան արվեստի ձևն ու նյութը և նրան տալիս նոր ոգի և ձև և  վերջապես  նյութի և ձևի տեսանկյունից, այն կտարբերվի արևմտյան արվեստից և կփորձի փոփոխություններ կատարել արվեստի նյութի և դրա ձևի մեջ` համապատասխան իր ժամանակի ոգուն ու գաղափարին: Նահատակ Ավինին կինոն համարում է որպես ճիշտ հասկացությունները փոխանցելու միջոց: Փաստորեն, նահատակ Ավինին հիմք է դնում իսլամական և հեղափոխական կինոն և իսլամական արվեստի բնութագրերը, այսինքն ՝ նվիրվածությունը, մարդկային հայացքը, բնազդը, Աստծուն մոտենալը և կեղծ հոսանքների դեմ պայքարը նրա ստեղծագործություններում իրականություն են դառնում և իրոք նրան կարելի է անվանել «Հեղափոխության արվեստի մտքի» առաջին տեսաբան և  ճարտարապետը:

Հեղափոխության և կինոնարվեստի կարևոր կետերից մեկը ընտանիքի նկատմամբ ուշադրություն դարձնելն ու կնոջ արժանապատվության պահպանումն է կինոյում և հասարակության մեջ: Նախահեղափոխական շրջանի  կինոյում և պարսկական ֆիլմերում ներգրավված էին տղամարդ և կին դերասաններ,սակայն  տիրող անբարոյական մթնոլորտը թույլ չէր տալիս ավելի շատ կանանց մուտք գործել կինոյի ասպարեզ: Հետհեղափոխական շրջանում մենք ականատես ենք կինոյի ոլորտում կանանց ներկայության աճին և միևնույն ժամանակ ուշադրություն դարձնելով նրանց բնորոշ արժանապատվությանը, այն բացառիկ հնարավորություններ էր ընձեռում կինոյում և հեռուստատեսությունում նրանց առողջ և պարկեշտ ներկայության համար: Ուստի իրանական կինոյում կանանց ներկայությունն այսօր ֆիլմերի  գրավչությունն ու վաճառքը մեծացնելու միակ առևտրային միջոցը չէ այլև դերասանությունից բացի, նրանք ուժեղ ներկայություն ունեն նաև կինոյի առանցքային դերերում, ինչպիսիք են ՝ սցենարի գրելը, ռեժիսուրան և պրոդյուսերը:

Իրանական կինոյի ուժեղ կողմերից մեկը, որը, թերևս, քչերին կարող ենք համարել այս բարձրակարգ ոլորտում, իրանական ֆիլմերի մեծ թվով առկայությունն է կինոյի իրադարձություններում և հեղինակավոր կինոմրցանակներ շահելը: Կարելի է ասել, որ միջազգային կինեմատոգրաֆիական ոչ մի հեղինակավոր իրադարձություն չենք կարող գտնել առանց իրանական ֆիլմերի և կինոգործիչների ներկայության: Իրանական ֆիլմերի զամբյուղը լի է հեղինակավոր կինոմրցանակներով՝ Օսկարից մինչ Կանն, իսկ իրանցի կինոգործիչների փայլը փառատոներում դարձել է սովորական երևույթ:

Իրանական կինոն առաջին անգամ 14 տարի առաջ  Օսկարի մրցանակի է առաջադրվել «Երկնքի երեխաները» ֆիլմով, իսկ 12 տարի անց «Սիմինից նադերի բաժանում» ֆիլմով շահեց այս կարևոր կինոմրցանակը: Այս տարի Իրանը մասնակցեց աշխարհի ամենակարևոր կինեմատոգրաֆիական իրադարձությանը` Մաջիդ Մաջիդիի նկարահանած «Խորշիդ(Արևը)» կոչվող ֆիլմով` որպես Իրանի Իսլամական Հանրապետության ներկայացուցիչ: «Խորշիդ»(Արևը) ֆիլմը ցուցադրվեց Վենետիկի կինոփառատոնի մրցութային բաժնում, իսկ Ռուհոլլահ Զամանիին շնորհվեց փայլուն տաղանդի բաժնի մրցանակը որպես երիտասարդ դերասան:

Իրանցի այլ ռեժիսորների և կինոգործիչների թվում են Էբրահիմ Հաթամի Քիան, Մոհամմադ Հոսեյն Մահդավիան, Սիրուս Ալվանդը, Դարիուշ Մեհրջուին և այլք: Հատկանշական է, որ իսլամական հեղափոխության գեղեցկություններից մեկը հեղափոխության արվեստն է, որը, տարբեր արվեստների փոփոխությունների և զարգացումների ընթացքում հանգեցրեց իրանական շքեղ կինոյի առաջացմանը և Իրանի  նախահեղափոխական շրջանի առևտրային, զվարճալի և  անարդյունք կիոն վերածեց  դինամիկ, էթիկական և մարդկային կինոյի: