Ծանոթանալ մրգերին և բանջարեղենին(11)

Ողջույն ձեզ հարգելի ունկնդիրներ: Ներկայացնում ենք «Ծանոթանալ մրգերին և բանջարեղենին» հաղորդաշարի հերթական զրույցը: Այս հաղորդման ընթացքում ներկայացնելու ենք սալորը, որի գիտական անունն է DOMESTICA PRUNUS: Սալորն ուտելի է և աճեցվում է Իրանի տարբեր շրջաններում և դրա թարմ ու չորացրած տեսակները տարեկան առաջարկվում են Իրանի ներքին և արտաքին շուկաներ:

ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության հրապարակած վիճակագրության համաձայն, աշխարհում սալորի համաշխարհային արտադրությունը կազմում է 12,050,799 տոննա (տասներկու միլիոն հիսուն հազար յոթ հարյուր իննսունինը տոննա): Ըստ հրապարակված վիճակագրության ՝ Չինաստանն աշխարհում սալորի ամենամեծ արտադրողն է՝ տարեկան 6 միլիոն 663 հազար տոննա սալորի արտադրությամբ, որն ընդհանուր արտադրության 55 տկոսն է: Չինաստանից հետո երկրորդ և երրորդ հորիզոնականներում են, համապատասխանաբար, 512 հազար և 463 հազար տոննա արտադրությամբ Ռումինիան և Սերբիան: Իրանն աշխարհում յոթերորդ տեղն է զբաղեցնում ՝ 270 հազար տոննա սալորի արտադրությամբ: Խորասան Ռազավի նահանգը Իրանում սալորի արտադրության առաջին տեղն է զբաղեցնում: Խորասան Ռազավիում սալորի արտադրությունը հասնում է տարեկան մոտ 60 հազար տոննայի, իսկ հեկտարի միջին բերքը `մոտ 10 տոննա է: Խորասան Ռազավիում արտադրվող սալորի մոտ 40% -ը սպառվում է թարմ վիճակում, իսկ մնացած արտադրանքը վերածվում է սալորաչիրի և թթու լավաշի:  Բուխարայի սալորը տարբեր քանակությամբ արտահանվում է Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Իրաք, Հնդկաստան, Բանգլադեշ և Պակիստան:

Սալորը միակորիզ պտուղ է և ծագման վայրը եղել է Եվրոպայում և Ասիայում և  մեծ քանակությամբ հասանելի է ուշ գարնանից մինչև ամառ: Պտղատու ծառը աճեցվում է աշխարհագրական մեծ տարածքներում և ունի երեք հիմնական տեսակ ՝ եվրոպական, ճապոնական և ամերիկյան: Սալորի այս երեք տեսակները տարբերվում են գույնով, չափսերով և աճի բնութագրերով:

Սալորի ամենահայտնի տեսակը ճապոնականն է, որոնցից մի քանիսը դեղին են ու ջրալի, իսկ մյուսները ջրի ավելի ցածր տոկոս ունեն և կարմրավուն-մանուշակագույն են: Ամբողջ աշխարհում սալորի  չափերը տարբերվում են 3-ից 6 սմ-ով: Սալորը հարուստ է սննդարար նյութերով և ունի մի շարք վիտամիններ և հանքանյութեր, ինչպես նաև մանրաթելեր, էներգետիկ է և նպաստում է մարմնի առողջությանը:

Սալորը հաճելի համի և բույրի շնորհիվ լայն կիրառություն ունի սննդակարգում: Սալորը կարելի է ուտել թարմ կամ ավելացնել աղցաններին և ճաշերին: Բացի այդ, այն կարելի է ներառել ամենօրյա սննդակարգում վերածելով հյութերի, ջեմերի, կոմպոտների, ժելեների, պուդինգների և սալորաչիրների: Սալորի խտանյութը օգտագործվում է նաև քաղցրավենիքի և հրուշակեղենի պատրաստման մեջ:

Սալորենին ունի 5 մետր կամ ավելի բարձրություն: Տերևները հաճախ առանց փշերի են և  էլիպսաձև: Սալորենին ունի բազմաթիվ ծաղիկներ և հյութալի պտուղ, որը մոտավորապես ընկույզի չափ է և ձվաձև: Տարածված սորտերից են դեղնաշլորլը, ալուբուխարան և սև սալորը:

Սալորի օգտագործումը կարևոր դեր ունի մարդու առողջության մեջ ` կանխելով արյան բարձր ճնշումը, վերահսկելով արյան շաքարը և կանխելով սրտանոթային հիվանդությունների, քաղցկեղի, ստամոքս-աղիքային հիվանդությունների առաջացումը, նվազեցնելով ճարպը և այլն:

Սալորը հարուստ է այնպիսի հանքանյութերով, ինչպիսիք են ֆոսֆորը, մանգանը, մագնեզիումը, պղինձը և կալիումը: Այն պարունակում է նաև ցինկ, երկաթ և փոքր քանակությամբ կալցիում: Բացի այդ, սալորը հարուստ է A, K և C վիտամիններով: Այս պտուղը պարունակում է մեծ քանակությամբ նիասին, ռիբոֆլավին և թիամին:

Սալորի մեջ վիտամին C- ն ոչ միայն օգտակար է մարմնի հյուսվածքների համար, այլև ամրացնում է իմունային համակարգը: Այս պտղի օգտագործումը կանխում է մրսածությունն ու գրիպը:  Այս վիտամինը չեզոքացնում է մարմնի ազատ ռադիկալները ՝ կանխելով բազմաթիվ հիվանդությունների առաջացումը, ինչպիսիք են արթրիտը, հաստ աղիքի քաղցկեղը, ասթման և ռևմատոիդ արթրիտը: Սալորը հարուստ է հակաօքսիդանտներով, ուստի կանխում է մարմնի ազատ ռադիկալների վնասը: Հակաօքսիդանտները նաև լավ պաշտպան են աչքերի և սրտի համար, ինչպես նաև կանխում են մարմնում տարբեր քաղցկեղների զարգացումը և ամրացնում իմունային համակարգը:

Թարմ սալորը, հատկապես դեղնասալորը, հարուստ է  A վիտամինով:  Վիտամին A- ն անհրաժեշտ է տեսողության համար: Այդ վիտամինն անհրաժեշտ է  լորձաթաղանթներն ու մաշկն առողջ պահելու համար: Վիտամին A-ով հարուստ բնական մրգերի օգտագործումը արդյունավետ է թոքերի և բերանի խոռոչի քաղցկեղից պաշտպանվելու համար:

Բուժիչ հատկությունների առումով սալորը օգտակար պտուղ է, կարգավորում է մարսողական համակարգը, լուծողական է և վերացնում է ներքին ջերմությունն ու հագեցնում ծարավը: Սալորը ուտում են թարմ և չորացրած կամ սպառում որպես կոմպոտ: Սալորը արդյունավետ է սննդի մարսողությունը և կլանումը բարելավելու համար: Սալորը, հատկապես սալորաչիրը, մանրաթելերի, սորբիտոլի և իսթինի հարուստ աղբյուր է: Այս միացություններն ունեն լուծողական ազդեցություն և օգնում են կարգավորել աղեստամոքսային տրակտի աշխատանքը: Հետևաբար, սալորի օգտագործումն արդյունավետ է մարսողական խանգարումների, այդ թվում փորկապության բուժման համար:

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ չորացրած սալորի կանոնավոր օգտագործումը նպաստում է արյան շրջանառության բարելավմանը: Անհրաժեշտ օգտակար հանածոները, այդ թվում երկաթը և պղինձը, դերակատար են արյան կարմիր բջիջների ստեղծման գործընթացում  և նպաստում են արյան առողջ շրջանառությանը: Պղինձը նաև օգնում է երկաթի ներծծմանը և կանխում է տարբեր հիվանդություններ, ինչպիսիք են սակավարյունությունը և արթրիտը: Կալիումը նաև բջջային հեղուկների կարևոր բաղադրիչ է, որն օգնում է վերահսկել արյան ճնշումը:

Սալորը պարունակում է վիտամին B6, որն օգնում է փոխանցել նյարդային ազդանշանները և օգնում է նյարդային համակարգի ճիշտ գործելուն: վիտամին B6-ը նաև ազդում է ուղեղի բնականոն աճի վրա: Սալորի մեջ պարունակվող տրիպտոֆանը և ամինաթթուն օգնում են սերոտոնին նյարդային հաղորդիչ արտադրել, որը կարևոր դեր է խաղում քնի, ախորժակի և կենտրոնացման բարելավման գործում: Սալորի հյութում առկա ֆլավոնոիդները և կալիումը կանխում են տարիքային ճանաչողական խանգարումները, ինչպիսիք են ալցհեյմերի և պարկինսոնի հիվանդությունները և բարելավում են հիշողության գործառույթը:

Սալորաչիրի օգտագործումը նպաստում է անաբոլիկ և հակակոագուլանտ գործողություններին, որոնք օգնում են առողջ ոսկորների պահպանմանը: Ֆլավոնոիդները, ինչպիսիք են կոֆեինաթթուն և դրանցում առկա ռուտինը, օգնում են պահպանել ոսկրային հյուսվածքը և կանխել այնպիսի հիվանդություններ, ինչպիսիք են օստեոպորոզը դաշտանադադար կանանց մոտ: Սալորաչրում առկա պոլիֆենոլները և  կալիումը խթանում են ոսկրերի խտության բարելավումը և ձվարանների հորմոնների սակավության պատճառով առաջացած ոսկրերի կորստի կանխարգելումը: Վիտամին K- ն էական է ոսկրային նյութափոխանակության համար և ներգրավված է կալցիումը ամբողջ մարմնով տեղափոխելու և առատ արյունահոսությունը կանխելու մեջ:

Սալորի հյութի օգտագործումը օգնում է իջեցնել արյան մեջ շաքարի և տրիգլիցերիդների քանակը: Սալորի մեջ պարունակվող ֆլավոնոիդներն ունեն պաշտպանիչ ազդեցություն ինսուլինի դիմադրողականության դեմ և օգնում են բարձրացնել օրգանիզմում ինսուլինի նկատմամբ զգայունությունը: Սալորում առկա մանրաթելերի պարունակությունը նաև ավելացնում է սրտի պաշտպանիչ ազդեցությունը՝ իջեցնելով վատ խոլեստերինը (LDL) և բարձրացնելով լավ խոլեստերինի մակարդակը (HDL):  Թարմ սալորը կանխում է արյան շաքարի ավելացումը և օգնում է նիհարել:

Թարմ, եփած կամ սալորի կոմպոտ ուտելը օգտակար է ռևմատիզմով, հոդատապով և աթերոսկլերոզով հիվանդների բուժման համար: Պետք է նշել, որ թարմ սալորը դանդաղ է մարսվում թույլերի և տարեցների մոտ: Հետեւաբար, նման մարդկանց համար ավելի լավ է եփած սալոր ուտել: Սալորաչրում շաքարի հարաբերական քանակը 44% է, ածխաջրերինը ՝ 18%, ուստի սալորաչրի սննդային արժեքը համեմատաբար ավելի բարձր է, քան թարմ սալորինը: Սալորի միջուկը պարունակում է 30 -ից 50 արդյունահանվող յուղ, որը ստացվում է ճնշման և ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում: Յուղը սահուն և ոսկեգույն դեղին է և երբեմն թեթևակի մուգ, և դրա հոտն ու համը թույլ են: Սալորի կորիզի յուղը տարբեր կիրառություններ ունի դեղագործության և օծանելիքի արտադրության մեջ:

Բարեկամներ հույս ունենք,որ այս հաղորդումը ձեր ուշադրությանն արաժանացած կլինի: Հաջորդ հաղորդման ընթացքում կներկայացնենք մեկ այլ մրգի բուժիչ հատկությունները: