Մի դրվագ Արևելքի ու Արևմուտքի հերոսներից «Տինտինն ու Սենդբադը» գրքում

«Տինտինն ու Սենդբադը» գիրքը, իր երկրի ավանդական մշակույթի պահպանման հարցով մտահոգված արվեստագետի հասարակական հայացքի հաջողված նմուշ է:

Մոհամմեդ Միրքիանին իրանցի գրող է, ով գրում է մանուկների ու պատանիների համար: Նա 58 տարեկան է և բազմաթիվ գրքեր է գրել մանուկների ու պատանիների համար: Նա տարիներ շարունակ տարիքային այս խմբի համար ռադիոսցենարներ և պատմվածքներ է գրել:

Նրա ստեղծագործություններն իրանցի մանուկներին ու պատանիներին գերելուց բացի, թարգմանվել են նաև տարբեր լեզուների և ուշադրության են արժանացել Պակիստանի ու Գերմանիայի պես երկրներում: Որպես օրինակ, 1990-2000թթ. Մյունխենի միջազգային կենտրոնը տարիքային այդ խմբի համապատասխան գրքերի ցուցակում է ներառել «Փափեր» և «Ռուզի բուդ, ռուզի նաբուդ» (Մի օր կար, մի օր չկար կամ լինում է ,չի լինում) գրքերը: Նույնպես «Մեր հեքիաթը առակ դարձավ» աշխատությունը 2007 թ. ընտրվեց որպես ԻԻՀ-ի տարվա գիրքը: Տարիքային բոլոր խմբերի համար, Միրքիանին շուրջ 500 կարճ և երկար պատմվածք ու վեպ է գրել:

Միրքիանին «Տինտինն ու Սենդբադը» գիրքը գրել է ա.հ. 1370 թ. (1991թ.):

Ճշգրիտ և խորաթափանց հայացքով նա իր ժամանակներում ծնված խնդիրը ընտրել է որպես պատմվածքի թեման ու հիմնական կորիզը: Այս պատմվածքի ստեղծագործությամբ հեղինակը նպատակ է ունեցել փոխաբերական և ոչ ուղղակի ձևով անդրադառնալ Արևելքի ուղղությամբ Արևմտյան աշխարհի մշակութային գրոհին:

«Տինտինն ու Սենդբադը» գիրքը՝ Արևմուտքի ու Արևելքի մշակույթները ներկայացնող Տինտին ու Սենդբադ կերպարների երևակայական ու փոխաբերական առճակատման պատմությունն է: Արևելքի հնամենի առասպելների ու Արևմուտքի երևակայական հեքիաթների պատմությունը՝ Իրապաշտական բովանադակությամբ և փոխաբերական լեզվով: Սենդբադի, Ալիբաբայի և .... նման կերպարներ, որոնք մի ժամանակ ներկա էին արևելքի և Իրանցի պատմողների պատմվածքներում և խրատական խոսքերը ասվում էին նրանց լեզվով՝ այս գրքում առճակատվում են Արևմուտքի չափազանցված հերոսներին: Այս գրքում յուրաքանչյուր խումբը ներկայացվում է որպես իր մշակույթի ներկայացուցիչը:

Պատմվածքում ասված է, որ արևմուտքի հերոսների դիմաց՝ արևելքի հերոսները տրամաբանական ու խելացի քայլեր վերցնելով են դիմակայում նրանց ոտնձգություններին ու բռնություններին և համբերատարությամբ ու միաբանությամբ փրկում են իրենց հայրենիքը: Փաստորեն Միրքիանին փորձել է պատմական ճշմարտությունը պատանիներին ներկայացնել երևակայական պատմվածքի տեսքով: Արևելյան տարածաշրջանների վրա Արևմուտքի կրկնվող ոտնձգությունների պատմությունը, որի բովից են անցել ասիական ու աֆրիկյան երկրները:

Իսկ ո՞վ է Տինտինը, որին հանդիպում ենք այս գրքում: 1929թ. Բելգիացի գրող Ժորժ Պրոսպեր Ռեմին, ով հայտնի է Հերժե գրական կեղծանվամբ որպես առաջին անգամ հրատարակեց «Տինտինը խորհուրդների երկրում» վերտառությամբ պատկերազարդ պատմվածքը: Այս գրքում Տինտին անունով մի լրագրող իր Միլու անունով շան հետ մեկնում է Ռուսաստան, որն այն ժամանակ Արևելյան բլոկի երկրների ներկայացուցիչն էր: Տինտինը հասկանում է, որ այնտեղ իշխում են բռնապետ ու անգետ անձինք:

Գրքի հրատարակությունից հետո և ժողովրդի կողմից ընդունման  արդյունքում, գրի առնվեցին Տինտինի արկածների մյուս գրքերը և թարգմանվեցին աշխարհի այլ լեզուներով ևս: Տինտինի արկածախնդիր ու գրավիչ անհատականությունը, իր յուրահատուկ սանրվածքներով՝ հենց  այս անունով էլ հայտնի դարձավ ու աշխարհի պատանիներից կազմված երկրպագուների մեծ բանակ հավաքեց իր շուրջ: Շուտով Տինտինը ներկայացվեց, որպես արևմտյան ուշիմ ու գրավիչ մի երիտասարդի խորհրդանիշ: Այդ ընթացքւմ նույն Տինտինի պատմվածքների շարանում որպես վատ ու բացասական կերպար էին ներկայացվում կոմունիստ ռուսները, Ամերիկայի սևամորթները, Ասիայի հարավ-արևելյան շրջանի ցեղախմբերը և ուրիշները: Այդ փաստը խոսում էր՝ այլ մշակույթների համեմատությամբ արևմուտքի գերազանցության գաղափարի տարածման միտումների մասին: Տինտինը ճամբորդում էր ամեն տեղ, տեսնում էր մարդիկ, ովքեր դժվարությունների մեջ էին և ամերիկյան բոլոր պատմվածքների նման որպես այդ ժողովրդի փրկիչը անցնում էր գործի ու իր բարեկամների ընկերակցությամբ հաղթահարում էր բարդությունները:

«Տինտինն ու Սենդբադը» գրքի դեպքերն սկսվում են այնտեղից, որ արևմուտքցի մի խումբ հերոսներ Տինտինի ղեկավարությամբ ուղևորվում են արևելյան տարածքներ, որպեսզի նրանց դեմ պատերազմեն ու հաղթեն: Դեպքերի այս կողմում արևելքի հերոսները Սենդբադի գլխավորությամբ գնում են դիմակայելու նրանց և վերջապես Սենդբադն ու իր աջակիցները պարտության են մատնում նրանց:

Հեղինակի կողմից արևելյան ու արևմտյան հերոսների առճակատումը ներկայացնող պատմվածքը գրելու հետաքրքիր մտահղացումը, արևելյան մի խումբ մոռացված հերոսներին ներկայացնելու համար լավ առիթ է: Այնպիսի հերոսներ, ովքեր անցնող տարիների ընթացքում արևմտյան արտադրանքների ներխուժման բերումով մոռացության են տրվել: Արևելյան սիրված հերոսներ ինչպես՝ Սենդբադը, Ալիբաբան, Ալաեդդինը, կախարդական լապտերի հրեշը, Փահլևան փանբեն (Բամբակե փահլևան), Նոխոդին և այլն, որոնք մի ժամանակ Արևելքի առասպելների ու քաղցր հեքիաթների արարողներն էին:

Այս նոր պատմվածքի մեջ Տինտինն ու իր ուղեկիցները ամեն գնով ուզում են հաղթել, բայց այդ ընթացքում Սենդբադը արևելյան առասպելների ուղեկցությամբ դիմակայում է ոտնձգիչներին: Տինտինը, որ տեսնում է արդեն պարտվում է ճարահատված օգնություն է խնդրում արևմտյան այլ հերոսներից և Սուպերմանի, Թարզանի ու Քինգ Քոնգի նման առասպելները մուտք են գործում պատմվածքի իրադարձությունների շրջան: Վերջում արևելքցիներն են իրենց խելամտությամբ ու ինքնավստահությամբ կարողանում են պարտության մատնել հարձակվողներին: Բայց պարտված խումբը այդ դեպքում է Արևմուտք վերադառնում երբ մտածում էր դեպի արևելք մի նոր հարձակման մասին:

«Տինտինն ու Սենդբադը» գիրքը, իր երկրի ավանդական մշակույթի պահպանման հարցով մտահոգված արվեստագետի հասարակական հայացքի հաջողված նմուշ է: Միրքիանին ճշգրիտ կերպով տեղյակ է արբանյակների ու դրանց միջոցով մշակույթները փոփոխության ենթարկելու ծրագրին ու գրքի մի հատվածում անդրադառնում է այդ խնդրին: Տինտինի ու նրա աջակիցների պարտությունից հետո, Սենդբադի քարավանը հասնում է մի քաղաք և այս անգամ տեսնում են, որ արևմուտքցիները երկնքից են հարձակվել: Այս բաժնում կարդում ենք.

Ալաեդդինն հարցնում է,-Ինչպես են երկնքից հարձակվել,- ալևոր մարդը խոր հոգոց հանեց և ապա ասաց,-Ասում են թե արբանյակով, սա դարի արդյունաբերություն է: Այս անգամ նրանք վերևից են հարձակվել Արևելքի վրա: Ասում են թե նրանք մտադիր են այս գործիքով փոխել մեր ամեն ինչը: Ուզում են այնպես որ իրենք են ուզում ու հարմար նկատում փոխել մեր մաշկի գույնը, կյանքը, խոսելը, հագուստը, ուտեստները ու մի խոսքով ամեն ինչը:

Այս գրքի ուսումնասիրությունը մեծ ուրախություն ու հրճվանք է պատճառել իսլամական հեղափոխության մեծահարգ առաջնորդ Այաթոլլահ Խամենեիին: Մեծահարգ առաջնորդը գրքի վերաբերյալ մի հուշագրության մեջ այսպես է գրել.«Ես այս պատմվածքն էի միշտ պատմում: Ափսոս որ շատերը չէին հավատում... Հիմա արդեն իմ գործը դյուրին է դարձել: Բավական է միայն այս գրքի մի օրինակը հանձնեմ բոլոր մանուկներին:

Գրքում շոշափվող թեմայի մասին Միրքիանին ասում է.«Այն ինչը ես փորձել եմ այս գրքում ցույց տալ, հենց Ն.Վ. առաջնորդի կողմից մշակութային ներխուժման մասին կատարած շեշտադրումներն են եղել և դրանից բացի իմ մտահոգությունները նույնպես ներառել եմ պատմվածքի մեջ: Իրակակնությունն այն է, որ մերօրյա աշխարհը դեպի մշակութային միատարրացում է շարժվում և այս ընթացքի շարունակության դեպքում՝ մի կողմից ոչնչանալու է մշակութային դիմակայումը և մյուս կողմից Արևմուտքի մշակութը տիրելու է ասպարեզին: Ես այս գրքում ցանկացել եմ պատանիներին պատկերավոր ներկայացնել մշակութային միատարրացման դեմ մշակութային դիմակայումը»:

Շարունակելով իր խոսքերոը նա հավելում է.«Չնայած որ առայսօր շատ անձինք միայն անդրադարձել են գրքի ամենավերին շերտին, այն է մշակութային ներխուժման խնդրին, սակայն գրքի բազմաթիվ գաղտնի շերտեր դեռ չեն բացահայտվել: Որպես օրինակ անկախության և ոտնձգիչներին դիմակայելու գաղափարը, ինչը գրքի կառուցվածքում հաշվի է առնվել,սակայն  այնքան էլ ընթերցողի  ուշադրությունը չի գրավել: Մինչդեռ, հաշվի առնելով աշխարհի ու Միջին Արևելքի վերջին իրադարձությունները, սա «Տինտինն ու Սենդբադը» գրքի արդիականության ու հարատևման գաղտնիքներից է համարվում»:

Վերջում հեղինակն ասում է.«Պատմվածքի կառուցվածքից բացի, բոլոր ջանքերս իգործ եմ դրել գրքի իսկակական ընթերցողներն համարվող պատանիների համար ստեղծել մի հաճելի միջավայր: Այդ պատճառով էլ լուրջ բովանդակությամբ այս պատմվածքը ներկայացրել եմ կատակերգական ժանրով, որպեսզի առավել ազդեցություն թողնի պատանիների տարիքային խմբի վրա»:

Հարկ է նշել չնայած որ անցնող 25 տարիների ընթացքում «Տինտինն ու Սենդբադը» գիրքը 14 անգամ վերահրատարակվել է և բազմաթիվ մանուկներ ընթերցել են այս գիրքը, բայց նկատելի է, որ գրքի տարողությունները ավելին է սրանից: Գուցե հենց այդ պատճառով է, որ տարիներ անցնելուց հետո, երբ իր գագաթնակետին է հասել Արևմուտքի կերպարների ու գերմարդերի ներխուժման ծրագիրը, այս գրքի վրա զետեղվել է Մեծահարգ առաջնորդի երկտողը և մի անգամ ևս ընթերցողների ուշադրությանն է հանձնել»: