Սրբազան պաշտպանության 8-ամյա հերոսապատման վերընթերցում 72

Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք տարածաշրջանային ու համաշխարհային մասշտաբով Վալֆաջր 8 օպերացիայի թողած ազդեցությանը:

Վերջին մի քանի հաղորդումներում մենք խոսել ենք «Վալֆաջր» խոշոր և հաջող գործողության և ռազմավարական Ֆավ նավահանգստի գրավման տարբեր հարթությունների մասին։ Այս թողարկման ընթացքում մենք ձեր ուշադրությունը կհրավիրենք այս գործողության այլ հարթությունների վրա: «Վալֆաջր 8» գործողությունը գտնվում է ԻԻՀ-ի դեմ Սադամի ռեժիմի կողմից պարտադրված պատերազմի կարևոր ռազմավարական գործողությունների եռանկյունում՝ «Բեյթ Ալ-Մողադաս գործողություն և Խոռամշահրի ազատագրում», «Քարբալա 5» և «Վալֆաջր 8» գործողություն»: Այս գործողությունը հրամանատարների հնարամտության, նախագծման և պլանավորման գագաթնակետն է հեղափոխությունից առաջացած պաշտպանական և ռազմական մտածողության մեջ: Իրաք-Իրան պատերազմը ռազմական և օպերատիվ հատվածներում իր գագաթնակետին է հասել այս երեք գործողություններով։ Այս երեք գործողությունները առանցքային ազդեցություն են ունեցել հնարամտության, նախագծման և պլանավորման և ձեռքբերումների առումով: Բայց «Վալֆաջր 8» օպերացիան բարդությամբ, ռազմավարական մտածողությամբ հնարավոր չէ համեմատել Պարտադրյալ պատերազմի ընթացքում ԻԻՀ-ի որևէ գործողության հետ:  Գործողությունների շարունակականությունը բնույթով, մեթոդով և արդյունքներով կարևոր խնդիր է Սադամի վարչակարգի ագրեսիայի դեմ Իրանի ժողովրդի Սրբազան պաշտպանության ութ տարիների վերլուծության մեջ։ Որոշ գործողություններ հաջողված են, իսկ մյուսները մեկնաբանվում են ձախողման կամ չհաղթելու տեսանկյունից: Չնայած յուրաքանչյուր գործողության անկախությանը, գործողությունների շարունակականությունը նույնպես շատ կարևոր խնդիր է, որը ցույց է տալիս հաջողությունները կամ ձախողումները որպես հարաբերական երևույթներ: Իրաքի սանձազերծած ագրեսիայի սկզբից մինչև պատերազմի ավարտը հաղթանակները ի հայտ եկան պարտություններից և ցիկլի նման իրենց ծածկույթի տակ առան սրբազան պաշտպանության դարաշրջանի զարգացումները։ Ռամազան և Վալֆաջր նախնական գործողությունների ձախողումը հանգեցրեց պատերազմի նոր զարգացման և իրանցի զինվորների մուտքին Հոր ալ-հովեյզեի ջրեր: Հուրում Խեյբերի և Բադրի գործողությունների ձախողումը նույնպես առանցքային դեր խաղաց Պարսից ծոցի հյուսիսում գտնվող Ալ-Բաքր և Ալ-Ումայյա նավահանգիստների վրա Վալ-Ֆաջր 8-ի և Քարբալա 3-ի հաղթանակում: Այս տեսակետից սրբազան պաշտպանության գործողությունների վերլուծության մեջ կարելի է ասել, որ ոչ Խեյբարի և Բադրի գործողությունները անջողության մատնվեցին, ոչ էլ «Վալֆաջր 8»-ը նման մեծ հաղթանակի հասավ առանց այս երկու գործողություններից կախվածության։ Ուստի Իրանի զինված ուժերի ջանքերով Ֆավի նվաճման արմատներն ու նախապատմությունը պետք է փնտրել Խեյբարի և Բադրի գործողությունների փորձառական, մեթոդաբանական, կազմակերպչական և գաղափարական նվաճումների մեջ:

Հոր ալ-հովեյզեում հետախուզության սկիզբը և Խեյբարի օպերացիայի իրականացումը նոր նախաձեռնություն էր Խոռամշահրի գրավումից հետո, որը հանգեցրեց միայն Մաջնուն կղզիների գրավմանը և գործողության ռազմավարական նպատակները չիրականացվեցին: Իրաքի ամենահարավային և Պարսից ծոցի հյուսիսում գտնվող Ֆավ քաղաքը գրավելու համար Արվանդ գետից անցնելը նույնպես 1985-ին ԻՀՊԿ-ի ռազմական մտքի հնարամտություն ու ստեղծարարությունն էր, որը հանգեց մի անկանխատեսելի գործողության Իրաք-Իրան պատերազմի ժամանակ, որն ունեցավ կարևոր հետևանքներ: Հետևաբար, այս գործողության մեջ նախաձեռնողականության և ստեղծարարության ամենակարևոր փոփոխականը պետք է որոնել Արվանդ գետում։ Արվանդ գետն անցնելը նոր նախաձեռնություն էր պարտադրված պատերազմում, որովհետև շարժման մեծ արագությամբ և հակասական ուղղություններով լայն գետով անցնելը, ջրի և ավելի կարևոր՝ այդքան մեծ ու անհայտ արգելքը (Արվանդ) հաղթահարելու և հազարավոր մարտական ​​ուժերին թշնամու դեմ աջակցելու հնարավորությունը, ինչպես նաև այս գետից հարյուրավոր ինժեներական տեխնիկա, հրետանի, տանկեր,  և այլն տեղափոխելը, զորահրամանատարների ռազմական ուսմունքում և մտավոր կաղապարում համարվում էին անհնարին գործողություն։ Արվանդ գետը հոսում է չորս ուղղություններով՝ հյուսիսից հարավ, հարավից հյուսիս և արևելք ու արևմուտք, այսինքն՝ Արվանդը որոշ ժամերին մակընթացային է, իսկ որոշ ժամերին՝ տեղատվություն, ինչը հանգեցնում է գետի մակերևութային ջրի շարժմանը։ Մեկ այլ գործոն, որը «Վալֆաջր 8» գործողությունը դարձրեց նորարարական նախաձեռնություն, մարտադաշտի ընտրությունն էր: Ռաս ալ-Բիշեհի և Ֆավի տարածքների ընտրությունը մինչև աղի գործարան հիմնված էր  ռազմական կարողության տարածքի և նպատակի հարմարեցման մտքի վրա: Օգտագործվելով երեք հիմնական բաղադրիչներ կարող ենք ցույց տալ այս գործողության տարբերությունները: այդ երեքն են հնարամտությունը, նախաձեռնողականությունը և նախագծումն ու ծրագրումը: Այս բաղղադրիչներից յուրաքանչյուրի մեջ առկա են տասնյակ մոտեցումների, ծրագրավորման ու նախաձեռնողական փոփոխականներ, որոնց բացատրությունը պետք է ներկայացնել ամողջապես այլ թեմայի անվան տակ: Գործողությանը մասնակցում էր 140 հետևակային և 16 իրանական հրետանային գումարտակ, որոնց աջակցում էր ռազմաօդային ուժերը: Իրաքի բանակը տեղակայել է նաև 126 հետևակային գումարտակ, 33 զրահապատ գումարտակ, 23 մեքենայացված գումարտակ, 29 հրամանատարական գումարտակ և նախագահական գվարդիայի Իրաքի լավագույն զորամասի 20 գումարտակ, որոնցից 50000-ը սպանվեցին կամ վիրավորվեցին և 2105-ը գերեվարվեցին: Այս գործողության մեջ Սադամի վարչակարգի պարտությունից և Իրանի հաղթանակից հետո ուժերի հավասարակշռությունը խախտվեց՝ ի վնաս Իրաքի, և Իրանը նախաձեռնեց պատերազմը։

ԻԻՀ-ի հաղթանակը Վալֆաջր 8 գործողության մեջ և Ֆավի նվաճումը մեծապես փոխեցին պատերազմի ռազմաքաղաքական հավասարակշռությունը հօգուտ Իրանի և բարդացրեցին պատերազմի ընթացքը։ Իրանի այս գործողությունը լայնորեն արտացոլվեց միջազգային և տարածաշրջանային միջավայրում։ ԱՄՆ-ն այս հաղթանակը, որը հանգեցրեց իրանական ուժերի տեղակայմանը Քուվեյթի սահմանների երկայնքով, ընկալեց որպես իր անօրինական շահերի հիմնական սպառնալիք, և լայն դիվանագիտական ​​քայլեր ձեռնարկեց տարածաշրջանում: ԱՄՆ փոխնախագահ Ջորջ Բուշը մեկնեց Սաուդյան Արաբիա, Բահրեյն, Օման և Հյուսիսային Եմեն՝ հանդիպելու այդ երկրների պաշտոնյաների հետ: ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ռիչարդ Մերֆին հանդիպել էր նաեւ Իրաքի արտգործնախարար Թարիղ Ալ-Ազիզի հետ։ Ամերիկացիները հայտարարեցին նաև, որ քայլեր կձեռնարկեն, եթե Պարսից ծոցում նավերի երթևեկությունը վտանգի ենթարկվի, և այս պատրվակով մտան Պարսից ծոցի հյուսիս՝ Քուվեյթի անվտանգությունն ապահովելու, Քուվեյթի ափերը պարեկելու և պաշտպանելու պատրվակով։ . Բացի այդ, ԱՄՆ-ը ձգտում էր նոր քաղաքականություն որդեգրել իրանա-իրաքյան պատերազմի դեմ՝ իհարկե  այն համաձայնեցնելով Խորհրդային Միության հետ: ԱՄՆ պետքարտուղար Շուլթցը հայտարարեց.«Իրանա-իրաքյան պատերազմին վերջ տալու նոր նախաձեռնություն է ընթանում երկու գերտերությունների միջև»: ԱՄՆ պաշտոնյաների մեկ այլ քայլը ՄԱԿ-ի ԱԽ-ում Իրանի դեմ նոր բանաձեւ ընդունելու փորձն էր, ինչպես նաև նավթի գների իջեցմանն ուղղված ջանքերը: Նրանք նաեւ արևմտյան լրատվամիջոցների օգնությամբ նոր ալիք բարձրացրին Իրանի դեմ՝ Իրանին մեղադրելով ահաբեկչության մեջ և զենքի գնումների հարցով միջավայրը պղտորելով։ Խորհրդային Միությունը նույնպես «Վալ-Ֆաջր 8» օպերացիայից հետո պատերազմի դեմ հանդես եկավ: Գրոմիկոյի կարծիքով, «պատերազմի վերաբերյալ ԽՍՀՄ-ի դիրքորոշումը չի կարող փոխվել, թե այն ժամանակ երբ Իրաքը մտավ (Իրանի տարածք), կամ հիմա, երբ Իրանն է մտել Իրաքի տարածք»։ Խորհրդային Միության արտգործնախարար Շևարդնաձեն հանդիպել և բանակցել էր նաև իրաքցի պաշտոնյաների հետ։ Պաշտպանելով Իրաքին՝ ԽՍՀՄ-ի պաշտոնյաներն ասացին, որ Մոսկվան աջակցում է Սադամի խաղաղության առաջարկներին: Մինչ Իրանի հաջողությունը «Վալֆաջր 8» գործողության մեջ աճում էր, ԱԽ-ն 1986 թվականի փետրվարի 24-ին թիվ 582 նոր բանաձեւ ընդունեց։ Բանաձևի 3-րդ կետում ասվում էր. «Գլխավոր քարտուղարը կոչ է անում Իրանին և Իրաքին անհապաղ պահպանել հրադադարը ցամաքում, ծովում և օդում և անհապաղ դուրս բերել իրենց բոլոր ուժերը միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններ»: Բանաձեւն ընդունվեց այն դեպքում, երբ այս խորհրդի նախորդ բանաձեւերը, ի դեմս Սադամի վարչակարգի ցամաքային, ծովային եւ օդային հարձակումների, բավարարվել էին ափսոսանք հայտնելով՝ չնշելով Իրաքի անունը։582 բանաձևն անմիջապես հավանության արժանացավ Իրաքի կողմից, սակայն ԻԻՀ-ի արտաքին գործերի նախարարությունը, ի պատասխան այս բանաձևի, հայտարարեց.« Պատերազմի արդար լուծմանն ուղղված առաջին քայլը Իրաքին որպես ագրեսոր բացահայտորեն դատապարտելն է»:

Հայրգելի ունկնդիրները պարտադրյալ պատերազմի մասին դեպքերի շարունակությունը կներկակացնենք հաջորդ թողարկման ընթացքում: Աստված ձեզ պահապան: