Վրաստանի արևմտամետ կողմնորոշման հետևանքների քննարկումը(10. Փորձագետների և վերլուծական կենտրոնների տեսակետները)
Մայիս 15, 2022 10:53 Asia/Tehran
Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկմաներ: Ներկակացնում ենք «Վրաստանի արևմտամետ կողմնորոշման հետևանքների քննարկումը» հաղորդաշարի վերջին համարը:
Այս հաղորդաշարի շրջանակներում մենք փորձեցինք քննարկել Վրաստանում տեղի ունեցող զարգացումները 2003 թվականի «Վարդերի հեղափոխության» և երկրի ղեկավարների քաղաքական շրջադարձերի հետ միաժամանակ։ Այս շարքի տասներորդ և վերջին մասում կանդրադառնանք փորձագետների և վերլուծական կենտրոնների տեսակետներին։
Վրաստանի արևմտամետ կողմնորոշումը միջազգային ինստիտուտների և վերլուծական կենտրոնների ուշադրությանն արժանացած կարևորագույն խնդիրներից մեկն է՝ Կովկասի ոլորտում, և միջազգային հարաբերությունների հետազոտողները, չնայած այս ոլորտում հետազոտական ռեսուրսների թերություններին և սահմանափակումներին, կազմակերպել են տարբեր վերլուծություններ։ Օրինակ՝ Դիկինսոն քոլեջը այս ոլորտում կատարել է հետազոտություն, որը փորձում է վերլուծել Վրաստանի արևմտամետ կողմնորոշումը` հիմնվելով Վրաստանի քաղաքական և տնտեսական իրողությունների վրա: Զեկույցն ուսումնասիրում է Վրաստանի շահագրգռվածությունը ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի նկատմամբ և պնդում, որ այդ մոտեցումն անհրաժեշտ է երկրի առաջընթացն ու անվտանգությունն ապահովելու համար, սակայն չի նշվում Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը վերականգնելու հարցում Վրաստանի այս մոտեցման ձախողումը:
Ինչպես նշվեց նախորդ հաղորդումներում, Վրաստանը ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցելու փորձ ունի վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում, և այս երկրի տնտեսական և սոցիալական վիճակը, Եվրոպային հարևանության շնորհիվ, կարողացել է Վրաստանը հիվանդ տնտեսությունից տեղափոխել դեպի աճող տնտեսություն: Այս առումով Վրաստանը շահել է բազմաթիվ առավելություններ, սակայն Վրաստանի արևմտյան մոտեցման իրական արդյունքները և այս երկրի առջև ծառացած սցենարները ցույց տալու համար պետք է դիտարկել բոլոր ասպեկտներն ու գործոնները։ Դիկինսոն քոլեջի ուսումնասիրությունը մի կողմից նկարագրել է Վրաստանի արևմտամետ կողմնորոշումը, դրական տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական ցուցանիշները և մյուս կողմից կենտրոնացել է ռուս-վրացական հարաբերությունների խորության վրա:
Ըստ Փենսիլվանիայի Դիկինսոնի համալսարանի փորձագետների, Ռուսաստան-Վրաստան հարաբերությունները կազդեն ոչ միայն Վրաստանի ազգային անվտանգության և քաղաքական ոլորտների վրա, այլև ազգային ինքնության և վրաց ուղղափառ եկեղեցու վրա: Ըստ այս զեկույցի՝ Վրաստանի հնարավոր անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին և ԵՄ-ին երկու կողմերին պարտավորեցնում է միմյանց նկատմամբ, սակայն ՆԱՏՕ-ն և ԵՄ-ը, որպես արևմտամետության կարևորագույն խորհրդանիշներ, մտադիր չեն ուղղակիորեն առերեսվել Ռուսաստանի հետ։ Այսպիսով, կենտրոնանալով իր աշխարհառազմավարական հզորության և դիրքի վրա՝ Վրաստանը կարող է կառավարել իր հարաբերությունները Արևմուտքի և Ռուսաստանի հետ, ինչպես նաև տնտեսական համագործակցությունը, ժողովրդավարական զարգացումը և անվտանգության դաշինքները՝ առանց ՆԱՏՕ-ի կամ ԵՄ-ի անդամակցության:
Այնուամենայնիվ, այս երկրի պատմության համաձայն, որպես Արևմուտքի հետ Վրաստանի քաղաքական հարաբերությունների հեռանկար, Արևմուտքի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հավասարակշռված կողմնորոշումն ու կառավարումը կլինի Վրաստանի հաջողության և քաղաքական ու տնտեսական զարգացման կարևորագույն և առանցքային գործոնը՝ ապագայում:
Քարնեգի ինստիտուտի փորձագետները նույնպես կարծում են, որ ՆԱՏՕ-ի ազդեցությունը Վրաստանում ամրապնդել է ԱՄՆ դիրքերը։ Այս վերլուծական կենտրոնի կայքում տեղադրված գրառման մեջ նշված է.«2001թ. սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից և Վրաստանում Վարդերի հեղափոխության վրա արևմտյան ազդեցությունից հետո Թբիլիսիի տարածաշրջանային դիրքը ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության մեջ ամրապնդվեց: Ադրբեջանը և Վրաստանը Արևմուտքի համար կարևոր կապող օղակներ դարձան՝ Հարավային Կովկասից մինչև Կենտրոնական Ասիա և Աֆղանստան: Վրաստանը մեծ թվով զորքեր ուղարկեց Իրաք և Աֆղանստան՝ ստանալով ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալության առանցքային ստորաբաժանումների աջակցությունը:
Ջեյմս Ջեյ Կարաֆանոն ամերիկյան Heritage վերլուծական կենտրոնի կայքում հրապարակված վերլուծության մեջ այսպես է վերլուծել ՆԱՏՕ-ին Վրաստանի անդամակցության սպառնալիքը.«Ամեն ինչ, բացի ՆԱՏՕ-ին Վրաստանի և Ուկրաինայի լիիրավ անդամակցությունից, այդ երկրներին պաշտպանելու անմիջական պարտավորությանը զուգընթաց, միայն կդրդի Ռուսաստանին ավելի ագրեսիվ գործողություններ ձեռնարկել նրանց դեմ: Առանց լիիրավ անդամակցության ՆԱՏՕ-ի որևէ բանաձև կամ նույնիսկ անդամակցության ճանապարհին լինելը, որևէ իրական անվտանգություն չի ստեղծի այս երկրների համար: Ցավալի ճշմարտությունն այն է, որ այս փուլում ՆԱՏՕ-ի հովանու ներքո կամ ԱՄՆ-ի հետ երկկողմ համաձայնագրի դեպքում Ուկրաինայի և Վրաստանի անվտանգությունն ապահովելու համար լուրջ երաշխիքների իրական ակնկալիք չկա: Ուկրաինական պատերազմում ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի դիրքորոշումը բուռն քննադատության է արժանացել։
Իրանի գիտահետազոտական հաստատություններում յուրովի են ուսումնասիրել անվտանգության իրավիճակը Հարավային Կովկասի երկրներում, այդ թվում՝ Վրաստանում։ Օրինակ, Իրանի եվրոպական և ամերիկյան հետազոտությունների ինստիտուտում, Մարիամ Աբոլհոսեյնիի գրչին պատկանող հոդվածում ասված է.«Հարավային Կովկասի երկրներում այսպես կոչված արևմտյան արժեքների արագ զարգացմանն ուղղված ԱՄՆ-ի ջանքերը, անկախ տարածաշրջանի դժվարին միջավայրից, ունեցել են սարսափելի հետևանքներ։ Վրաստանում նման աշխարհաքաղաքական բարդությունները հանգեցրին Օսիայի և Աբխազիայի անջատմանը և անկախությանը, ինչպես նաև 2008 թվականին Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև պատերազմին ի պաշտպանություն այս տարածաշրջանների անկախության: Չնայած Վրաստանի ռազմավարական կարևորությանը որպես եվրոպական դարպաս դեպի Կովկասի սևծովյան տրանսպորտային միջանցքներ և Թբիլիսիի՝ Արևմուտքին միանալու ուժեղ դրդապատճառին, Վրաստանը վերջին տասնամյակում ապահովել է ՆԱՏՕ-ի գործողությունների համար անհրաժեշտ ուժերի մի մասը Աֆղանստանում և Իրաքում»:
«Վրաստանի պահանջներից ամենակարեւորը ՆԱՏՕ-ին ու ԵՄ-ին անդամակցելն է, ինչը մշտապես լրջորեն հետապնդվել է նրա պաշտոնյաների կողմից։ Չնայած այս ոլորտում ԱՄՆ-ի պաշտոնական պարտավորություններին և բազմաթիվ համաձայնագրերի ստորագրմանը, ինչպիսիք են համապարփակ ազատ առևտրի գոտին կամ Վրաստանի քաղաքացիների համար առանց վիզայի ուղևորությունը Եվրոպա՝ առկա տարածքային վեճերի և Վրաստանի ինքնիշխանության բացակայության պատճառով արգելափակվել է նրա մուտքը եվրատլանտյան կառույցներ: Ռազմական հնարավորությունների արդիականացումը Թբիլիսիի մեկ այլ լուրջ պահանջն է՝ Ռուսաստանի կողմից վերազինվող և զինված Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի անջատողական շրջանների հետ գրավելու համար։ Ամերիկացի փորձագետների կարծիքով, Ռուսաստանի հաստատակամ դիրքորոշումը և 2008 թվականին Արևմուտքի համար գծած կարմիր գիծը՝ ռազմական աջակցության նվազման և Ռուսաստանի ու Վրաստանի միջև հակամարտությունների նոր փուլը կանխելու համար դիվանագիտական կարողությունների վրա կենտրոնանալու հիմնական պատճառներն են»,ասված է Մարիամ Աբոլհոսեյնիի հեղինակած հոդվածում:
Վրաստանի փորձագիտական վերլուծության մեկ այլ հատված վերաբերում է էթնիկ և կրոնական փոքրամասնությունների իրավիճակին։ Քարնեգի հիմնադրամը հրապարակել է Ամիրե Ջիբիի զեկույցը՝ քննադատելով Թբիլիսիի մոտեցումը՝ նշելով, որ էթնիկ և կրոնական փոքրամասնությունների չինտեգրումը վրաց-քրիստոնեական մեծամասնությանը մեծ խոչընդոտ է հանդիսանում Վրաստանի ապագայի համար և առաջարկել է լուծումներ երկրի մեծ մասում այս համայնքների մերձեցման համար: Վրաստանում ամենակարեւոր էթնիկ-կրոնական փոքրամասնությունը շիա ադրբեջանցիներն են, որոնք ռասայական եւ կրոնական առումով տարբերվում են վրացիների մեծամասնությունից: Այս զեկույցի մեջ ասված է.«Վրացական փոքրամասնությունների մասնակցությունը այս երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքում կարևոր է ազգաշինության հաջողության համար։ Սա պահանջում է լեզվի, կրոնի, կրթության և տնտեսական զարգացման վերաբերյալ կառավարության քաղաքականության փոփոխություն, ինչպես նաև շատ վրացիների մտածելակերպի փոփոխություն, ովքեր ավելի քիչ են առնչվում իրենց փոքրամասնություն կազմող հայրենակիցների կյանքին և հանդիպում վերջիններիս հետ: Վրաստանի էթնիկ փոքրամասնությունները Վրաստանը հայտարարում են որպես իրենց հայրենիք և ասում են, որ պաշտպանում են Վրաստանի ազգ-պետություն դառնալու գաղափարը՝ որպես ընդհանուր սկզբունք։ Քարնեգին սա դրական երևույթ է համարում, սակայն փոքրամասնությունների մասնակցությունը հասարակական և քաղաքական ասպարեզներում խիստ սահմանափակ է և ընդգծում է Վրաստանում էթնիկ և կրոնական փոքրամասնությունների իրավունքների և ազատությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։