Իրանի ներքին արտադրական կարողությունները (2.Ցեմենտի արդյունաբերություն)

Իսլամական Հեղափոխության գերագույն առաջնորդն իրանական 1401 թվականը անվանել է « Արտադրության, գիտելիքի վրա հիմնված և աշխատատեղերի ստեղծման» տարի։ Նախորդ հաղորդման ժամանակ քննարկվել ենք Իրանի արտադրական կարողությունները գյուղատնտեսության ոլորտում, իսկ այս թողարկման ընթացքում կանդրադառնանք ցեմենտի արդյունաբերության ոլորտում Իրանի արտադրական կարողություններին։

Տնտեսական ոլորտներից մեկը, որն ունի արտադրության բարձր հզորություն, իրանական արդյունաբերությունն է։ Այս հատկանիշի մասին մի քանի ցուցումներ կան: Արդյունաբերության, հանքերի և առևտրի Ժամանակի  նախարար Ռեզա Ռահմանին 2016 թվականի փետրվարին ասել է.««Քառասուն տարի առաջ՝ հեղափոխության հաղթանակի ժամանակ, երկրում ունեինք 1503 արդյունաբերական միավոր, որն այսօր 57 անգամ աճով հասել է 85076 շահագործման ենթակա միավորի: Հանքարդյունաբերության ոլորտում 32 անգամ աճով այսօր 195 միավորից  այսօր հասել է 6386 ակտիվ միավորի։ Արդյունաբերական քաղաքների թիվը հեղափոխության սկզբում 3-ից հասել է 978-ի, 858 քաղաքներում հողերի հանձնումը սկսվել է և աշխատանքները շարունակվում են, ինչը ցույց է տալիս ուշադրությունը արդյունաբերական համալիրների ոլորտում։ Հանքարդյունաբերության հզորությունը հեղափոխության սկզբում 19,6 միլիոն տոննայից երկրում հասել է 735 միլիոն տոննայի, ինչը վկայում է հանքարդյունաբերության հզորության 37 անգամ աճի մասին»։

Նա ասել է.«Հեղափոխության սկզբում մենք ունեինք 500 միլիոն դոլարի արտահանում, 10 միլիարդ դոլարի ոչ նավթային ներմուծում, ինչը 20 անգամ ավելի էր, քան արտահանումը: Սակայն հեղափոխության հաղթանակից 40 տարի անց ոչ նավթային արտահանումը գերազանցեց ներմուծման ծավալը, ինչը միայն վկայում է այս ոլորտում զգալի առաջընթացի մասին»։

Ցեմենտի համաշխարհային արտադրությունը 2020 թվականին կազմել է 4100 միլիոն տոննա և 2018 թվականից ի վեր մնացել է նույն ծավալով։ Միայն Չինաստանն արտադրել է 2200 միլիոն տոննա կամ 2020 թվականին արտադրված ցեմենտի 53 տոկոսը։ Չինաստանից հետո Հնդկաստանը հսկայական տարբերությամբ արտադրել է 340 մլն տոննա ցեմենտ։ Ցեմենտի համաշխարհային 2020 թվականի վարկանիշային աղյուսակում Թուրքիայի արտադրությունը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 16%-ով և հասել 66 միլիոն տոննայի սահմանագծին։ Այս աճով Թուրքիան 2020 թվականին զբաղեցրել է 6-րդ տեղը և փորձում է տարածաշրջանում որոշ արտահանման շուկաներ նվաճել։ Իրանում ցեմենտի արտադրությունը 2020 թվականին կազմել է 60 միլիոն տոննա և աշխարհում զբաղեցրել 7-րդ տեղը։

Իրանական ցեմենտի արտադրությունը Փահլավիի ժամանակշրջանի վերջում կազմում էր տարեկան 7,7 միլիոն տոննա, որը վաթսունականների կեսերին հասավ 17 միլիոն տոննայի: Բայց այս արդյունաբերության զարգացման գագաթնակետը սկսվեց 80-ական թվականներին, և 1993 թվականին երկրում արտադրությունը հասավ ռեկորդային ցուցանիշի՝ 70 միլիոն տոննայի։ Իրանում ցեմենտի և կլինկերի ոլորտում գործում է շուրջ 76 ցեմենտի ընկերություն՝ մոտ 88 մլն տոննա հզորությամբ։ Ցեմենտի արդյունաբերության հումքն են կրաքարը, գիպսը, սիլիցիումը, երկաթի հանքաքարը, ալյուվիումը, պոզոլանը և այլն։ Ցեմենտի արդյունաբերության ամբողջ հումքը մատակարարվում է երկրի ներսից։

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը 2012 թվականին աշխարհում զբաղեցրել է 4-րդ տեղը, իսկ 2015 թվականին՝ ցեմենտի արդյունաբերության ոլորտում՝ 6-րդ։ Բայց  աշխարհում իջել է 10-րդ տեղը, իսկ 2020 թ.-ին  զբաղեցրել է 7-րդ տեղն աշխարհում։ Ցեմենտի արտադրությունը 1399 թվականին 53 մլն 574 հազար տոննայից 9,1 տոկոս նվազմամբ հասել է 48 մլն 697 հազար տոննայի 1400 թվականին։ Արդյունաբերության նախարարության տվյալներով՝ երկրում ցեմենտի արտադրության հզորությունը ներկայումս կազմում է 80 մլն տոննա։ Ակնկալվում է, որ մինչև 1401 թվականի վերջը ցեմենտի արտադրությունը կաճի մինչև տարեկան ավելի քան 90 միլիոն տոննա: Ցեմենտի արդյունաբերության զարգացման ռազմավարական պլանի համաձայն՝ 120 մլն տոննա տարեկան արտադրությամբ աշխարհում երրորդ տեղը գրավելու հեռանկարը՝ նպատակաուղղված է որպես տարածաշրջանում արտադրական հզորությունների առաջին հորիզոնական և համաշխարհային արտահանում տարածաշրջանի երկրներ 32 միլիոն տոննա ցեմենտի մատակարարմամբ։

Իրանում ցեմենտի արտադրության կարևոր կետն այն է, որ երկրի արտադրական պոտենցիալի զգալի մասը չի օգտագործվում։ Ներքին շինարարության տեմպերի դանդաղումն ու կառավարության շինարարական բյուջեի կրճատումը պատճառներից մեկն է։ Ցեմենտի ներքին սպառումը կազմում է տարեկան 55 մլն տոննա, որը վերջին երկու տարում նվազել է։ Իրանն այժմ ունի  ցեմենտի արտադրության համար ունի 80 մլն տոննա տարողություն  և  եթե ներքին սպառումը  տարեկան կազմի հենց նույն 55 միլիոն տոննա ծավալը ,  ապա երկրում կա մոտ 25 միլիոն տոննա ցեմենտի արտահանման հնարավորություն, իսկ ցեմենտն Իրանի տնտեսության ամենաարժեքավոր ոլորտներից է։

Վերջին տարիներին Իրանից ցեմենտի արտահանումը կտրուկ նվազել է։ Իրաքի կողմից արտահանման սահմանափակումները թույլ չտվեցին Իրանին օգտագործել ցեմենտի արտադրության իր հզորությունների մեծ մասը:

Իրաքն  իրանական ցեմենտի արտահանման հիմնական ուղղությունն է, որտեղ իրանական ցեմենտի արտահանման մոտ 50%-ն Իրաքի շուկաներ են: Ներքին արտադրությանն աջակցելու նպատակով Իրաքի կառավարությունը բարձրացրել է իրանական ցեմենտի մաքսային սակագինը 2 դոլարից մինչև 10 դոլար և սահմանափակել է Իրանից ցեմենտի ներկրումը։ Իրաքի կառավարությունը կարծում է, որ իրանական ցեմենտի ցածր գինն իր ներքին արտադրության համեմատ կհարվածի ներքին արտադրությանը։ Այդ իսկ պատճառով նրանք սահմանափակումներ են մտցրել Իրանից ցեմենտի ներկրման վրա։ Այս նպատակակետ երկրի գործողություններով Իրանի կորցրեց իր արտահանման 50%-ը, և իրանական ցեմենտի և կլինկերի արտահանման հաջորդ ուղղությունները դարձան Աֆղանստանն ու Պարսից ծոցի երկրները, Հարավային Աֆրիկան ​​և այլն։ Իրանական ցեմենտն այժմ արտահանվում է Քուվեյթ, Կատար, Աֆրիկա, Բանգլադեշ, Պակիստան, Աֆղանստան, Թուրքմենստան, Ղազախստան, Ռուսաստան և Ադրբեջան։