Սրբազան պաշտպանության 8-ամյա հերոսապատման վերընթերցում(82)

Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք Քարբալա 5 գործողության ձեռքբերումներին, կորուստներին ու հետեւանքներին։

Նախորդ հաղորդման ընթացքում անդրադարձել էինք Բասրայի արևելքում Իրաքի ամենաուժեղ պաշտպանական գծերից մեկում իրանցի մարտիկների մեծ ու անկրկնելի ճակատամարտին։ Քարբալա 5 օպերացիան այն մարտերից էր, որը տեղի ունեցավ Իրաքում և հարավային ամենազգայուն ճակատներից մեկում։ Այս գործողության ընթացքում Բասրան անկման եզրին էր։ Քարբալա 5 օպերացիան համարվում է պատերազմի ամենաթեժ մարտերից մեկը՝ հակամարտության ինտենսիվության և հաջողության հասնելու պատերազմող կողմերի վճռականության տեսանկյունից։ Այս գործողության պլանավորումն ու իրականացումը ցույց տվեցին Հեղափոխության պահապանների ճկունությունը և այս հաստատության ստեղծարարության ու համարձակության գագաթնակետը՝ կրիտիկական պայմաններում և բարձր ռիսկեր ընդունելու կարողությունը, և այն սկսվեց բաասական բանակի համար անսպասելի, անհավանական թվալու պայմաններում, ինչից էլ այդ բանակը հարաբերականորեն հանկարծակիի էր եկել: Քարբալա 5 գործողությունը ցույց տվեց, որ ԻՀՊԿ-ն ծանր ու դժվարին իրավիճակներում համապատասխան նախաձեռնություններ ձեռնարկելու ուժ ունի և կարող է օգտագործել իր հրամանատարների ստեղծագործությունը՝ կոտրելու բաասական թշնամու ամուր գծերը: Քարբալա 5 օպերացիան ցույց տվեց, որ Իրանը ամենադժվար պայմաններում և ճակատներում կարող է հաղթահարել ամենաբարդ խոչընդոտները և առաջ շարժվել դեպի ցանկալի նպատակները։ Քարբալա 5 գործողությունը համարվում է ամենածանր, ամենադժվար, ամենաանհանգիստ և կորուստներով լի գործողությունը ութամյա պարտադրյալ պատերազմի ընթացքում: Այս գործողության ընթացքում իրանական ուժերը գրավել են ավելի քան 150 քառակուսի կիլոմետր իրաքյան տարածք։ Իսլամական ուժերի հսկողության տակ են անցել նաև Բուարին, Ֆայազ և Ում ալ-Թավիլ կղզիները, Դոայջի քաղաքը, Դոայջի գետը և Ջասիմ գետը, ինչպես նաև Բասրայի Շալամչեհ ճանապարհի 14 կիլոմետրը,  և իրաքյան բաասական բանակի 11 հենակետերը: Այս գործողության ընթացքում գերեվարվել են 2655 իրաքցի զինվորներ, այդ թվում՝ 40 ավագ սպա և 40 ենթակա սպա և 600 աստիճանավորներ։ Մոտ 55 բրիգադների կարողությունները հիմնականում ոչնչացվել են, ոչնչացվել են 870 տանկ, 180 միավոր դաշտային հրետանի և 1000 մեքենա։ Մոտ 90 հազար իրաքցի զինվոր սպանվել և վիրավորվել է, ինչպես նաև խոցվել է բաասական թշնամու 30 ինքնաթիռ և 7 ուղղաթիռ։ 45 օր տեւած մարտերից հետո իրաքյան բանակը դադարեցրեց մարտերը՝ կանխելու հետագա ավերածությունները։ Նաև առգրավվել է 230 տանկ, 20 թնդանոթ, 200 մեքենա, 100 ինժեներական տեխնիկա և 100 հակաօդային թնդանոթ։

Քարբալա 5 գործողությունը թանկ արժեցավ և ունեցավ բազմաթիվ զոհեր, այնպես որ այս գործողության ընթացքում նահատակվեցին մոտ 12000 իրանցի մարտիկ, վիրավորվեցին մոտ 15000-ը։ 1986 թվականը պատերազմի ամենամահաբեր տարին էր։ Այս տարում գործողությունների և ռմբակոծությունների ժամանակ նահատակվել է շուրջ 40 հազար իրանցի։ Քարբալայի գործողության ընթացքում նահատակվեցին ԻՀՊԿ-ի տարբեր աստիճանների 350 հրամանատարներ, ինչպիսիք են՝ Սպահանից «Իմամ Հոսեյն»-ի անվան 4-րդ դիվիզիայի հրամանատար գեներալ-մայոր Հոսեյն Խարազին, Թեհրանից«Մոհամմադ Ռասուլուլլահ» 27-րդ դիվիզիայի փոխհրամանատար Յադոլլահ Քալհորը, Բադր 9-րդ դիվիզիայի հրամանատար Իսմայիլ Դաղայեղի, Իմամ Հասան բրիգադի հրամանատար Հաշեմ Էթեմադին, Ղամար Բանի Հաշեմ 44-րդ բրիգադի հրամանատար Մոհամմադ Ալի Շահմորադին, Սարալլահ 41-րդ դիվիզիայի հրամանատար Հաջ Ղասեմ Միր Հոսեյնին, իրանական Նասր 5-րդ դիվիզիայի հրամանատար Մոհամմադ Ֆորումանդին և տասնյակ այլ անձինք: Քարբալա 5 գործողության Իմամ Հոսեյնի 14-րդ դիվիզիայի հրամանատար նահատակ գեներալ-մայոր Խարազին գումարտակների և ստորաբաժանումների հրամանատարների հետ հանդիպման ժամանակ նրանցից հավատարմության երդում է վերցրել՝ կանգնելու մինչև արյան վերջին կաթիլն ու վերջին շունչը, ասելով.«Նա, ով նահատակության սիրահար չէ, թող հենց հիմա չմասնակցի ռազմական օպերացիային, քանի որ սա նվիրվածության ու սիրո արդյունք համարվող գործողություններից է և դուրս է սովորական հաշվարկներից»։ Այս գործողության ընթացքում նրա բանակը կարողացավ ծանր պարտություն պատճառել իրաքցիներին՝ անցնելով մահիկաձև պատնեշներից, որոնք շարունակվում էին Ջասիմ գետի հետևում Արվանդրուդի կողմից դեպի Մահի ջրանցքի հարավ: Իրանցի ռազմիկների համար այս գետն անցնելը կարևոր էր, քանի որ, բացի նվաճված դիրքերը կայունացնելուց, պատճառ դարձավ Բասրայից դեպի արևելք գտնվող ամրոցներից մեկի անկման, որոնք գտնվում էին իրար կողքի։ Թշնամու կողմից տեղացող կրակի մեջ առաջատար ուժերին առաջնորդելը և պայթող արկերի բեկորների ու գնդացիրների փամփուշտների անտեսումը և նրա անձնուրացությունը ճանապարհ հարթեցին առաջխաղացման համար։ Հոսեյն Խարազին, բացի ռազմական իմաստնությունից ու հաշվենկատությունից, ուներ բացառիկ խիզախություն։ Չնայած մի ձեռքը չունենալուն ու չնայած բոլոր դժվարություններին, նա թուլություն չցուցաբերեց պատերազմի ու ջիհադի տարիներին։ Նրա վճռականությունն ու ուժը օրինակ եղան գումարտակների ու առանցքների բոլոր հրամանատարների համար: Նա ուներ հրամանատարական առանձնահատուկ վեհություն։

«Քարբալա 8» գործողության իրականացումը Բասրայից արևելք ընկած տարածքում և «Քարբալա 5» գործողության նպատակների շարունակությունը՝ որպես Իրանի վերջին ռազմական մոբիլիզացիա հարավային տարածաշրջանում, իրականացվել է ԻՀՊԿ-ի կողմից այն իրավիճակում, երբ Իսլամական Հանրապետությունը անցավ պատերազմի ամենաբուռն փուլերից մեկը և հույսը դրեց միայն հաղթանակի վրա և կարողացավ բարելավել իր քաղաքական-ռազմական դիրքերը։ Այս գործողության մեջ, որն իրականացվել է իրանական 66 թվականի ֆարվարդինի 18-ին «Յա Սահեբ ալ-Զաման» նշանաբանով և նպատակ ունենալով ոչնչացնել թշնամու ուժերը և հինգ օր շարունակ ամրապնդել Քարբալա 5 գործողության ընթացքում ձեռք բերված դիրքերը ԻՀՊԿ-ի ցամաքային զորքերը միացել են Բասրայից արևելք ընկած օպերատիվ տարածքին, հակառակորդի տեխնիկայից ոչնչացվել են 60 տանկ և փոխադրիչներ և տասնյակ մեքենաներ։ Նաև նշված գործողությունների ընթացքում սպանվել և վիրավորվել են իրաքյան Բաասական ռեժիմի ավելի քան 5000 ուժեր, իսկ մեծ ավար ընկել Իրանի Իսլամական Հանրապետության մարտիկների ձեռքը։

Ամերիկյան և խորհրդային քաղաքական կամքին և Սադամի Բաասական ռեժիմի օդային, ծովային և ցամաքային մեծածավալ հարձակումներին դիմակայելը, ինչպես նաև ռազմաճակատներում առաջխաղացումը, հատկապես Բասրայի արևելյան շրջանում, Իսլամական հանրապետության կարևորագույն ձեռքբերումներից էին 1986 թ. ռազմական գործողությունների ընթացքում: Քարբալա 5 գործողությունից հետո էր, որ ՄԱԿ-ը Սադամին ճանաչեց որպես ագրեսոր պատերազմում և վավերացվեց 598-րդ բանաձևը։ Քարբալա 5 օպերացիան հնչեցրեց  Բասրայի ճակատի անկման զանգերը։ Արևմտյան որոշ վերլուծաբաններ կարծում էին, որ Իրանի կողմից հերթական մեծ հարձակումը կարող է ջախջախել Իրաքի բանակը և պատերազմը հաղթական ավարտին հասցնել հօգուտ Իրանի։ Պենտագոնի վերլուծաբանները, որոնք սովորաբար թերագնահատում էին իրանցիների վճռականությունն ու նորարարական մեթոդները իրաքյան բանակի հսկայական խոչընդոտների դիմաց, չբացառեցին այս գործողության իրականացմամբ Իրանի ավելի մեծ հաղթանակի հնարավորությունը։ Սադամի վարչակարգի ամենակարեւոր ջատագովը՝ Ամերիկան, Իրանի հաղթանակը պարտադրված պատերազմում համարում  էր մեծ աղետ։ Ամերիկացիների մտահոգությունը ստիպեց նրանց ավելի շատ օգնություն ցուցաբերել Սադամ Հոսեյնի ռեժիմին և կանխել իրանական զինվորների հետագա առաջխաղացումը։ Նաև այս գործողությունը ցույց տվեց, որ իրաքյան բանակի հիմնական հնարավորությունները տարածաշրջանային և միջազգային ուժերի աջակցությունն ստանալու մեջ են։ Թեև Քարբալա 5 օպերացիան ընդհանուր առմամբ համարվում է հաջող գործողություն, սակայն որպես վճռական գործողություն, 20 օր տեւած ինտենսիվ պատերազմից հետո այն չկարողացավ հասնել պատերազմի ավարտի իր հիմնական նպատակին։ Քարբալա 5 գործողության հետեւանքներից էր հարավային ճակատներում խոշոր գործողություններ իրականացնելու հնարավորության փակուղային վիճակում հայտնվելը։ Դրա հիման վրա հաջորդ գործողությունների պլանավորումը սկսվեց երկրի արևմուտքում և պլանավորվեցին Բեյթ ալ-Մողադաս 2 և Վալ-Ֆաջր 10 մարտերը։ Մինչ իրանցի հրամանատարները ծրագրում էին նոր գործողություններ, ամերիկացիները միջոցներ ձեռնարկեցին նաև Պարսից ծոցում պատերազմի հավասարակշռությունը փոխելու համար։ «Քարբալա 5» օպերացիայի իրագործումից հետո Ամերիկան ​​մեծացրեց իր ռազմական ներկայությունը Պարսից ծոցում, որպեսզի գործնականում կանխի Իսլամական Հանրապետության ռազմական հաղթանակը Սադամի նկատմամբ՝ բացելով ծովային ճակատն Իրանի համար: Այս գործողության նպատակն այն էր, որ Իրանը չհաղթի պատերազմում, և Իրաքը նույնպես չպարտվի։ Քարբալա 5 գործողության ժամանակ Իրաք ուղարկվեցին նաև խորհրդային ռազմական խորհրդատուներ, և Խորհրդային Միության քաղաքական դիրքերը մեծացան հօգուտ Իրաքի, և այս երկիրը որոշեց S-12 հրթիռներ հանձնել Իրաքին։

Հաջորդ հաղորդումներում ավելի մանրամասն կպատմենք ԻԻՀ-ի դեմ Իրաքի Բաասական ռեժիմի կողմից պարտադրված պատերազմի ճակատների հետ կապված զարգացումների մասին։Մինչ այդ Տերն ընդ Ձեզ։