Opsionet e Trump mbi marrëveshjen bërthamore të Iranit

Presidenti i SHBA, Donald Trump, gjatë fushatës së tij presidenciale, kishte thënë në mënyrë eksplicite se ai preferon të shkatërrojë marrëveshjen bërthamore të Iranit me G 5+1 dhe ka thënë në një intervistë së fundmi në “Wall Street Journal” se parashikon që Irani do të gjykohet si ‘i papërputhshëm' me marrëveshjen bërthamore në afatin e ardhshëm në tetor dhe se ai do të preferonte të bënte atë muaj më parë. Hosein Musavian,

 ekspert i sigurisë në Lindjen e Mesme dhe i politikës bërthamore në Universitetin Princeton dhe ish-zëdhënës i negociatorëve bërthamorë të Iranit, shkroi një artikull për al-Monitor në këtë drejtim ku thotë:

Ndërkohë që Departamenti i Shtetit i Presidentit Donald Trump ka konfirmuar dy herë certifikatën iraniane lidhur me marrëveshjen bërthamore të korrikut të vitit 2015, ka indikacione se Trump synon të heqë dorë nga arritjet e politikës së jashtme të paraardhësit të tij.

Sidoqoftë, debati për Shtëpinë e Bardhë dhe aleatët e saj është se tërheqja nga marrëveshja - e njohur zyrtarisht si Plani i Përbashkët i Veprimit - kur Irani po përmbush plotësisht detyrimet e tij sipas të gjithë vëzhguesve objektivë, nuk mund të bëhet pa izoluar Shtetet e Bashkuara. "Ju dëshironi që shpërbërja e kësaj marrëveshje të jetë në lidhje me Iranin. Ju nuk dëshironi që ajo të jetë në lidhje me Shtetet e Bashkuara, sepse ne i duam aleatët tanë me ne", tha Sen Bob Corker, kryetari i Komitetit të Marrëdhënieve me Jashtë të Senatit dhe një kritik i shquar i marrëveshjes bërthamore. Veçanërisht Trump ka ngarkuar një ekip në Shtëpinë e Bardhë duke e paraqitur atë me një mundësi që të mos përsëritet pajtueshmëria iraniane në shqyrtimin e ardhshëm në shtator dhe ai ka thënë se ai "personalisht" beson se Irani do të gjendet "i papërputhshëm" me marrëveshjen bërthamore.

Një burim i informuar në Uashington i cili kërkoi të mbetet anonim, tha për Al-Monitor se Shtëpia e Bardhë po kërkon mënyra për të akuzuar Iranin për mospërputhje teknike dhe shkelje materiale të marrëveshjes, siç është presioni i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike për të kërkuar qasje në objektet e ndjeshme ushtarake të Iranit dhe duke përdorur kundërshtimin iranian si pretekst për tërheqjen nga marrëveshja, rinegociimi i marrëveshjes për të pasur pasurimin zero të uraniumit në Iran ose për të bërë kufizimet e tanishme në programin bërthamor iranian të përhershëm  dhe duke u përpjekur të vërtetonte një raport gjerman të inteligjencës të vitit 2016 duke pretenduar se Irani vazhdon "aktivitetet e prokurimit të ndjeshëm të shpërndarjes së paligjshme", pavarësisht faktit se ishte shkarkuar nga administrata e Barak Obamës dhe ekspertë të pavarur.

Aleatët rajonalë amerikanë të kryesuar nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë filluar lobimin në Kongres  për të drejtën e pasurimit të uraniumit, duke cituar se marrëveshja bërthamore e lejon "Iranin shiit" t’a bëjë këtë. Corker gjithashtu ka prekur këtë çështje, duke thënë se "ne duhet të marrim një vend ku ne rinegocojmë këtë marrëveshje dhe ata kurrë nuk kanë të drejtë të pasurojnë". Ndërkohë, një zyrtar i lartë i SHBA që foli në kushte anonimiteti, konfirmoi se Administrata Trump po tenton inspektimin e vendeve ushtarake iraniane.

Gjatë samitit të G-20 në Hamburg, Trump gjithashtu u bëri thirrje liderëve të huaj që të ndalojnë të bëjnë biznes me Iranin, në kundërshtim të drejtpërdrejtë me tekstin e marrëveshjes bërthamore që ndalon veprimet që "ndikojnë negativisht për Iranin në krijimin e marrëdhënieve normale ekonomike. Ministri i jashtëm iranian z. Mohamed Xhevad Zarif përshkroi komentet e Trump si një shkelje "jo të shpirtit por të letrës" së marrëveshjes bërthamore. Ai shtoi se Irani ka "në dispozicion" mundësinë për t'u tërhequr nga marrëveshja në rast të "mosperformimit të konsiderueshëm" nga Shtetet e Bashkuara.

Shtëpia e Bardhë Trump është në prag të një veprimi që do të ketë pasoja të mëdha për paqen dhe stabilitetin në Lindjen e Mesme dhe më gjerë. Megjithatë, opsionet e Trump nuk janë të kufizuara. Rrënja e shqetësimeve të administratës së Trump me Iranin ka të bëjë me ndryshimet mes  SHBA dhe Iranit në çështjet rajonale. Prandaj, Shtëpia e Bardhë e drejtuar nga Trump duhet të pranojë se marrëveshja bërthamore është një marrëveshje shumëpalëshe që përfshin pesë fuqitë e tjera globale që fokusohen vetëm në mosmarrëveshjet bërthamore dhe është një marrëveshje që u takua me linjat fundore të secilës palë - jo kërkesat e tyre maksimale.

Në një konferencë të përbashkët për shtyp kohëve të fundit me ministrin e jashtëm rus Sergej Lavrov, shefja e politikës së jashtme e BE, Federica Mogherini deklaroi në mënyrë të prerë se: "Ne do të sigurojmë se angazhimi me Iranin do të vazhdojë dhe se marrëveshja do të zbatohet në të gjitha pjesët e saj nga të gjithë. Kjo do të thotë pjesa bërthamore; Kjo do të thotë gjithashtu edhe heqje e sanksioneve, siç e dini  dhe ri-angazhimi gradual në të gjithë sektorët". Për këtë qëllim, opsioni më i kujdesshëm për administratën Trump do të ishte mbështetja e besueshmërisë së Amerikës dhe Rezoluta e Këshillit të Sigurimit të OKB-së 2231, i cili e pranon marrëveshjen, duke mbetur i angazhuar në marrëveshjen bërthamore dhe njëkohësisht duke kërkuar zgjidhjen e dallimeve me Iranin në rajon përmes diplomacisë pragmatike.