آیین «چراغ برات»؛ طلب آمرزش برای درگذشتگان و یادآوری معاد

با فرارسیدن روزهای نیمه ماه شعبان مراسم «چراغ برات» در سراسر استان خراسان ایران در حال برگزاری است.

به گزارش رادیو تاجیکی صدای خراسان، ماه شعبان در خراسان با آیین چراغ برات که با نیت یاد اموات و گذشتگان برپا می‌شود همراه است و خراسانی‌ها همه ساله در نیمه‌های ماه شعبان با حضور در آرامستان‌ها بر سر مزار درگذشتگان خود جمع می‌شوند و ضمن خواندن قرآن برای شادی روح اموات، انواع خوراکی‌ها را با هدف احسان برای درگذشتگان، توزیع می کنند.

مردم خراسان معتقدند در نیمه‌های شعبان با عبادت، طلب رحمت و مغفرت برای درگذشتگان و انجام کارهای خیر، از خداوند می خواهند "برات" رهایی از آتش دوزخ را به آنان عطا کند.

ابوریحان بیرونی، دانشمند بزرگ ایرانی در این مورد می‌نویسد: «سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم این ماه (شعبان) ایام‌البیض نام دارد و شب پانزدهم این ماه شب بزرگ است و لیله‌الصَّک و لیله‌البرات نام دارد، و عوام مردم بر این عقیده‌اند که صورت افرادی را که در آن سال باید بمیرند خداوند در آن شب به ملک‌الموت نشان می‌دهد.»

بر اساس تحقیقات پژوهشگران، مراسم چراغ برات ریشه در دوران کهن قبل از اسلام دارد و به زمانی برمی‌گردد که مردم گمان می‌کردند روح مردگان در روزهای خاصی به این جهان بازمی‌گردد و باید در آن روزها غذاهای مورد علاقه آنان را برایشان تهیه کرد.

با گرویدن مردم خراسان به دین اسلام این رسم نیز تغییر کرد و صورت جدیدی یافت به طوری که مردم بر اساس باورهای اسلامی خود، غذاهای مختلف را پخته و "خیرات" می کردند تا روح درگذشتگان از ثواب آن بهره‌مند شود.

در آداب مردم مشهد چراغِ برات و فانوس‌هایی که بر مزار مردگان روشن می کردند در طول سه روز برگزاری مراسم، خاموش نمی‌شد.