احیای روابط تهران- دوشنبه و تاثیر آن بر منطقه

روابط ایران و تاجیکستان سال گذشته پس از حدود چهار سال سردی، با سفر وزیر امور خارجه تاجیکستان به تهران بهبود یافت و این سفر سرآغاز همکاری‌های دو کشور شد.

ایران پس از استقلال کشورهای آسیای مرکزی با در نظر گرفتن این منطقه به عنوان یکی از اصلی‌ترین جهت‌های شکستن محاصره ژئوپلیتیک و اقتصادی غرب، همیشه به محکم‌تر کردن موقعیت خود در این منطقه علاقه‌مند بوده است. از این دیدگاه، تاجیکستان به دلیل اشتراکات زبانی و فرهنگی با ایران، به طور سنتی یکی از محورهای اصلی دیپلماسی ایران در منطقه است.

برای تاجیکستان نیز روابط با ایران از اهمیت ویژه ای برخوردار است که تنها به منافع اقتصادی و ژئوپلیتیکی آن مربوط نمی‌شود. واقعیت این است که تاجیک‌ها و ایرانی ها دارای سابقه دیرینه مشترکی هستند و آن، فضای تمدنی، زبانی و تاریخی یگانه است که قرن ها هر دو ملت را به هم پیوند داده است. 

سال گذشته پس از حدود چهار سال سردی روابط، سراج‌الدین مهرالدین وزیر خارجه تاجیکستان به تهران سفر کرد و در دیدار وی با رییس جمهوری و شماری دیگر از مقامات ایران، طرف ها بر گسترش همکاری‌های اقتصادی و سیاسی به ‌ویژه در عرصه ترانزیت کالا و مبارزه با تروریسم تأکید کردند. حسن روحانی در این دیدار ضمن اعلام آمادگی ایران برای "ارائه خدمات فنی – مهندسی" و "مشارکت بیشتر در اجرای پروژه‌های تاجیکستان"، بر "گسترش همکاری در مسیر مبارزه با تروریسم" نیز تأکید کرد که با استقبال طرف تاجیک رو به رو شد.

روز نهم سپتامبر جاری نیز روحانی ضمن تبریک بیست و نهمین سالگرد استقلال جمهوری تاجیکستان به همتای تاجیک خود و مردم این کشور، اعلام کرد که تهران همیشه مایل به توسعه روابط با دوشنبه در تمام زمینه های دوجانبه و چندجانبه با توجه به فرهنگ و زبان مشترک بوده است. رییس جمهوری ایران همچنین تأکید کرد در شرایط کنونی ناشی از بحران جهانی کرونا ضروری است مسئولان دو کشور برای توسعه همکاری‌ها به منظور رفع مشکلات اقتصادی منطقه و انتقال تجربه‌ها در زمینه مقابله با این بیماری، تلاش و تعامل بیشتری با یکدیگر داشته باشند.

در همین حال راه اندازی پالایشگاه نفت تاجیکستان در منطقه آزاد اقتصادی دنغره، به دلیل کمبود مواد اولیه به تأخیر افتاده است که مذاکرات برای تأمین مواد اولیه با شرکت های ایرانی، قزاقستانی و روسی در دست پیگیری است. ساخت این نیروگاه دو سال پیش به پایان رسید، اما راه اندازی آن همچنان به تعویق افتاده است.

با نگاهی به روند کلی روابط ایران و تاجیکستان از زمان فروپاشی شوروی تاکنون، می‌توان دریافت که سطح روابط دو کشور همواره با پتانسیل‌های موجود فاصله زیادی داشته است که این موضوع به ویژه در سال‌های اخیر بیش از گذشته به چشم می‌خورد. به گفته تحلیلگران، بهبود روابط تهران و دوشنبه نه تنها برای هردو کشور از اهمیت ویژه ای برخوردار است، بلکه در دراز مدت می‌تواند بر توسعه و وضعیت کلی منطقه نیز تاثیر مثبت بگذارد.