تفسیر- سفر پوتین به قرقیزستان

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه روزجمعه وارد بیشکک پایتخت قرقیزستان شد تا در نشست سران اتحادیه اقتصادی اوراسیا و نشست سازمان پیمان امنیت جمعی شرکت کند. این دومین دیدار پوتین از قرقیزستان در سال 2017 است.

سفر پوتین به قرقیزستان در واقع در راستای دو ملاحظه عمده روسیه در آسیای مرکزی ،یعنی ملاحظات و منافع اقتصادی و ملاحظات و منافع امنیتی صورت گرفته است .در این راستا شاهد آن بودیم که کاخ کرملین دربیانیه ای اعلام کرد که موضوع نشست اوراسیا که شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان است، حذف موانع تجاری میان این کشورها است.

موضوع نشست پیمان امنیت جمعی نیز که شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان است، تقویت همکاری درباره مسایل امنیت منطقه‌ای عنوان شده است.

در واقع قرقیرستان در حلقه نخست  کشورهای دارای اهمیت برای روسیه قرار دارند که این مساله به صراحت در دکترین سیاست خارجی جدید روسیه که در نوامبر 2016اعلام شد، ذکر شده است.

این کشورها موسوم به کشورهای حوزه خارج نزدیک ، شامل جمهوری های آسیای مرکزی ، جمهوری های ققفاز جنوبی و کشورهای اوکراین ، بلاروس و مولدای می شوند و از اهمیت درجه اول در عرصه سیاست خارجی وامنیتی روسیه برخوردار هستند.

در دکترین سیاست خارجی روسیه ،در بخش اولویت‌های منطقه ای عنوان شده  که روسیه در عین توجه به گسترش روابط با کشورهای همسود، به توسعه اتحادیه اقتصادی اورآسیا و سازمان پیمان امنیت جمعی خواهد پرداخت.

مسکو در مورد کشورهای آسیای مرکزی از جمله قرقیزستان اهداف مختلفی را دنبال می کند . در وهله نخست هدف مسکو افزایش مراوادات امنیتی و نظامی با این کشورها بویژه آن دسته از این کشورها است که عضو سازمان پیمان امنیت جمعی هستند .

در این چارچوب ، کشورهای قرقیزستان، قزاقستان و تاجیکستان از اعضای دیر پای این سازمان امنیتی محسوب می شوند و هنوز هم روابط گسترده نظامی با روسیه دارند.کما اینکه نیروهای نظامی روسیه که از دوره شوروی در تاجیکستان حضور داشتند کماکان در دودهه اخیر بویژه در نقاط مرزی تاجیکستان و افغانستان حضور پر رنگی دارند.

این مساله با توجه به تلاش افراط گرایان مستقر در افغانستان برای نفوذ به آسیای مرکزی و از آنجا به روسیه برای مسکو از اهمیت خاص امنیتی برخوردار است . روسیه هم چنین در قرقیزستان ،پایگاه هوایی کانت را در اختیار دارد و روابط گسترده سیاسی نیز با دولت قرقیزستان بر قرار کرده است.

از سوی دیگر دولت قرقیزستان با توجه به مخالفت شدید مسکو با ادامه حضور نظامی آمریکا در این کشور ، سرانجام در ژوئن 2014،  پایگاه هوایی ماناس را که سالها در اختیار نیروی هوایی آمریکا برای انجام پروازها به مقصد افغانستان بود تعطیل کرد.

این پایگاه به مدت بیش از 12 سال محل ترانزیت تجهیزات و نیازهای لجستیک نظامیان آمریکایی در افغانستان بود.درحوزه اقتصادی نیز روسیه با تشکیل اتحادیه اقتصادی اروآسیا در چند سال اخیر تلاش های قابل توجهی را برای عضویت کشورهای آسیای مرکزی در این سازمان اقتصادی منطقه ای انجام داده است و در این چارچوب اکنون دو کشور آسیای مرکزی ،یعنی قرقیزستان و قزاقستان به اعضای ثابت این نهاد اقتصادی تبدیل شده اند.

هدف روسها این است که با ترویج و گسترش تبادلات  تجاری واقتصادی در حوزه  کشورهای همسود بتواند در مقابل اتحادیه اروپا ، به افزایش سطح روابط و پیوندهای اقتصادی و تجاری بین کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اروآسیا بپردازد.

اما مساله دیگر برای روسیه جلوگیری از افزایش حضور تاثیر گذار قدرت های فرامنطقه ای بویژه آمریکا و اتحادیه اروپا در این کشورها است .اساساً هر گونه حضور نظامی و امنیتی خارجی در این کشورها از جمله ایجاد پایگاه نظامی ، از دیدگاه روسیه به مثابه به منزله خط قرمزی برای امنیت ملی این کشور  محسوب می شود.