تفسیر- هدف ازبکستان از همکاری نظامی با کشورهای منطقه
"همکاریهای امنیتی ازبکستان و بلاروس افزایش مییابد،" این جمله ای است که پس از دیدار دبیران شورای امنیت دوکشور در تاشکند به خبر اول رسانه های ازبکستان تبدیل شد.
یادداشت تفاهم همکاری دوجانبه امنیتی دو کشور بین «ویکتور محموداف» دبیر شورای امنیت وابسته به ریاست جمهوری ازبکستان در «مینسک» و «استانیسلاو زاس» دبیر دولتی شورای امنیت بلاروس به امضا رسید.
خبرگزاری اوزدیلی با اعلام این خبر، امضای یادداشت تفاهم گسترش همکاریهای دوجانبه دستگاههای امنیتی ازبکستان و بلاروس را نقطه عطفی در همکاریهای دو طرف دانست. واقعیت آن است که ازبکستان طی دوران پس از اسلام کریم اف رویکرد سیاسی و امنیتی متفاونی را در مقایسه با گذشته در دستور کار دیپلماتیک خود قرارداده است.
در این رویکرد نشانه هایی از تلاش تاشکند برای تقویت بنیه نظامی و امنیتی و نیز تغییر رویه در مناسبات سیاسی و روابط خارجی ازبکستان مشاهده می شود که بخشی از آن متوجه همکاری این کشور با جمهوریهای سابق اتحاد شوروی و با هدف ورود موثر به سازو کارهای منطقه ای وتحت رهبری روسیه است.
امضای توافقنامه همکاری نظامی میان وزرای دفاع ازبکستان و روسیه در جریان سفر اخیر طرف ازبکی به مسکو در کنار تلاش ازبکستان برای بازتعریف مناسبات سیاسی و اقتصادی با قزاقستان به رغم پیشینه رقابت آمیز دو کشور در معادلات اسیای مرکزی واکنون امضای یادداشت تفاهم همکاری امنیتی میان مقامات ارشد امنیتی ازبکستان و بلاروس تائیدی بر این فرض است.
بدون تردید آنچه سبب شده چنین رویکردی در دستور کار رفتارسیاسی تاشکند قرار بگیرد صرفنظر از خلف کشورهای غربی در پاسخگویی به نیازهای امنیتی، سیاسی و حتی اقتصادی ازبکستان، آگاهی مقامات ازبک ازنگاه ابزاری دول غربی به تاشکند برای نفوذ موثر در جمهوریهای سابق اتحاد شوروی با هدف استفاده ابزاری از ازبکستان جهت ایجاد تشتت در ساز و کارهای تحت هدایت و رهبری روسیه نبوده است. تغییر استراتژی ازبکستان و حرکت این کشور به سمت احیای استقلال تصمیم گیری در معادلات سیاسی در کنار تلاش برای ایفای نقش موثرتر در مناسبات دو و چند جانبه و معرفی ازبکستان بعنوان عنصری متعهد در این سازو کارها در چشم انداز همکاری با بازیگران منطقه ای از دیگر دلایل تغییر رویکرد تاشکند در استراتژی سیاست خارجی و باز تعریف مناسبت با کشورهای پیرامونی بوده است. اولویت همکاری نظامی و امنیتی تاشکند با این جمهوریها نیز البته قابل درک است. همجواری ازبکستان با افغانستان بعنوان کشوری که در منطقه جنوب آسیا به عنوان صادرکننده ناامنی شناخته می شود و به مامنی مطمئن برای گروههای افراطی، اعضای القاعده، طالبان و گروه تکفیری داعش تبدیل شده است، عملا اولویتی به غیر از همکاری امنیتی و نظامی برای رهبران تاشکند باقی نگذاشته است. بویژه که ازبکستان پیش از این و در گذشته ای نه چندان شاهد فعالیت گروههای افراطی بوده است. از اینرو به نظر می رسد رهبران جدید تاشکند راهکار ورود موثر ازبکستان به سازوکارهای منطقه ای را در تامین امنیت کشور به مفهوم عام کلمه و از رهگذر بازتعریف همکاریهای همه جانبه سیاسی، امنیتی، نظامی و اطلاعاتی با جمهوریهای جامعه مستقل مشترک المنافع جستجو می کنند. رویکردی که البته به دلیل الگو پذیری جمهوریهای منطقه از تاشکند بااستقبال و شاید تشویق روسیه همراه است.
به تلاش رهبران ازبک دراحیای مناسبات با قزاقستان و اکنون امضای تفاهمنامه همکاری امنیتی با بلاروس پس از امضای توافقنامه همکاری نظامی تاشکند و مسکو از همین زاویه باید نگریست.