تفسیر - امضای توافقنامه همکاری استراتژیک قزاقستان و تاجیکستان
«نورسلطان نظربایف» رئیس جمهور قزاقستان طرح همکاریهای استراتژیک میان قزاقستان و تاجیکستان را امضا کرد.
هدف از امضای این توافقنامه ارتقای سطح مناسبات «آستانه» و «دوشنبه» به همکاری استراتژیک عنوان شده است .
به موجب این سند استراتژیک، آستانه و دوشنبه متعهد شدند که از استفاده روز یا تهدید در برابر یکدیگر خودداری کرده برای تقویت صلح و امنیت در سطوح منطقهای و جهانی و نیز مقابله با چالشها و تهدیدات جاری منطقه ای و بین المللی تلاش کنند.
سند اولیه همکاری استراتژیک تاجیکستان و قزاقستان به همراه پنج سند همکاری دیگر، 14 ماه پیش و در اجلاس سران کشورهای عضو پیمان امنیت جمعی در شهر دوشنبه میان رهبران دو کشور به امضا رسید.
درآن مقطع، امضای این توافقنامه مهمترین ونخستین سند همکاری راهبردی دوشنبه وآستانه درتاریخ روابط دو کشور پس از دوران استقلال تاجیکستان و قزاقستان در سال 1991 عنوان شد .
امضای اسنادی همچون سند همکاری استراتژیک در ادبیات سیاسی، بیان کننده عالی ترین سطح همکاری میان دو بازیگر بین المللی است و آنچه دوشنبه و آستانه را به این سطح از همکاری رسانده است روند صعودی و پیشینه مناسبات دو کشور در زمینه های مختلف اقتصادی، سیاسی، امنیتی و راهبردی در سطوح منطقه ای و بین المللی و نیز مناسبات دو جانبه است.
امضای اسنادی نظیر همکاریهای دوجانبه تاجیکستان و قزاقستان در بخشهای آموزش و پرورش، فرهنگی و ورزشی، کار و مهاجرت، تامین امنیت، اطلاع رسانی، همکاری وزارتهای امورخارجه و دفاع ازحقوق شهروندان دوکشور از ابتدای استقلال این جمهوری حاکی از رویکرد مثبت و همکاری رو به رشد و البته رضایت دو طرف از توسعه مناسبات دو طرف بوده است و اکنون امضای سند همکاری استراتژیک حلقه مفقوده تثبیت این مناسبات به نظر می رسد.
اما اینکه چرا رئیس جمهوری قزقستان بعد از یک دوره چهاده ماهه سند همکاری استراتژیک آستانه و دوشنبه را امضا کرده است به برخی عواملی داخلی و منطقه ای باز می گردد.
شاید در بخش علت و عوامل داخلی بتوان به ضرورت گردش کار و طی شدن سیکل اداری و قانونی چنین توافقهایی اشاره کرد که نیازمند مقدمات لازم و از جمله تصویب نهاد قانونگذاری قزاقستان و سپس امضای رئیس جمهوری این کشور، بعنوان سندی قابل اجرا است .
در بعد منطقه ای نیز باید به رقابت سنتی قزاقستان و ازبکستان بعنوان دو بازیگری که همواره در رقابت با یکدیگر برای هدایت و رهبری دیگر جمهوریهای منطقه بوده اند، اشاره کرد.
همین موضوع یکی از دلایل اصلی امضای اولیه سند همکاری استراتژیک قزاقستان و تاجیکستان بوده است، اما تعجیل کنونی استانه در نهایی و قانونی کردن این توافقنامه به تحولات جاری در کشور ازبکستان بعنوان کشور رقیب قزاقستان در اسیای مرکزی باز می گردد. بویژه که پس از درگذشت اسلام کریم اف، و روی کار امدن شوکت میرزایف رئیس جمهوری جدید و موقت ازبکستان، رویکرد تاشکند در همکاری با جمهوریهای منطقه، مسیری به کلی متفاوت از گذشته را طی می کند و رهبری ازبک درپی بازتعریف مناسبات تاشکند با جمهوریهای اسیای مرکزی است.
همین موضوع، به علاوه رقابت سنتی تاشکند و استانه در رهبری جمهوریهای منطقه و بازگشت ازبکستان به معادلات سیاسی و امنیتی منطقه و نیز تلاش رهبری ازبک برای خارج کردن این کشور از انزوای اعلام نشده در منطقه، اصلی ترین دلیل تعجیل طرف قزاقی در نهایی کردن سند همکاری استراتژیک استانه و دوشنبه به نظر می رسد .
رویکردی که نشان دهنده زنده شدن رگه هایی از رقابت تاشکند و استانه و افزایش قدرت مانور جمهورهای ضعیف تر آسیای مرکزی در معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه ای است .