تفسیر- سفر رئیس جمهوری داغستان روسیه به تاجیکستان

رؤسای جمهوری تاجیکستان و جمهوری خودمختار داغستان روسیه در شهر «دوشنبه» پایتخت تاجیکستان با یکدیگر دیدار و درباره راههای گسترش همکاری دو طرف گفت و گو کردند.

«رمضان عبدالطیف‌ اف» رئیس جمهوری داغستان روسیه که برای سفری رسمی 3 روزه‌ به تاجیکستان سفر کرده  بود و روز  گذشته این کشور را ترک کرد ، در نشستی با رئیس جمهوری تاجیکستان بر ضرورت تحکیم وتوسعه روابط دو طرف تاکید و این مناسبات را برای طرفین ارزشمند توصیف کرد. 

در این دیدار طرفین همچنین با اشاره بر ضرورت گسترش روابط تجاری، اقتصادی، فرهنگی و بشردوستانه ، بر امکان مشارکت داغستان در طرح‌های توسعه صنعت، انرژی، حمل و نقل و ارتباطات و کشاورزی تاجیکستان تاکید کردند. همچنین تحکیم همکاری دو طرف درعرصه فرهنگ و آموزش، تبادل آموزگاران زبان روسی، دسترسی به کتب آموزشی، و کمک به توسعه صنعت گردشگری و نیز رشد زیرساخت‌های توریستی دو طرف از دیگر محورهای گفت و گوی روسای جمهوری تاجیکستان و جمهوری خودمختار داغستان روسیه بود.

 دیدارعبدالطیف اف از تاجیکستان گویای این واقعیت است که مسکو در یک تقسیم کار اعلام نشده، به بازتعریف نوع روابط روسیه و جمهوریهای خودمختار خود  در سطوح و بخشهای مختلف سیاسی/ اقتصادی / امنیتی و نظامی و دفاعی با جمهوریهای جامعه مستقل مشترک المنافع پرداخته است. از اینرو اگر طیف مناسبات مسکو با دوشنبه و دیگر دولتهای کشورهای آسیای مرکزی در بخش نظامی / سیاسی و بین المللی تعریف می شود اما مسکو با نیم نگاهی به ضرورت توسعه اقتصاد روسیه و نیز کمک به اقتصاد جمهوریهای مستقل و خودمختار خود بخشهایی از همکاری اقتصادی میان روسیه با جمهوریهای مستقل مشترک المنافع را به جمهوریهای خودمختار خود واگذار کرده است. به باور ناظران سیاسی این تفکیک و تقسیم اعلام نشده نقش مسکو با دیگر جمهوریهای خودمختار روسیه، این امکان را برای این جمهوریها فراهم می اورد که ضمن ورود به مناسبات تعریف شده با بازیگران جامعه مستقل مشترک المنافع از بارهزینه های اقتصای ناشی از مناسبات مسکو با جمهوری مستقل نظیر تاجیکستان بکاهند. اعطای استقلال عمل به جمهوریهای خودمختار و کاستن از توقعات این جمهوری ها از مسکو برای پاسخ به نیازهای اقتصادی آنها نیز از اهداف حداقلی اجرای این طرح از سوی روسیه است.

از طرفی رهبران جمهوریهای جامعه مستقل مشترک المنافع در پی آن هستند که با اشتیاق ایجاد شده نزد جمهوریهای خودمختار روسیه برای تقویت وضع اقتصادی خود و از رهگذر تحکیم مناسبات، با سرعت بیشتری گامهای تقویت بنیه اقتصادی خود را بردارند . هر چند که در این میان برخی نیازها و ملاحظات داخلی جمهوریهای مستقل مشترک المنافع در تعریف مناسبات اینکشورها با جمهورهای خودمختار را نباید نادیده گرفت.  

در این خصوص دکتر بهرام امیراحمدیان درباره چرایی و چگونگی گرایش سیاست خارجی کـشورهایی نظیر تاجیکستان معتقد است:

 سیاست خارجی تاجیکستان نیز مانند سایر کشورها تحت تاثیر عوامـل و متغیـرهـایی در سـه سـطح داخلـی، خارجی و فردی قرار دارد و از اینرو  نوعی اجماع و اتفاق نظر درباره نقش ویژگی ها و متغیرهای جامعه داخلـی در شـکل دهـی بـه سیاست خارجی این کشور وجود دارد. لذا برای درک و فهم ماهیت رفتـار سیاسـت خـارجی تاجیکستان، شناخت و تعیین مولفه های داخلی این کشور لازم و ضـروری اسـت، بویژه که تمامی عوامل و جریـانهـای داخلـی اعـم ازاقتصادی،سیاسی، امنیتی، جغرافیایی از مولفـه هـای داخلی و تاثیرگذار بر سیاست خارجی تاجیکستان هستند.  

از سوی دیگر به نظر میرسد تاجیکستان با بررسی استراتژی روابط خارجی گذشته خود، در پی بازتعریف نحوه تعامل دوشنبه با دنیای پیرامونی و خارج است. بویژه که تا کنون رویه سیاست خارجی این کشور در همکاری مستقیم با روسیه / دولتهای غربی و کشورهای شرق اسیا، کمتر پاسخگوی نیازهای اقتصادی / امنیتی و حتی نظامی این کشور بوده است. هر چند که نمیتوان این موضوع را نادیده گرفت که تا کنون شرایط بین المللی حاکم بر محیط بین المللی نقش تعیین کننده ای در رفتار سیاست خارجی تاجیکستان ودیگر جمهوریهای اسیای مرکزی داشته است.

در این باره حبیب رضازاده کارشناس مسائل اسیای مرکزی معتقد است،

عوامل خارجی نظیر نظام بین الملل از متغیرهای دخیل بر سیاست خارجی کشورها و نحوه انها  با جامعه بین المللی است و کشور تاجیکستان نیز از این اصل مستثنی نیست. بویژه که تاجیکستان به دلیل جنگ داخلی همچنان با ضعف شدید امنیتی و اقتصادی مواجه است و اولویت آن علاوه بر تامین نیازهای امنیتی، تعریف ساز وکارهای لازم  برای تقویت بینه اقتصادی است، لذا همچنان همکاری نظامی و سیاسی با روسیه در اولویـت سیاست خارجی تاجیکستان قرار دارد.

 از اینرو به نظر می رسد مقامات  تاجیکستان صرفنظر ازهمکاریهای سیاسی و نظامی با مسکو ،راهکار تامین نیازهای اقتصادی و تقویت بنیه مالی واقتصادی کشور را در همکاری با جمهوریهای خودمختار روسیه از جمله جمهوری خودمختار داغستان جستجو می کنند .