زورآزمایی مکرون با ترامپ؛ چرا و چگونه

رئیس جمهوری جوان فرانسه از ابتدای ورود تاجر پیر نیویورکی به کاخ سفید بیشترین کشمکش را با ترامپ در میان رهبران اروپایی داشته است. موضع گیری های یک هفته گذشته سران پاریس و واشنگتن نقطه اوج این کشمکش ها بود.

پس از انتقادات «امانوئل مکرون» رئیس جمهوری فرانسه از سیاست های «دونالد ترامپ» بر سر قضایایی چون خروج از معاهدات بین المللی چون پیمان آب و هوایی پاریس و برجام و ناسازگاری وی در حوزه تجارت با اروپا، همکاری های نظامی امنیتی در چارچوب ناتو و ...، پیشنهاد مکرون برای تاسیس «ارتش واحد اروپایی» باز هم این دو را رو در روی هم قرار داد تا جایی که ترامپ این پیشنهاد را توهین آمیز خواند.این کشمکش ها پس از سفر هفته گذشته ترامپ به پاریس هم ادامه یافت؛ سفری که در آن ترامپ به دلیل بارش باران از حضور در مراسم یادبود کشته شدگان جنگ جهانی اول شانه خالی کرد و علاوه بر مذمت شدید بسیاری از نخبگان و رسانه های آمریکایی، مورد انتقاد دوستان اروپایی خود نیز قرار گرفت از جمله مکرون که ناسونالیست ترامپی را تخطئه کرد.اصرار فرانسه و همراهی آلمان و برخی دیگر از کشورهای اروپایی با ایده ارتش اروپایی موجب تداوم انتقادات ترامپ شد. وی در توئیتی آمریکا را منجی فرانسوی ها در جنگ جهانی خواند که در صورت مشارکت نکردن آمریکا در جنگ مجبور به آموختن زبان آلمانی بودند.

وی به صورت مستقیم هم به مکرون تاخت و وی را رئیس جمهوری خواند که با چالش عدم محبوبیت و ناتوانی در اشتغالزایی روبرو است.ترامپ باز هم در رشته توئیت های اخیر خود در این باره خواسته تا فرانسه و دیگر کشورهای عضو ناتو، سهم مقرر خود را از بودجه این سازمان بپردازند و یادآور شده آمریکا میلیاردها دلار صرف دفاع از متحدان اروپایی کرده و میلیاردها دلار هم در تجارت با آن ها از دست می دهد.در تازه ترین واکنش به موضع گیری های ترامپ، مکرون انتهای هفته گذشته اعلام کرد فرانسه دست نشانده آمریکا نیست و ضروری است احترام متقابل میان متحدان حفظ شود.

در خصوص دلایل شکل گیری این وضعیت در روابط واشنگتن و پاریس دیدگاه های گوناگونی مطرح است. برخی تحلیلگران رویکردهای انتقادی مکرون به سیاست های ترامپ را تابعی از سنت استقلال طلبی فرانسوی ها در سیاست خارجی و برآمده از اصول «گلیسم» در این کشور می خوانند.پایه گذار این اصول، «شارل دوگل» رئیس جمهوری فرانسه در دهه 60 میلادی بود که با رویکردی انتقادی نسبت به وابستگی اروپا به آمریکا، نوعی میهن گرایی فرانسوی و استقلال گرایی اروپایی را ترویج می کرد؛ سیاستی که با شدت و ضعف در دوره روسای جمهوری فرانسه تا روی کار آمدن «نیکلا سارکوزی» (2007 تا 2012) دنبال می شود و پس از دوره گرایش مفرط پاریس به سوی واشنگتن، باز هم مورد توجه رهبران پاریس قرار گرفت.اوج گیری دوباره رویکردهای گلیستی از دید بسیاری از ناظران واکنشی به ملی گرایی ترامپی است که با یکجانبه گرایی وی درآمیخته و استقلال اروپا و چندجانبه گرایی بین المللی را تهدید می کند.

در همین ارتباط بسیاری تحولات اروپایی را نیز در شکل گیری هماوردی های کنونی میان پاریس و واشنگتن دخیل می دانند. طی سال های گذشته حضور «آنکلا مرکل» صدراعظم آلمان در قدرت سبب شد تا نقش وی به عنوان رهبری اروپایی مورد پذیرش و حتی وثوق دولت های دیگر اروپایی قرار گیرد. بروز بحران اقتصادی اروپا که در سال 2008 به اوج رسید و تبعات آن برای فرانسه سبب شد تا آلمان نقشی برجسته تر را در هدایت اقتصادی و سیاسی اروپا بیابد.تزلزل موقعیت حزب دموکرات مسیحی در انتخابات اخیر آلمان باعث شد تا مرکل اوایل ماه جاری اعلام دارد که برای رهبری حزب نامزد نخواهد شد و پس از پایان دوره صدراعظمی یعنی سال 2021 از سیاست کنار خواهد کشید.در شرایط کنونی که انگلیس در گیر و دار خروج از اتحادیه اروپا بوده و چشم انداز پایان دوره ای زمامداری رهبری مقتدر در آلمان پدیدار شده، فرانسه خود را با مسوولیت هایی تازه مواجه می بیند. 

در جریان اختلافات اروپا و آمریکا نیز در قیاس با تماس های تلفنی مرکل و ترامپ برای بحث بر سر نقاط تعارض، مکرون به شکلی علنی و عینی تر وارد عرصه چانه زنی با ترامپ شد. این در حالی بود که بسیاری از ناظران نخستین دیدار مکرون با ترامپ در اردیبهشت ماه پارسال را بسیار دوستانه و فراتر از عرف دیپلماتیک توصیف کردند.با نگاه کلان به سیاست های فرانسه در شرایط کنونی برخی می گویند شاید مکرون قصد دارد تا هدایت لیبرال دموکراسی های غربی را برای مواجهه با سیاست های خودسرانه رئیس جمهوری آمریکا را برعهده گیرد از این رو است که فراتر از فشار دادن انگشتان ترامپ در مصافحه با او، آشکارا بر ناسیونالیسم ترامپی می تازد با این حال مشخص است که مکرون قصد ندارد تا به صورت مستقیم با واشنگتن وارد مواجهه شود.از همین رو است که ایده هایی چون ارتش واحد اروپایی با جلب حمایت دیگر دولت های اتحادیه مرکز توجه رهبران پاریس قرار می گیرد تا فرانسه نه به تنهایی بلکه در هاله و هسته ای یک جناح بندی بین المللی اهداف خود را در هماوردی با واشنگتن تعقیب کند.