ادامه تلاش ها در اروپا برای حفظ برجام

توافق هسته ای برجام که در ژوئیه 2015 بین ایران و گروه 1+5 حاصل شد، توافقی بسیار مهم در زمینه حفظ صلح و امنیت بین المللی محسوب می شود . اما خروج آمریکا از برجام در مه 2018 ، تحولی منفی در این زمینه بوده و در واکنش به این اقدام، دیگر اعضای برجام در چارچوب گروه 1+4 بر سودمندی برجام و ضرورت حفظ آن با اتخاذ تدابیر عملی و موثر به منظور ادامه پایبندی ایران به برجام تاکید کرده اند.

در این راستا اعضای برجام بار دیگر پایبندی خود به این توافق را اعلام کرده اند. دفتر «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از دیدار وی با «علی اکبر صالحی» رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، در بیانیه‌ای اعلام کرد: هر دو طرف عزم خود را برای حفظ برجام به عنوان یکی از ستون‌های امنیت منطقه و اروپا و نیز با هدف احترام به توافق‌های بین‌المللی ابراز داشتند.

این بیانیه در واقع نشانگر رویکرد کلی اتحادیه اروپا و اعضای غربی برجام یعنی آلمان ، فرانسه و بریتانیا به برجام است. از دیدگاه اتحادیه اروپا برهم خوردن برجام و لغو این توافق، تاثیرات منفی زیادی برای صلح و امنیت بین المللی دارد و در عین حال اعتبار دیپلماسی اروپا را بشدت زیر سئوال خواهد برد. این ملاحظات باعث شده تا مقامات ارشد اتحادیه اروپا از جمله موگرینی و برخی سران اروپایی خواهان حفظ برجام با توجه به کارایی آن شوند. لذا به رغم تهدیدات و جنگ روانی واشنگتن، بروکسل بر تداوم اقدامات خود در راستای حفظ برجام تاکید کرده است.

به گفته"میگوئل آریاس کانیته" Miguel Arias Cañete کمیسر انرژی اتحادیه اروپا:حفظ برجام، در حکم احترام به توافق‌های بین‌المللی و در ارتباط با امنیت بین‌المللی است. اروپایی ها بر خلاف آمریکا که ادعا می کند ایران به مفاد برجام عمل نکرده و برجام را یک توافق کارا و موثر برای کنترل فعالیت های هسته ای ایران نمی دانند، معتقدند که نه فقط ایران به همه تعهدات خود در چارچوب توافق هسته ای برجام عمل کرده، بلکه برجام دردستیابی به اهداف خود یعنی جلوگیری از بروز تنش و مناقشه در سطح منطقه ای و بین المللی نیز موفق عمل کرده است.

در واقع از نگاه اتحادیه اروپا برجام نمونه ای از یک توافق چند جانبه است که می تواند به عنوان الگو و مدلی برای حل و فصل دیگر مناقشات بین المللی نیز به کار رود .به همین دلیل اتحادیه اروپا به دنبال اتخاذ و اجرای تدابیری مانند اجرای مجدد قانون مسدودسازی و نیز ایجاد سازو کار مالی ویژه موسوم به "اس پی وی" SPV برای ادامه تعاملات مالی و تجاری و انرژی با ایران رفته است.

با این حال به رغم اجرای دور دوم تحریم های آمریکا علیه ایران در 5 نوامبر 2018 ،اما هنوز سازوکار "اس پی وی" از جانب اروپایی ها اجرایی نشده است.همین مساله هشدار شدید تهران را به دنبال داشته است . به گفته علی اکبر صالحی : «صبر مردم ایران بتدریج رو به اتمام بوده و مدت زیادی از بازه چندماهه پیش‌بینی‌شده برای اقدام اروپا در ارتباط با موضوع برجام باقی نمانده است».

اما در کنار اعضای غربی برجام، اعضای شرقی آن به ویژه روسیه نیز تاکید زیادی بر ضرورت اجرای برجام و عملی شدن وعده ها در این زمینه دارند. در این زمینه "سرگئی لاوروف" وزیر امور خارجه روسیه در دیدار با "ژان ایو لودریان" وزیر امور خارجه فرانسه با اشاره به مواضع یکسان روسیه و فرانسه درباره توافق هسته ای برجام بر لزوم پایبندی همه امضا کنندگان برجام به توافق هسته ای با ایران تاکید کرد.

از دیدگاه روسیه باید هر چه زود تر تدابیر مد نظر برای ادامه پایبندی ایران به برجام عملیاتی شوند. به گفته لاوروف: همه اعضای باقیمانده در برجام باید تدابیری اتخاذ کنند که این توافق به دلیل خروج یکجانبه آمریکا و تهدید این کشور علیه کشورهای خواهان ادامه همکاری با ایران از بین نرود.

بدین ترتیب به نظر می رسد عزم و اجماع بین المللی به ویژه بین اعضای گروه 1+4 برای حفظ برجام وجود دارد و این خبری بد برای دولت ترامپ است که مدعی است با اعمال تحریم ها و افزایش فشارها به ایران در صدد تسلیم تهران به خواسته های غیر قانونی واشنگتن است./