Howpsuzlyk Geňeşiniň Owganystan baradaky ýygnagy

 BMG Howpsuzlyk Geňeşi duşenbe güni Owganystandaky wakalary gözden geçirmek üçin gyssagly ýygnagynyň ahyrynda ýurtdaky duşmançylygy we konflikti derrew bes etmegi isledi we beýannamada owgan halkyna wekilçilik edýän giňişleýin hökümetiň zerurdygyny aýtdy.

Geňeş agzalary şeýle hem duşmançylygyň we adam hukuklarynyň bozulmagynyň gyssagly bes edilmegini islediler we ähli taraplary ynsanperwer kömegine gyssagly, ygtybarly we päsgelçiliksiz girmäge rugsat bermäge çagyrdylar.
Owganystandaky wakalar garaşylýandan has çalt öňe giden we Owganystanyň merkezi hökümetiniň dargamagy we "Talybanyň" güýçlenmegi bilen birlikde bolup geçen wakalar diňe bir içerki aktýorlaryň däl, hatda Talybanyňam häzirki ýagdaýa taýyn däldigine meňzeýär. Howpsuzlyk Geňeşi ýaly halkara guramalar hem umumy teklipleri bermäge mejbur boldular.

Şeýle-de bolsa, Owganystandaky bulam-bujar ýagdaý we aslynda hökümetiň bolmazlygy ýakyn günlerde has köp bulam-bujarlyga we hatda arassalaýyş işleriniň başlamagyna sebäp bolup biler. Şol bir wagtyň özünde, halkara jemgyýetçiliginiň Owganystanyň geljekki hökümeti baradaky pozisiýasy möhümdir. "Talyban" Owganystanyň Yslam Emirligini yglan etmek niýetine garamazdan, dünýä ýurtlary muny ykrar etmese, şahsyýetiň ýoklugy we maliýe çeşmeleriniň ýoklugy sebäpli Owganystandaky ýagdaýy dolandyryp bilmez.

Muňa garamazdan, Talybanyň etniki we dini azlyklary öldürmek we yzarlamak, şeýle hem aýallaryň hukuklarynyň bozulmagy, medeni mirasyň we siwilizasiýa görnüşleriniň ýok edilmegi bilen tapawutlanýan öňki dolandyryş taryhyny göz öňünde tutsak, Howpsuzlyk Geňeşi   Owganystanda "jebis, öz içine alyjy we halkyň wekili" boljak täze hökümet gurulmagyny isledi we aýallaryň doly, deň we manyly gatnaşmagy bilen täze hökümet gurulmalydygyny aýtdy.

Mundan beýläk Howpsuzlyk Geňeşine agza ýurtlaryň Talyban hökümetine bolan garaýyşlary we muňa nähili çemeleşmelidigi barada dürli pozisiýalar eşidilýär.

Hytaý täze Talyban hökümeti bilen gatnaşyk gurmaga taýyn bolsa-da, Russiýa bu meselede seresaplylyk görkezdi. Russiýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky wekili Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisinde Moskwanyň täze owgan resmileri bilen aragatnaşyk gurandygyny aýtdy. Analitikler Hytaýyň Talybanyň ýolbaşçylygyndaky Owganystandaky täsirini we strategiki bähbitlerini artdyrmaga synanyşjakdygyny aýdýarlar. Emma Russiýanyň esasy aladasy Merkezi Aziýanyň howpsuzlygy we Al-Kaýdanyň we DAEŞ terrorçylygynyň abanýan howpydyr.

ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýden duşenbe güni agşam eden çykyşynda ABŞ-nyň Owganystandaky maksadynyň millet gurmak däldigini öňe sürüp, ABŞ-nyň goşunlaryny Owganystandan çykarmak kararynyň dogrydygyny aýtdy.

Bu aralykda, ABŞ-nyň BMG Howpsuzlyk Geňeşindäki wekili ähli taraplary Owganystanyň terroristlere goldaw bermeginiň öňüni almaga çagyrdy.

Şeýlelikde, Waşington Owganystandaky terrorçylyk howpunyň ýokarydygyny ykrar etdi.