İroni barzətiyon
İroni barzətiyon
Ironi antik iyən məşhurə əsəronku bə Kuruşi mənşuri ya nizomnomə işorə kardey bəbe.ın nizomnomə bə Əhaməniyon ya Həxamənişiyon zəmoni ayid çe soğəliku bıə lovhəy və 19-ə əsri oxoyədə Babili ğədimə şəhri nezi ki,ımruj çın şəhriku baği mandə iyən xərobəon təğribən çe Bağdodi cənubi 88 kilometriyədəy iyən bə İraği Hillə şəhri həm neze,kəşf kardey bıə.çın mənşuri səthi forməon həyğətədə Babili zıvonədə de dasti nıvıştəyone.mətn,çe milodiku 539 sor bənav de Kuruşi təvəssıti Babili şəhri fəthi rəvoyət və nəğl kardedə.çəy bəzi baxşonədə jıqo omə:”çımı dıjdə ləşkər de oromə formə bə Babili şəhri daxil be, nıhaşteşone bə çın şəhri mərdumi iyən bə ın sərzəmini qıləy renc iyən əziyyət daxil bıbon.Nebonidi çe Babili dəmandə millətış boştə nokəş kardə be,qıləy ko ki,çəvon şə`nədə nıbe.az nokəçəti ləğvım karde, çəvon bədbəxtəti bə oxom rosne….həmmə mərdum ki,pərokəndə iyən avarə və sərqərdon bıəbin, bəçəvon ıştən sərzəminon oqordınıme.çəvon viron bıə kəon obod kardeme…”.Kuruşi mənşur ya nizomnomə de iminə iyən həmməysə ğədimiyə bəşəri həxon bəyoniyyə məşhure.ın kətibə ısət həm londoni şəhrədə iyən Britaniyə muzeyədə xandi kardey beydə ki,iyo bə İroni torıx iyən fərhənqi ayid təğribən 13 həzo torıxi əsər mevcude…..
Amudərya ya Ceyhuni xəzinə çe ğədimə İroni əsəron məcmuə və kompleksi həmməysə ğəşənq iyən erjinə qıləyniye.Amudərya xəzinə qıləy erjinə məcmuəy ki,çe Həxamənişiyon zəmoniku bə yodıqor mandə ıştədə telı iyən nığəku bıə 170 əsər iyən 200 qılə sikkə ehtivo kardedə.Həxamənişiyon silsilə çe Sindi dəku de tobə Nili ru bıə hevuj iyən panə əraziyonədə hukumət kardedəbin.ın xəzinə milodi 19-ə əsri oxonə da soronədə çe Ceyhun ya Amudərya(Oxus River)ru kəno çe Tocikistoni kişfəri cənub-ğərbədə və çe Əfğanıstoni kişfəri marzon kəno pəydo be.çe Amudərya xəzinə hissəonku bə Şirdali telə dastinə iyən bazubəndi,bə 4 qılə telıə ərəbə iyən bə telı iyən nığə lovhəon işorə kardey bəbe.Şirdali telıə bazubənd çe Həxamənişiyon devrəku baği mandə həmməysə məşhurə əsərəonku qıləyniye.ın bazubənd çe dıqlə şiriku iborəte ki,simmetrikə surətədə iyande peyo ğərolışon qətə.həmçinin ço asbə telıə ərəbə bəpe bənə çe Həxamənişiyon zəmoni filiz iyən metali ko şah əsəri zıney bıbu.19 santimetri dıroziş bıə vey ğəşənqə kaleskə de çoqlə asbi təvəssıti şıkırney beydəbe və dıqlə sərnişin əyo ənışti.yəni ranəndə iyən sərnişin və səyohətəkə.ın əsər çe milodiku penc ya ço əsr bənav bıə devroniku mandə qıləy əsəre.çın xəzinəku iqlə baxş ısət həm çe Viktoriyə və Albert Britaniyə nomo muzeyədə və həmçinin çe Yaponiyə Mihu muzeyədə oqətey beydə….
İroni antik və ğədimə torıxi əsəronku coqləyni ki,Britaniyə muzeyədə oqətey beydə,Musiğiçiyon boşğab və təbağe.ın torıxi əsər bə Sasaniyon devri ayid qıləy əsəre və İroni şimolədə vağe bıə ısətnə Mazandırani viloyəti Təbərıstoni məntəğədə kəşf kardey bıə.çın boşğabi material çe original iyən əslə nığəku və çəy səth həm de telı puşniyə bıə.Musiğiçiyon boşğab çe şahonə mehmonəti iyən ziyofətiku bıə həkkokəti nışon doydə.şah ya buzurquvarə şəxsi təsvirədə nıştə holədə əv,de qıləy çi peşomey məşğule iyən xanəndəon dastə ki,çe se xonəxoku təşkil bıəbe,bo mehmonəti yolə şəxsi musiği icro kardə holədəy.çe boşğabi jintono qıləy sənə bıə piç ya ocaği şikil bə təsvir kəşə bıə ki,çəy peyo patə holədə bıə xorək heste.həmçinin çın torıxi əsəri dizayni kəno niməsə veyni de do pur kardey bıə ki,çəy peyo həm qıləy pərəndə nıştə.çe muğənniyon təbaği peyo həkk bıə xanəndəon miyono,i nəfər de qəvi sədo bekardə instrumenti jeydə və coqləyni həm siminə instrumenti jeydə……
