Bə Xacə Nəsrəddin Tusi ayid məxsus qıləy bərnomə

Bə Xacə Nəsrəddin Tusi ayid məxsus qıləy bərnomə

Xosə əməson səlom, şımə cımə ruj bə xəyr bıbu.

Əzizon zinə Esfəndə manqi 5 minnə ruj, de Xace Nəsiruddine Tusi yol qəte ruji bərobər be ki 7 minnə əsrədə İroni məşhurə alimonku qıləyni be. Qıləy alim ki dınyoədə həmişə çəy fik və əməli huşinəti məşhur be. Həmçınin İroni təğvimədə ım yolə alimi yol qəte ruj, muhəndesi ruj həm ğeyd bıə.

Xace Nəsiruddine Tusi, bənə şiə kəlomədə fəlsəfə metodi xəlğəkə, 7 minnə əsrədə hikmət, əxloğ və riyozi elmonədə vey yolə şəxsiyət və elm, siyosət, din və əxloği miyonədə bıə rabitə icodə karde alim zıneydən.                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Bo çimi xoto, ımrujnə bərnomə bə ım yolə alimi jimon, çəy erjinə xıdməton və muhimmə əsəron diyə bəkamon və həminə barədə bə şımə xıdmət məlumat bədamon, dəvət kardəm dəmə bə ico bımandən.

Bəle əzizon, Hicri Ğəməri 597 minnə sori, Cəmadiuiəvvələ manqədə, İroni Şimol-Şərğ Tus şəhrədə, Xace Nəsiruddine Tusi bə dınyo omə. Əv ıştə dədə nəzdədə ki Tusədə məşhurə, fəğih və hədis rəvoyətəkə alim be, şəri və ədəbi elmon umutəş be və peşo bə co muxtəlifə elmon əcumlə ilahiyot, riyoziyot və təbii elmon umutey məşğul be. Çand mıddəti bəpeşt, bə Neyşabur şə və qədə qədə əğli və nəğli elmonədə vey məşhurə alimon cəmədə ğərorış qəte.

İroni torixədə, ım dovran bə Xorasan səmti de Monğolon həmlə həmzəman be, ki Xace Nəsiruddine Tusi bo ım ki hərco-mərcinə vəziyətiku ozod bıbu, qıləy əmnə vırə dumoədə be və nəhayətədə bə İsmailiyon Ğələ şə, əmmo ım vırə həm de Həlako vositə işğol bıə və ismaliliyon hukumət həm məhv be, əmmo Həlako ki Xace Nəsiruddine Tusi şəxsiyət iyən çəy elm və hikmətiku aqah be, əy bəştə dərbor varid kardəşe və həmonə zəmonədə Xace Nəsiruddine Tusi dıştə tədbiri vositə, vey millət, alimon və hınə soyb bıə odəmon coni ozod kardeşe.

Mərağə şəhrədə Rəsədxonə dute, Xace Nəsiruddine Tusi mohirə koonku qıləy ni be. Nıvıştəşone ki ım rəsədxonə daxılədə, şikilon, osmonədə bıəostovəon şikil və zəmini xəritəon kəşə bıə. Im rəsədxonə vey çokə rəsədi əbzaron soybe, jəqo ki tosə 300 sor bəpeşt, hətto ğərbədə mislış beni. həğiğətədə Im rəsədxonə qıləy elmiyə mərkəz be ki çəyədə muxtəlifə elmon əcumlə riyaziyot, astronomiyə və təbii elmon, təlim və umute bıdə be.

Rəsədxonə nezədə, qıləy yolə kitobxonə bina soxtə bıə ki Bəğdod, Şam, Beyrut və Əlcəzirə kişvəronku, təğribən 400 həzo cild kitob əyo qırd bıə ta həmmə alimon və həkimon ım kitobxonəku istifodə kon.

Xosə həmzıvonon, Xace Nəsiruddine Tusi, əlovə bə astronomiyə elm, co elmonədə həm vey muhir be əmmo çəy əsəron vey riyoziyat hissədə be, və riyaziyatədə həm vey həndəsə baxşədə muhir be. Dınyoədə riyozi elm bə inkişof rəsey, çı Xace Nəsiruddine Tusi səyo cəhdon xoto be. Məsələn karde bəznımon, riyoziyotədə bə sinuson korəvi ğanuni kəşf kardey, iyən "Tusi qit" nomo həndəsə metodi təşəbbusi işorə kəmon.

Kali təhğiğəkəyon Xace Nəsiruddine Tusi, Riyoziədə triqonometriyə elmi xaliğ və co kəson həm əv çəy hevujəkə zıneydən. Miladi 16 minnə əsrədə, çı Xace Nəsiruddine Tusi triqonometriyə kitobon bə Fransə zıvoni tərcumə be, bə çəy xotoe ki, bə təhğiğəkəon nəzə əsos, miyonə əsrədə və riyoziyot elmədə, Xace Nəsiruddine Tusi mısılmonə vey yolə şəxsonku qıləyni be.

Xace Nəsiruddine Tusi vey kitobon, nıvışte, tərtib, tərcumə və bəyonədə koş kardə ki ım kitobonku 100 qılə əsəronku vey baği mandə, əcumlə karde bəznemon bə "şərhe eşarət" və "tənbihat dər hekmət", "təcridol əğayed dər kəlam", "əxlağe naseri", "əsasol eğtebas dər mənteğ" və "təhrire Evklid dər həndəsə" işorə kardedəmon.

Bə həmonə alimon nəzə əsos ki Xace Nəsiruddine Tusi astronomiyə əsəronədə təhğiğ kardeşone, ə yolə alim, Amerkə materikə coqrafiya koordinatonku aqah be, qıləy holədə ki 2 qılə əsri bəpeşt, Kolombos muvəffəğ bıə Amerkə ğitə kəşf ko. Həmçınin bə fakton əsos, Xace Nəsiruddine Tusi bə polşa-Almaniya astronom, Koper Niki mərkəzi həşi təhlil həm, mısbətə təsirış be.

Xace Nəsiruddine Tusi bənə şiə vey yolə alimon və islami dınyo elm hissədə, vey təsirinə şəxsiyətonku qıləyni be.

"təcridol etığad" çəy muhimmə əsəronku heste ki elmi təhəvolatonədə muhimmə rolış be.

Əzizə əməson, Xace Nəsiruddine Tusi əsəron xusiyətonku qıləyni ıme ki çəy sıxən bəloğət və natığəti iyən çəy ədəbiyə məlumati hevujəti soyb be iyən bə Monğoli dovrə nıvıştə kəson əks, çəy nıvışte metod həm, sodə, ruşin və şəfof be. Xace Nəsiruddine Tusi Həminə xusiyəton bois bıə, ım həkimə alimiku bənə yolə nıvıştə kəson və ədəbiyoti həmrıtbə yod bıbu.

Xace Nəsiruddine Tusi elmiyə xıdməton, dınyo alimon səmtiku bəy diğğət be. Məsələn bə Ərəbə dınyo məşhurə tarixnıvışt, İbne Xəldoni nəzə əsos, İslami bəpeşt, Tusi bənə İroni vey yolə alimonku nomış qətə. Kali co kəson, Əbu Əli Sina bəpeşt, Xace Nəsiruddine Tusi hınə, fik və elmiyə elitta və vey yolə təsirinə simaonku zıneydən və kali şəxson, Tusi de Əbu Əli Sina vırə və məğomi elmi cəhətiku həmrıtbə zıneydən, de ım farğ ki Əbu Əli Sina, tibədə mıttəxəssis və məşhur be, əmmo Xace Nəsiruddine Tusi riyoziyotədə.

Hicri Ğəməri 673 minnə sori Ziğədə manqi 18 minnə rujədə, ım yolə alim bə rəhmət şə, əmmo dınyo tarixədə və bo həmişə çəy erjinə əsəron, çəy nomi ğeyd kardə.

Bə dınyo ım məşhurə alimi vırə əhəmiyyət və riyozi və astronomiyə hissədə ellita bey və çəy erjinə xıdməton ğədrdonəti kardey xoto, cənubi 41 minnə meridian və ovşomi orbitədə, Xace Nəsiruddine Tusi nomi ğeyd kardəşone. Həmçınin 1979 minnə sorədə, qıləy astroid "Əltusi" nom noə bıə. İroni təğvimədə həm Xace Nəsiruddine Tusi, milad ruji sorəqarış yəni Esfəndə manqi 5 minnə ruj, bənə muhəndeson ruj ğeyd bıə.

Mehribonon ,bə ım bərnomə quş doe xoto, şıməku təşəkkur kardəm, dəvət kardəm de Tolışi Rədio bə ico bımandən.