Farsi zıvoni iyən Firdovsi əziz qətey ruj
Farsi zıvoni iyən Firdovsi əziz qətey ruj
Xosə Tolışon səlom, şıməro xəyr iyən səadət urzu kardəm, əzizon ımruj Ordibeheştə manqi 25 ya Mayə manqi 15 minnə ruje ki bə Şahnomə şair, iyən Farsi ədəb iyən mədəniyəti baxşədə veyə cəhdon əncom doe xoto, bə (Əbul Ğasım Ferdosi iyən Farsi zıvoni ehtırom noe) nomo bıə yolə qəte ruji, nom noə bıə. har sor həminə rujədə, mərosimon bərpo kardey ğolibədə, ım yolə şairi yodi bəji kardedən, həmonə şair ki Farsi zıvoni oqətşe iyən bənə irs bə vəoməy nəslon ovoştoniyəşe.
Bə həminə mınosibəti xoto, ımrujnə bərnomə bə ım yolə şair iyən çəy biyoqrafiya və əsəron ixtisos doəmone. Dəvət kardəm dəmə bəico bımandən.
Əzizə duston jəqo ki zıneydəmon, zıvon mıştərəkə şəxsiyəti icod kardeyədə vey muhimmə amilonku qıləyni bə hisob omeydə, vey mədəniyətşınoson bovəşon heste ki ictimaii şəxsiyəti icod kardeyro, mədəniyəti amil vey muhimmə amile. həminə cəhətədə və ım təhəvolaton jintonədə, çəmə şairon vey muhimmə roli ifo kardışone. Tule torixədə, əvon Farsi zıvoni erjinə nıqəhbon bin, çəvonku qııəyni, Həkin Əbulğasım Ferdosi be ki çəy dəvəşə əsər, Şahnomə heste ki İroni şəxsiyət və fasi zıvoni oqəteyədə vey yolə təsirış be.
Mifoloqiya, torixi iyən ədəbi muxtəlifə baxşonku, vey şəxson Şahnomə umutəşone, və har kəs çəy erjiku qıləyni, elanış kardə.
Şahnomə qıləy tərtibin iyən ğəhrəmonəti əsər bə hisob omeydı ki 60 həzo beytiku iborəte ki İroni torixi binoku dastanon şomil bıdə, ım əsər, Pişdadiyan, Kiyaniyan, Əşkaniyan iyən sasaniyan podşohon zəmonədə nıvıştə bıə.
Şohnomə 3 qılə baxşi soybe, Əfsonə baxş ki Kiyomərs podşoh zəmoniku tosə Fereydon podşoh zəmon be, Pəhləvoni ya ğəhrəmonəti baxş ki Kave Ahənqəri zəmoniku tosə rostəmi mardey zəmonədəy, iyən Torixi baxş ki Bəhmən və Eskəndər podşohi zəmoniku tosə Sasaniyon suğuti faxti şomil bıdə.
Şahnomə qıləy kitobe ki əxloği, cıvonmerdəti iyən ğəhrəmonəti, vətənpərvərəti hiss, həmdıləti təlimoku şomil bıdə. De ım vıcud ki Ferdosi Samani iyən Ğəznəvi bıhroninə dıvronədə jimon kardəşe əmmo hiç vaxt ıştə insoni iyən şəfəğğətinə bovəonku xarıc bəni və həmişə ozod iyən səbarz jimon kardəşe. əqə bə şahnamə nığıl surəti diyə kəmon, vindey bəbe ki ım yolə kitob, kəlməon iyən farsi zıvoni fəsahət iyən bəlağət mənbə bə hisob omeydə. bə çəy xotoe ki həmmə şəxson de şahnamə vey çokə forma rabitə bərğəror kardən.
Kəna İroni dəvardə torix iyən farsi zıvoni bəji kardeyədə İron iyən İronıjon, Həkim Əbulğasım Ferdosi ğarzıxoin. ım yolə mırd deştə huşinəti vositə, İslami bənav, İroni mədəniyəti de İslami bəpeşt rabt doşe iyən Şahnomə handeyədə İroni adəton və İronıjon etığadonku istifodə kardeşe.
Əbulğasım Ferdosi əlovə bə Farsi zıvoni barz kardey ki məhv bey holədə be, bə İronıjon şəxsiyət doşe, və bənə əfsoneiyə ğəhrəmonon, be tars iyən be niqəroni bə mədəniyət iyən ədəb meydon varid bıə iyən həmmə şəxson çəy zumandəti iyən sıxən votey məhorətiku təəcub kardışone.
Ferdosi Şahnomə, muxtəlifə şərayetonədə iyən ğəhrəmonəti ğolibədə, insoni həmmə hol-əhvolon nışo doəşe. Şahnomədə həm ruhani fəzo vindey bıdə və həm insoni harrujonə jimon. Im yolə əsərədəbə Ferdosi, bə mardey, eşğ, Xıdo, jen, səadət, imon, vətən, hikmət iyən fik, mənəviyət, canq iyən sulh, ədl iyən co ilahi və bəşəri muhimmə məsələon işorəş kardə və bə Mərhum Doktor Muhəmməd Əli Nəduşəni sıxəni əsos, Şahnomə qıləy komilə kitobe və coyli surəti de farsi zıvoni həmmə kitobon bərobərəti kardedə. əqə diğğətin surəti diyə kəmon, vindey bəbe ki Farsi zıvoni muhimmə kitobonədə, nuktə, hikmət, təlim iyən təəmmol ni ki çəy mənbə Şahnoməku şomil nıbu.
Be şək Şahnamə, dınyo ğəhrəmonəti əsəronku qıləyni bə hisob omeydə ki səhihə jimoniro bə 2 qılə prinsip yəni Ədl iyən əğl təkid kardedə. Həmonə çi ki Şahnamədə bə inson umute bəbe, ismət, tədbirinəti iyən ədəbe.
Torix iyən Misrşınasonku qıləyni, Şahnomə barədə voteydə: “de Ərəbon həmləon vositə, Misri Ğıbti zıvon iyən kanə ədəbiyot həm məhv bıə və ımruj Misr kişvəri rəsmiyə zıvon, Ərəbie, boçiki Misrədə hiç kəs bənə İroni yolə şair Ferdosi nıbe. Misrıjon de Ərəbon həmlə vositə, ıştə həmmə torix, mədəniyət iyən zıvoni dastiku doəşone. əmə karde zınəmon ni ki Misrıjon mədəniyəti barədə qəp bıjənəmon, boçiki ımruj hiç kəs Misrədə de kanə mədəniyət iyən torixi jimon kardə. Əmmo Ferdosi, de Şahnamə vositə, İronıjon ğəhrəmonəti torix, mədəniyət iyən zıvoni əbədiş kardə.”
Hicri Ğəməri 329 minnə sorədə ya Miladi 941 minnə sorədə, Həkim Əbulğasım Ferdosi bə dınyo omə, əv ıştə cıvonəti dıvranədə və mıstəğilə dastanon handey dumoədə 40 sorəti sinnədə, Şahnomə Əbumənsori qətey bəpeşt, çəy handey bino kardəş. 384 minnə sorədə, Ferdosi iminnə kitob bə oxo rəsə. Quya bə maliyə muşkilaton ya bə qıləy vəziri tovsiyə əsos ya bəştə təşəbbusi xoto, ım yolə kitobi bə Mıəhmud Ğəznəvi təğdimış kardə, iyən 6 sor çimi bəpeşt, və Hicri Ğəməri 400 minnə sorədə, ım yolə kitobi təlifi əncomış do və tojədən bə Məhmud təğdim kardeşe.
Sultam Ğəznəvi, bə Ferdusi ğədrdonəti nıkarde xoto, Ferdosi həm çəy mızəmmətədə şahnomə kali beyton bəy ixtisos doşe. Vote bəbe bə muxtəlifə illəton xoto, Şahnomə Məhmudi tərəfo təid nıbe, ki əcumlə məzhəbi ixtilafon cəhəto be, boçiki Ferdosi şiə be və Şahnomədə Xıdo Rəsul(s)-i xandani barədə vey beyton ğeydış kardə ki ım mətləb de Məhmudi etığadon ki Sınni məzhəb be, farğış be. Həmçınin Şahnomədə, milli məsələon, iyən İronıjon sıtoyeş kardey, co qılə illəton be ki Məhmud Ğəznəvi de şahnamə muxalifət kardəş be. De diğğət bə kali şeron ki Ferdosi bəvədə ıştə sin iyən zəifətiku sıxən votəşe, jıqo ehtımol bəbe ki əv Hiri Ğəməri 405 tosə 411 minnə soron miyonədə bə rəhmət şə.
Səmimi həmzıvonon bə ım bərnomə quş doe xoto şıməku təşəkkur kardəm, lotfəm de Tolışi Rədio bə ico bımandən və bə co bərnoməon həm diğğət kənən.
