Bə Nəvuzə idi təbəssım-6

Bə Nəvuzə idi təbəssım-6

Əzizon səlom, şımə cımə ruj bə xəyr bıbu, nəvuzə əyyomədə hestimon şıməro səloməti və çokə ləzzəon urzu kardedəm, ımruj həm de co qılə bərnomə şımə xıdmətədəmon, bənə zinə ruji bərnomə, nəvuzə əyyom və idə mərosimon mınosibəti xoto, bə İroni məntəğəon rəsm və adaton işorə bəkamon. Deəvət kardəm de Tolışi Rədio bə ico bımandən və bə ım bərnomə quş bıdənən.

Xosə Tolışon, jəqo ki votımone həmmə mədəniyətonədə mıştərikə xusiyəton, idə mərosimon və şoətion bərpo karde heste. əsosədə id və şoəti, bə qıləy səbarzəti, ictimai hadisə və ya osmoniyə mıvcuzə mınosibəti xoto, təşəkkur və ğədrdonətiyə mərosime, ki həmmə millətiro nəfış bəbe. Nəvuz qıləy milli və kanə rəsme ki muxtəlifə dovranonədə, insoni və mədəniyəti cəhətiku vey çokə simvol bə hisob omeydə.

Zinə bərnomədə İroni kali məntəğəonədə bıə nəvuzə əyyomi şoə mərosimon və şivəon barədə oşno bimon. Imruj həm həminə rəsm və adəton barədə və bə co məntəğəon işorə bəkamon. İroni ğovmonku qıləyni ki mədəniyəti əktivəti iyən İroni rəsm və adətonədə de co ğovmon bə ico vey muhhimmə rolış heste, Lor ğıvmonin.

İroni lorestan məntəğəon ki İroni cənub ğərb məntəğəonədə ğərəz Xozıstan ostani şomli bıdə, dəvardə zəmononədə, təlim vində şəxsiyəton bənə Carçi ya nəvuz handə kəson, bə asbi pebəneşten, bə dion şeydən və de barzə vanqi nəvuzə şeron handeydən və bəharə fəsli və nəvuzə əyyomi zəmoni rəsey, bə millət mojdəvonəti dodən.

Loron miyonədə, nəvuzə əyyomədə co qılə kanə və vey çokə rəsmon, “çalə qərmi” rəsme ki Kohkiloye və Boyer-əhmədi dustiyəti və mehman pərvərəti nəşonəonku qıləyni bə hisob omeydə. Adətən “çalə qərmiədə” har qılə ailə əlovə bə qamə xorək pattey, bə ım umid ki tojə sor xəyrin və bərəkətinə sor bıbu, ıştə surfədə nun həm nodə.

İronədə co qılə məntəğə ki nəvuzə idi mərosimon əyo de şoəti bərpo bəbe, Sistan və Bəluçıstane ki bə “ Bəharqahi şoəti” məşhure. Im şoəti və idə mərosim ki bə “Bəharçərani” ya “nokin roç” (yəni nəvuz) həm məşhure, de bəluçi kuç kardə kəson və ğəbiləon vositə bərpo bıdə. Im rəsmədə bəluçi ğəbiləon bəştə ğoçon paşmə çıniye və çəvon paşmon ranq kardey məşğulin. Bəluçi ğovmon bənə İroni co qılə ğovmon, Bəharə fəsl və nəvuzə əyyomi şoəti və idə mərosimi qıləy erjinə fırsət zıneydən. Çən idə ruji sıbi əvvəliku, ım məntəğəon muğəddəsə vırəondə şoəti mərosimon bərpo kardən.

Həmçınin həminə əyyomədə Bəluçon co qılə əzəmətinə mərosim “epikə şeron mədh kardey”e ki de yolə şəxsiyəton vositə bərpo bəbe. Bəluçi millət nəvuzə şəvon qırdə bəben və de mehmon pərvərəti, ım şəvon bə vey çok iyən yod vardəninə şəvi əvəz kardedən.

Bəle əzizon, İroni Bəluçıston məntəğəonədə nəvuzə əyyomi 13 minnə ruj həm de məxsusə metodi bərpo bıdə. Bəluçi fərhənqdustə millət, bə ım ruj “ səfər bə dər” votedən, və ım rujədə ıştə kəku bevəcion və bədion xarıc kardeyro, kə təmiz kardedən, və bo kə xoşəbu kardeyro “soçki” nomış bıə xuşəbuə məteriyali kurədə otəş jeydən. “səfər bə dər” mərosimi icra kardeyədə, hırdənon qurup surəti kə ətrofədə qardeydən və de məhəliyə avaz handey vositə, ıştə kəku nəhsion diyəro kardən.

Əzizon, İroni şimol məntəğəonədə həm nəvuzə idi vey rəsmon bərpo bıdə. İroni ım havzə sərzəminədə, bəharə fəsl əlovə bə koko ya tətur və şonə pəpu xoşə avazon, və pamçali ğəşənqə vılon, de “ərosə qoli” ğəşənqə mərosim bino bəbe. ərosə qoli ya qol əros qıləy nımoyeşe ki çəy əsliyə rolifoəkəyon, ğul, pir baba və naz xanım hestin.

Ğul çı zımıston və bevəci simvole iyən Pirbaba, boğəvonəti və ğəşənqi simvole. Im 2 qılə şəxsiyət bo naz xanımi bə dast vardeyro de yande canq kardən ki ım musabiğədə pirbaba səbarz bəbe.

Im mərosim, təğribən Esfəndə manqi niməku muxtəlifə dionədə bino bəbe. Im nımoyeşə qurup, həşi ğurub kardey bəpeşt, qıləy kəku bə co kə şeydən və kəon soədə ıştə bərnomə icra kardən və har qılə kə soybiku ənamoni bənə bırz, kaqə moğnə, şini və bazi vaxt pul sedən.

“ceyran çərə” nomış bıə mərosim həm ki Qiləkə zıvoni milləti co qılə kanə mərosimonku qıləyni bə hisob omeydə , ım mərosimədə ki nəvuzi pişvaz şey zəmonədə bərpo bəbe, çand qılə şəxs de muxtəlifə əbzaron vositə, ceyroni sə soxteydən, çəyro şox nodən və çəy şoxədə vıl və havzə jeydən, və dəy vositə bə muxtəlifə vırəon və məntəğəon şeydən və de ceyrançərə nımoyeş iyən şer handey, bəhar və nəvuzə idi mojdəvonəti dodən və millətonku mokafat sedən.

Şimol məntəğə co baxşədə, yəni Tırkmən milləti miyonədə, bəharə fəsl və nəvuzə əyyomədə vey çok və ğəşənqə mərosimon bərpo bəbe. “Məncoğ atodi”  Həminə mərosimonku qıləyni bə hisob omeydə, Və bə məncuği donə həvolə doy mənodəy.

İroni Tırk məntəğəonədə zımıstonə sardə həvo bə oxo rəse bəpeşt, və şəmsi sori, oxonə manqədə yəni Esfəndə manqədə, nəvuz handə kəson qurupon muxtəlifə vırəon və məntəğəon iştirok kardey və nəvuz və bəharə fəsli barədə, məhəliyə avazon və şeron handey vositə bə millət tojə və nuyə sori mojdəvonəti dodən.

Millət həm nəvuz handə kəson bənə bəhari mesaj vardə kəson, çəvon iştiroki mıburək zeneydən və bə əvon bırz, ğənd, məhəliyə şini və pul bənə mokafat doydən.

Səmimi həmzıvonon bə ım bərnomə quş doe xoto şıməku təşəkkur kardedəm,dəvət kardəm de Tolışi rədio bə ico bımandən və bə co bərnoməon həm quş bıdənən.