İlahi əsma iyən nomon

İlahi əsma iyən nomon

İlahi əsma və nomonku coqıləyni Malikul-Mulki şərifi ism iyən nome.Malikul-Mulki şərifə ism Malik iyən Mulki dıqlə kəlməku və ımon har dıqləyni çı Mılki rişəku təşkilış pəydu kardə.ım kəlmə ərəbi zıvono de mulk,məlik,milk və sayir şikilonədə mevcude.həlbəttə bə ərəbi luğətşınoson bəyoni əsos mulk har qıləy vırədə ki,oko doey bıbu,çı ğıvvə iyən səhihətiku hikoyət kardedə və çun mıxtəlifə molon soybon iyən həmçinin ğıvvə və ğudrəti soyb bıə hukmronon iyən hakimon bımi malikin,ım vəsfon bəvon şomil beydə.

Mulk çı sultə iyən seytərə mənoədəy ki,dayima de ğıvvə və ğudrəti bə icoye.ım seytərə ısət həm bə milləti və ya bəçəvon mol iyən əmloki həm şomil bıey bəzıne və təbiiye ki,çəvon qırd koon iyən şənonədə təsərrıf iyən mudaxilə kardeyış mevcude.osmoniyə kitob bıə Kərimə-Ğıronədə Mulki kəlmə 24 kərə zikr bıə ki,ısət əmə çə həmonə vıronku dıqlə qıləyni bə yod dənoydəmon:joqo ki,Ənami mıborəkə surə 73-ə şərifə ayədə ıştəni jıqo muərrifi iyən təğdım kardedə və hamyedə:”və huvəlləzi....Əve ki,osmonon iyən Zəminış həxədə ofəye iyən ə ruj ki,(bə həmmə çi)bəvote:mevcud bıbi,mevcud bəbe.çəy sıxan həxe bə həmonə ruj ki,bə Suri pu kardey bəbe.hukumət bəy məəxsuse.punhon iyən oşkoku xəbədoye.və Əv hikməti soyb iyən aqahe”.həmçinin Ğafiri mıborəkə surə 16-ə şərifə ayədə jıqo hamyedə:”yəvmə hum barziun            ....qıləy ruj ki,əvon de hicobi bə kəno noey bəvindeyn ki, Xıdo dərqoyədə oşkon və hiççi çəvonku bo Xıdo məxfi ni.həmonə zəmon Xıdo tərəfiku nido bərəsəe ki,ımruj hukmronəti bə ki məxsuse?və cəvob bədoye ki,bə həmonə Vohidə  Xıdo ki,bə həmmə məxloğati Ğalibe......         

Məliki kəlmə həm çı mulki mıboliğəy və bə zumandəti bəştə inhisorədə qətey dəlolət kardedə.Xıdovənd Ğəməri mıborəkə surə 55-ə şərfiə ayədə .....

Mılk malik iyən soyb bıey mənoədəy.mılkiyyət inev qıləy rabitə və əloğəy ki,çı Malik iyən məmluki miyono mevcude.ım irtibot qahi zəmon həyğiye.joqo ki,har qıləy inson ıştəni ıştə uzv iyən cəvarihi malik zıneydə və votedə:çımı dast,çımı çəş və çın rabitə mənşə etıbori və bə mığovilə əsos ni.bəlkəm xılğəte. çun har qıləy inson ıştə uzv iyən cəvarihi ixtiyorış heste ta de har qıləy şivə bəvədə təsərrıf kardey tələbış heste.qahi zəmon ım malikiyyət etıbori iyən bə mığovilə əsose.bənə çı insoni de moli miyono bıə rabitə.

Bo sultə bəyoniro oko doey bıə coqlə kəlməonku qıləyni Məlike.bə qıləy ğadir iyən zumandə fərdi ki,de siyosət iyən tədbiri roy vositə camiyə idorə kardedə,bəy həm Məlik votedən.çəy dəlil Bəğərə mıborəkə surə 246-ə şərifə ayəy ki,hamyedə:”ələm təra.... aya mışohdiə nıkarde Bəni-israyiliku idastə Mosə bəpeşt bəştə peyğombəri voteşone:boəmə qıləy hukmron bıvıjın ta (çəy fərmoni jiyədə)Xıdo royədə canqkəmon”.....

Malikul-Mulk ikəse ki,qıləy mulk iyən molış heste.həmmə çəy fərmoni jiyədən və əv bə həmmə çiyon  qıləy təsəllut iyən seytərəş heste.çın seytərə həm mənşə həm ğərəz ımi ni ki,Xıdo hestemoni aləmi ofəyəkəs bıbu.təbiiye ki,ım qırd məxloğatış çı ədəm iyən hiççiku ofəyəşe,həmçinin çəvon vucudi malike və çı har qıləy maliki şən iyən xısusiyyət ıştə mılkədə bıə tədbir iyən təsərrıfe.

Xıdovənde-Xalıığ Ali-İmrani mıborəkə surə 26-ə şərifə ayədə hamyedə:”ğul Allahumə....vuji:Xıdolim ha! ha əkəs ki,həmmə çi bətı məxsuse.tı harki bıpyoş hukumət iyən mol bəbaxşeyş və harkiku bıpyoş hukumət iyən moli (bə dumo)bəstəneyş hakəsi bıpyoş izzət bəbaxşeyş və harki bıpyoş zəlil bəkardeyş.həmmə çiyon fəğət ıştı dastədəy.həyğətən,tı bə harçi ğadiriş”....