İlahi əsma iyən nomon

İlahi əsma iyən nomon

Mənnani kəlmə qahi zəmon mınnət nory mənoədə oko doey bıə.məsələn əgər ikəs qıləy insoni həxədə çokiko və peşo bəy səkkuyə bıdo,mınnətış noə.ım nev mınnət çı yavə sıfət iyən əxloği rəzilətonku bə hisob omeydə.şərofətinə insonon sıfətonku qıləyni ki,havaxti ikəsi həxədə çoki bıko,əy çı viro beko.Xıdo-Rəsul(s) qıləy hədisədə jıqo hamyəşe:”hakəs bə qıləy mumini çoki bıko və peşo bəy deştə sıxanon əziyyət bıko və ya bəy mınnət bıno,Xıdovənd çəy kardə çoki botıl bəkarde və bəy qıləy (çokə)mıkofot nibədoe”.

Co tərəfiku Kərimə-Ğıroni ıştədə mınnət noeyku mızəmmət bıə.çoko ki,Bəğərə mıborəkə surə 264-ə şərifə ayədə jıqo hamyedə:”ya əyyuhəlləzinə amənu....ha imon vardə kəson ha! ıştə baxşeşon de mınnət iyən əziyyəti botıl məkənən”.həmçinin həmonə surə 262-ə şərifə ayədə salehə bandəon vəsfi həxədə jıqo hamyedə:”əlləzinə yunfiğunə....əkəson ki,ıştə molon Xıdo royədə infoğ(baxş)kardedən,peşo ıştə infoğ kardə çiyon dumo mınnət noydənin və əziyyət kardedəin,çəvon mıkofot çəvon pərvərdıqori nəzdədə (məhfuze)”.həlbəttə qahi zəmon mınnət noey cayiz hisob kardey bıə.çoko ki,Muhəmmədi mıborəkə surə 4-ə şərifə ayədə bə mısılmınon fərmon doydə ki,ya mınnət bınən iyən əvəz nıbə holədə kofirə əsiron ozodkənən və ya əvəz ğəbulkənən və ozodkənən(fəimma mənnən...) ə çiy ki,cəvobədə bəyon kardey bəbe ki,bə məğrur iyən sıtəmkorə kofiron mınnət noey inev bo mısılmınon qıləy izzət və səbarztiye və Xıdovənd izzətış mısılmınon və bo çəvon bəsə kfironsə bıə həxətiro irodəş kardə....

Xıdovəndi mınnəti dıqlə xıslətış heste:əvvəl ıme ki,doə bıə nemət qıləy dıjd iyən erjinə neməte.dıvvom ıme ki,nemətədə(Munim)hiç qıləy təvvğğu nıkardə iyən hiççi çəş nıkardə holdə əto kardedə.əmmo mumkine iyo qıləy sıvol bə əməl booy ki,çıro Xıdovənd qahi vaxt osmoni iyən şərifə kitob bıə Ğıronədə çı “mınnəti” kəlməku istifodəş kardə?çoko ki,Hucurati mıborəkə surə 17-ə şərifə ayədə hamyedə: ”yəmun -nunə ələykə ....bətı mınnət noydən ki,islom vardəşone.vuji:deştə İslom(vardey) ıştəni tarfi məkənən. bəlkəm Xıdo bəşmə mınnət noydə ki,şımənış bə imoni(səmt)hidoyət kardedə.ehanə şımə (ıştə imoni iddioədə) rostəvıjiyonbu”.bə parsemoni cəvobədə çı harçi bənav bəpe bə ın nuktə dığğət kardey bıbu ki, bəştə məğsədi rəsey,həmçinin bə muxatəbi təsir noeyro,de kəlmə iyən ləfzon iyande kəno dırıstə şikilədə ğərol doey və bə mıxtəlifə muxatəbon nisbətədə ləfzon vıjniye.qıləy muhimmə rolış heste. ədəbiyyoti kəlomədə reçin kardey roonku qıləyni,çı “Muşakilə”...oko doeye.”Muşakilə” luğətədə həmşikil bıey iyən istilohi və terminoloji mənoədə coqlə kəmədə de navnə və peşonə kəlməon həmşikiləti mınosibəti istemol bıeye ta əvon həm yekson iyən həmşikilko.Ali-İmrani mıborəkə surə 54-ə şərifə ayədə çın muşkiləku bıə nımunəon mışohidə kardey bəbe.jıqo ki,hamyedə:”və məkəru ......və hiyləşon karde iyən Xıdo həm hiyləş karde.Xıdo həmməysə veyçokə hiyləəkəy”.bın ayədə çı Xıdo məkr iyən hiyləku muard və məğsəd,çı məkri cəzoye.ım jıqo bıənıəbe,Xıdovənd ki,çı məkr iyən hiylə əhl ni. Xıdovənd çəvon(çı həzrəte İsa(ə) deşmınon)hilyəon ibtol kardeyış de cumlə reçin kardey məğsədi məkrış vanq jıə.