Geçen hafta Türkmenistan, İran İslam Cumhuriyeti’nin Aşkabat’ta kültür haftası etkinliğine ev sahipliği yaptı.

Törende Türkmenistan Cumhurbaşkanı Kurban Kulu Berdi Muhammedov yaptığı konuşmada iki ülke arasında ilişkilerin gelişmesinde kültürel ve insani ilişkilerin gelişmesinin önemli payı bulunduğunu belirterek İran kültür haftası ise İran ve Türkmenistan milletlerinin tarihi ve kültürel gani mirası ile tanışmak ve takdir etmekte önemli bir yeri olduğunu, çünkü iki milletin insani yüce değerlerin korunmasında önemli payı bulunduğunu vurguladı.

Türkmenistan Cumhurbaşkanı Berdi Muhammedov geçen hafta bakanlar kurulu toplantısında da bu ülkenin kültür bakanına İran İslam Cumhuriyeti kültür haftasının tüm programları Aşkabat’ta en üst düzeyde düzenlenmesi ve icra edilmesi yönünde talimat verdi.

Türkmenistan Cumhurbaşkanı kültür ve medya işlerinden sorumlu yardımcısı bayan Gülşat Memmedova da Aşkabat’ta düzenlenen İran kültür haftası hakkında bir rapor sundu ve bu etkinliklerde Türkmen halkı İran milletinin kültürü, sanatı, el sanatları, sinema ve musiki sanatları ile yakından tanışma fırsatı bulduklarını ifade etti.

İran İslam cumhuriyetinin Aşkabat’ta kültür haftası, Türkmenistan kültür Bakanı, İran İslamî kültür ve iletişim kurumu Başkanı, İran’ın Aşkabat büyükelçisi ve iki ülkenin diğer bazı kültür ve sanat ve akademi çevrelerinden yetkililerin ve sanatçıların ve ayrıca Aşkabat’ta bulunan büyükelçiler ve yabancı diplomatların katıldığı törenle çalışmalarına başladı.

İran İslam cumhuriyetinin Aşkabat’ta düzenlediği kültür ve sanat fuarında ise İran’ın muarrak, mina, hatem işleme, heykel, süs eşyaları,  yerel giysiler, hattatlık, resim, portre gibi sanat eserleri, İran’ı tanıtan fotoğraf ve posterler ve ayrıca İran ve Türkmenistan yemeklerinin örneklerinden oluşan bir festival ziyaretçilerin ilgisine sunuldu.

Geçen hafta Kırgızistan’ın eski Başbakanı Tamir Sarıyev cumhurbaşkanlığı seçimlerine aday olduğunu açıkladı. Kırgızistan’da cumhurbaşkanlığı seçimlerinin Eylül ayında düzenlenmesi bekleniyor.

Tamir Sarıyev adaylığını Akşumkar partisinin liderleri düzenledikleri oturumun ardından açıkladı. Sarıyev’in bu partinin 2017 cumhurbaşkanlığı seçimleri için en iyi seçenek olduğu belirtildi. Sarıyev bundan önce Kırgızistan’da ekonomi Bakanı ve Başbakan olarak görev yaptı ve şimdi de Akşumar partisi Sarıyev’in cumhurbaşkanlığı için en uygun aday olduğunu belirtiyor. Sarıyev ayrıca ülkesinin Avrasya iktisadi birliğine katılabilmesi için büyük emek harcayan Kırgız politikacılardan biridir.

Bilindiği üzere Kırgızistan yasalarına göre şimdiki Cumhurbaşkanı Elmas Beyk Atambayev yeniden cumhurbaşkanlığı için aday olamıyor.

Geçen hafta Kırgızistan’la ilgili bir başka gelişme olarak bu ülkenin 2016 yılında Avrupa kıtasına ihracat hacminin iki kata çıktığından söz etmek gerekir. Kırgızistan ekonomi Bakanı geçen hafta yaptığı açıklamada, ülkesi 2016 yılında gelişmekte olan ülkelerin ihracat kolaylıklarından yararlanarak ihracat hacmini 2015 yılına oranla iki kat arttırmayı başardığını belirtti. Kırgız Bakan ayrıca Bişkek yönetiminin cari yılda da Avrupa’ya ihracatını arttırmakta kararlı olduğunu ifade etti.

27 Ocak 2017 tarihinde Kırgızistan’ın adı, AB’nin gelişmekte olan ülkelere sunduğu ihracat kolaylıklarından yararlanan ülkelerin arasında 16. Sırada yer aldığı açıklandı. AB’nin sunduğu kolaylıklar ihracatçılara AB piyasalarına hiç bir gümrük tarifesi ödemeksizin 6 bin çeşit ürünü ihraç etme fırsatı sunuyor. Kırgızistan bu kolaylıklardan yedi yıl boyunca yararlanabilir.

Geçen hafta Kırgızistan maliye Bakanı Adil Beyk Kasım Aliyev ise bu ülkenin Aralık 2016’ya kadar 4.1 milyar dolar borçlu olduğunu açıkladı.

Bakan Aliyev Bişkek yönetimi 3.7 milyar dolar dış borcu ve 322 milyon dolar da iç borcu olduğunu belirtti. Bakan Aliyev geçen sene ülkenin genel bütçesinden 294 milyon dolarlık borcun ödenmesi için yararlanıldığını kaydetti.

Kırgızistan maliye Bakanı Aliyev, bakanlığın verileri 2010 yılında hükümetin borcu 2.6 milyar dolar olduğunu ve ülkenin gayri safi milli hasılasının %44 kadarını kapsadığını gösterdiğini, son altı yılda bu rakam yaklaşık ikiye katlandığını ve Kırgızistan’ın gayri safi milli hasılasının %60 kadarına ulaştığını belirtti. Bakan Aliyev Kırgızistan yasalarında hükümetin borçları gayri safi milli hasılanın %60’ını geçmemesi gerektiği belirtildiğini ifade etti.

Son yıllarda Çinli bankalar Kırgızistan yönetimine kredi açan yabancı bankaların başında yer alıyor. Bu kredilerin Kırgızistan’ın altyapılarını geliştirmek ve yol inşaatı gibi projeleri uygulamak için verildiği belirtilirken, uzmanlar bu şartların Kırgızistan için olumsuz sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor.

Geçen hafta Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman Katar’ın başkenti Doha’yı ziyaret etti. Cumhurbaşkanı Rahman’a Katar ziyaretinde Dışişleri Bakanı, ekonomi Bakanı, içişleri Bakanı, sağlık Bakanı, eğitim Bakanı, ulaştırma Bakanı ve diğer bazı üst düzey yetkililer eşlik etti.

Tacik lider Rahman Doha’da Katar emiri Şeyh Tamim bin Hamd Al-i Sani ile görüştü. Görüşmede iki ülke arasında işbirliği yolları ele alındı. Rahman’ın bu ziyareti Katar emirinin resmi daveti üzerine gerçekleşti.

Geçen hafta Özbekistan’ın yeni yönetimi bu ülkenin 2017 – 2021 yılları arasında kalkınma programını ve stratejisini açıklarken dış politika Özbekistan’ın ilk önceliği olduğunu ilan etti.

Taşkent’in açıkladığı kalkınma programının beş ana eksenini dış politika, devlet yönetiminin yapısını yenileme, yargı kurumunu geliştirme, ekonomiyi serbest bırakma ve sosyal alanlarda reformlar oluşturuyor.

Bu bağlamda Özbekistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Culan Vahabov yaptığı açıklamada ülkesinin komşu ülkelerle ilişkileri, dış politika öncelikleri olduğunu, taşkent yönetimi komşuları ile sınır ve su kaynakları gibi alanlarda çözüm bekleyen sorunları olduğunu ve bu yüzden Özbekistan’ın yeni yönetiminin yeni stratejisi bu sorunların çözümüne öncelik vermekten ibaret olduğunu kaydetti.

Özbekistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Vahabov, Taşkent’te işbaşına gelen yeni yönetimin Özbekistan’la komşu ülkeleri arasında sınır anlaşmazlığını cari yılın ilk üç ayında çözümlemeyi gündemine alması bunun en somut delili olduğunu ifade etti. Vahabov ayrıca Özbekistan yönetimi 2016 yılının sonlarına doğru Kırgızistan ile sınır anlaşmazlığını çözümlemek üzere bir kaç önemli adım attığını vurguladı.

Özbekistan orta Asya bölgesindeki coğrafi konumu itibarı ile bu bölgenin kalbi sayılabilir. Özbekistan komşuları Afganistan, Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan ve Türkmenistan ile 6 bin 632 km ortak sınırı bulunuyor. Aslında Özbekistan’ın Afganistan ile 150 kilometrelik ortak sınırının kaderi tahmin edilebilir, fakat bu ülkenin Kırgızistan ve Tacikistan ile sınır anlaşmazlıkları olduğu gibi yerinde duruyor.

Özbekistan'ın Tacikistan ile 1332 km ve Kırgızistan ile 1378 km ortak sınırı bulunuyor.

Özbekistan ile Afganistan arasında sınır anlaşması Rusya imparatorluğu ve daha sonra da eski sovyetler birliği döneminde imzalanmıştı ve halen de yürürlükte bulunuyor.

Özbekistan ayrıca Türkmenistan ile sınır anlaşmazlığını tamamen çözüme kavuşturdu. Özbekistan’ın eski Cumhurbaşkanı İslam Kerimov bu iki ülkenin sınırını barış ve iyi komşuluk sınırı ilan etmişti.

Özbekistan, Kazakistan ile sınır çizgisini belirlemek için 2003 yılında bir çalışma başlattı. Hali hazırda bu iki ülkenin 2150 km olan ortak sınırının hemen hemen tamamı işaretlenmiş bulunuyor ve sadece kazasikstan, Türkmenisten ve Özbekistan sınırlarının kesiştiği bölgenin işaretlenmediği anlaşılıyor.

Özbekistan ve Tacikistan arasındaki ortak sınırın belirlenmesi için de ortak çalışma 2000 yılında başladı ve iki yılın ardından taraflar ortak sınırın %86 kadarını belirledi.

Hali hazırda Özbekistan’ın yeni yönetimi de bu ülkenin Kırgızistan ve Tacikistan ile ortak sınırlarını belirleme çalışmasına ivme kazandırdığı gözleniyor. Özbekistan ve Kırgızistan arasındaki ortak sınırda 324 km uzunluğunda olan toplam 58 belge kaderinin belirlenmesini bekliyor. Ancak uzmanlar Özbekistan ile Kırgızistan ve Tacikistan arasındaki geriye kalan sınır anlaşmazlığı kolay kolay çözümlenemeyeceğini belirtiyor.

Geçen hafta Kazakistan fesatla mücadele komisyonu Başkan yardımcısı Aygül Şaemava, bu ülkenin maliye, adalet ve tarım bakanlıkları en fesat kurumlar olduğunu açıkladı. Şaemava ülkesinin en fesat kurumlarının listesini açıklayarak, maliye, adalet ve tarım bakanlıklarının çalışanları diğer kurumlara nazaran daha çok suç işlediklerini kaydetti.

Şaemava fesatla mücadele komisyonunun 2016 yılında yürüttüğü çalışmaların raporunu sunduğu açıklamasında, geçen sene işten atılan veya görevden alınan devlet memurları, olumsuz faaliyetleri yüzünden cezalandırıldıklarını belirtti. Kazak yetkili, devlet kurumlarından işten atılan memurların yarısından fazlası fesat suçlarından ötürü işten atıldıklarını ve bunların arasında maliye, adalet ve tarım bakanlıklarının çalışanları birinci sırada yer aldıklarını ifade etti.

Şaemava ayrıca geçen sene fesatla ilgili suç oranı en çok Almatı, Doğu Kazakistan, Mangistaosk, Kastanay ve Şambel bölgelerinde görüldüğünü vurguladı.

Kazakistan fesatla mücadele komisyonu Başkan yardımcısı Şaemava, bundan böyle de ülkesinde fesatla mücadele daha da güçlü bir şekilde yürütüleceğini ve devlet erkanların ülkenin çeşitli eyaletlerinde bu tür suçların kökünü kurutmak için daha ciddi önleyici tedbirler uygulayacaklarını belirtti.

Gerçekte Astana yönetimi bir yandan devlet erkanlarını saran fesatla mücadele ederken öbür yandan da bu ülkede terör ve radikalizmle mücadelenin Kazak liderlerin önemli kaygısını oluşturduğu gözleniyor.

Kazakistan milli güvenlik komisyonu bu çerçevede Kazakistan’da 2017 – 2020 yılları arasında terör ve dini radikalizmle mücadele programını açıkladı. Bu programın amacı ise Kazakistan halkı arasında radikalizmin yayılmasını engellemek amacıyla halkla ilgili yetkililerin arasında daha fazla koordinasyon sağlamak şeklinde açıklandı. Programın bir başka hedefi ise toplumu radikal ideolojilere karşı korumak ve terör ve dini radikalizmin yayılmasını engelleme yöntemlerini geliştirmek şeklinde ifade edildi.

Kazak yetkililer bu programın ülkelerinde terör ve dini radikalizmi güenlik sistemlerini iyileştirerek engellemesini umuyor. Kazakistan milli güvenlik komisyonunun programı Kazak lider Nur Sultan Nazarbayev son mesajında işaret ettiği uygulamalardan biridir. Nazarbayev mesajında radikal akımların propagandaları ile mücadele edilmesini de istemişti.