Sohbetimize Tacikistan gelişmeleri ile başlıyoruz.

Geçen sene Tacikistan gelişmeleri, Grup 24 adı ile anılan muhalif örgütlerden birinin lideri Ömer Ali Kuvvetov’un İstanbul’da öldürüldüğünün açıklanması ile ısındı. Söz konusu örgütün faaliyetleri Tacikistan genelinde halk tarafından düzenlenen protesto eyleminin ardından Tacikistan yüksek mahkemesi tarafından yasaklandı ve örgüt de radikal örgüt ilan edildi.

Bu gelişmenin ardından Türkiye güvenlik güçleri Tacikistan vatandaşı Süleyman Kayyumov’u Kuvvetov cinayetinin zanlısı olarak gözaltına aldı.

Geçen sene Tacikistan’dan bir çok vatandaşın tekfirci IŞİD terör örgütüne katıldığı yönünde raporlar yayınlandı. Bu raporların en çok ses getireni, geçen yılın yaz aylarında yayımlandı. Bir süre önce ortalıklardan kaybolan Tacikistan içişleri bakanlığına bağlı çevik kuvvet komutanı Gülmurad Halimov, Suriye’de tekfirci teröristlerin saflarında ortaya çıktı ve yayımladığı bir video klipte Tacik yetkilileri şaşırttı.

Tacikisistan içişleri bakanlığının üst düzey subayı muhtemelen Suriye’de teröristlere ait askeri bir kampta çekilen video görüntülerinde IŞİD’e katılma sebebini, Duşanba yönetiminin din karşıtı politikalarını protesto etme şeklinde açıkladı. Tacik subay ayrıca ülkesinde İslamî hilafet kurmak için geri döneceğini ve Tacik yetkilileri öldürerek bu ülkenin devletinden intikam alacağını kaydetti.

Ancak söz konusu video klip yayımlandıktan bir aydan daha az bir süre sonra bazı medya organları Halimov’un öldürüldüğünü duyurdu. Fakat bir süre sonra yine sosyal paylaşım sitelerinde Halimov’un hayatta olduğunu ve sadece başından ve sağ bacağından yaralandığını gösteren bir fotoğraf yayımladı.

Yine geçen sene tekfirci terör örgütünün üyesi olan fakat Duşanba’ya geri dönen teröristlerden biri Tacikistan güvenlik kurumlarına içişleri bakanlığının eski subayı Halimov’un Suriye hava kuvvetlerine bağlı savaş uçaklarının operasyonunda sakat kaldığını ve artık IŞİD’in işine yaramadığını anlattı.

Tacikistan güvenlik kurumları geçen sene yaklaşık 500 Tacik milisin Suriye ve Irak’ta terör örgütleri saflarında çatıştığını açıkladı.

Bu konu Tacikistan yönetimini kaygılandıran önemli konulardan biriydi. Geçen sene ayrıca Tacikistan’da IŞİD terör örgütü ister medya üzerinden ister çeşitli bölgelere teröristleri göndererek bu ülkede en çok propaganda yapan örgüt oldu.

Tacikistan İslamî hareket partisinin kapatılması, geçen sene bu ülkenin bir başka gelişmesiydi. Geçen yılın sonbaharının ilk günlerinde bir grup silahlı kişi Vahdet kentinde içişleri bakanlığına bağlı bir binaya ve yine Duşanba’da savunma bakanlığına bağlı bir kuruma saldırarak 9 askeri ve sivili öldürdü ve ardından Ramit vadisine kaçtı.

Bu saldırıların ardından Tacikistan yönetimi savunma Bakanı yardımcısı Abdulhalim Nazarzade’yi bu saldırıları planlamak ve düzenlemekle suçladı. Tacikistan yönetimi daha sonra da Nazarzade’nin Tacikistan İslamî hareket partisine üyeliğine işaretle söz konusu darbe girişiminden İslamî hareket partisini sorumlu tuttu ve parti yetkililerini gözaltına aldı.

Ancak Tacikistan İslamî hareket partisinin önde gelen yetkilileri Nazarzade’nin bu partiye üyeliğini tekzip ederek, parti olarak da Nazarzade’nin eylemleri ile hiç bir ilgileri bulunmadığını ve hiç bir zaman şiddete başvurmaktan yana da olmadıklarını açıkladı.

Fakat Tacikistan yüksek mahkemesi İslamî hareket partisini radikal terör örgütü ilan etti. Mahkemenin kararı ile İslamî hareket partisi kapandı ve faaliyeti yasaklandı.

Hali hazırda da parti Başkanı Muhiddin Kebiri dışında İslamî hareket partisinin üst düzey yöneticileri hapiste yatıyor.

Geçen sene Tacikistan İslamî hareket partisi lideri Muhidden Kebiri, Tahran’da düzenlenen 29. Uluslararası İslamî vahdet konferansına konuk olarak katıldı, ancak Tacikistan yönetimi bu gelişmeye gösterdiği tepkide İran büyükelçisi Hüccetullah Fagani’yi dışişleri bakanlığına çağırarak büyükelçiye itiraz notu verdi.

Tacikistan geçen sene bazı uluslararası oturum ve konferansa katılmanın yanında bir kaç önemli uluslararası zirveye de ev sahipliği yaptı.

Geçen sene Tacikistan içişleri bakanlığı Ramazan Rahimzade, 18 Şubat tarihinde terör ve radikalizmle mücadelede ikili işbirliğini geliştirmek ve bu doğrultuda Tacik uzmanları yetiştirmek amacıyla Tahran’a geldi ve İranlı yetkililerle güvenlik alanında işbirliği belgesi imzaladı.

Geçen sene ayrıca Amerika’dan üst düzey bir heyet Dışişleri Bakanı danışmanı Danial Rozenblum ve ABD’nin Afganistan ve Pakistan özel temsilcisi Loral Miller başkanlığında Tacikistan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan’ı ziyaret etti. Rozenblum 2015 yılında iki kez Tacikistan’ı ziyaret etti.

2015 yılında ayrıca Tacikistan ve Çin yönetimi iki ülkenin içişleri bakanlıklarının katılımı ile terörle mücadele çerçevesinde ortak tatbikat düzenleme konusunda anlaşmaya vardı. Anlaşma geçen yılın 14 Mayıs tarihinde Tacikistan içişleri Bakanı Ramazan Rahimzade ve Çin sosyal güvenlik bakanlığı temsilcisi arasında gerçekleşen görüşmede masaya yatırıldı.

Geçen sene Amerika Dışişleri Bakanı John Kerry Tacikistan’ı ziyaret etti. Bu ziyaret, Kerry’nin orta Asya bölgesine düzenlediği ziyareti çerçevesinde gerçekleşti. Kerry başkent Duşanba’da Tacik lider İmamali Rahman ve bu ülkenin Dışişleri Bakanı ile görüştü.

Şimdi Kırgızistan’a geçiyoruz.

Geçen sene Kırgızistan engebeli bir yılı geride bıraktı. Geçen sene BM genel sekreteri Ban Ki Moon 2015’in yaz aylarında orta Asya bölgesine düzenlediği turu çerçevesinde Kırgızistan’a geldi ve bu ülkenin üst düzey yetkilileri ile görüştü. Moon ayrıca parlamenter sistemi geliştirme başlıklı bir konferansa katıldı. Aslında BM genel sekreteri’nin Kırgızistan ziyaretinin en önemli amacı 2010 yılında etnik grupların arasında kanlı çatışmalara sahne olan Oş kentini ziyaret etmekti.

Geçen sene Kırgızistan Cumhurbaşkanı Elmas Beyk Atambayev Mart ayının sonlarına doğru AB turuna çıktı. Kırgız lider Atambayev bu çerçevede ve AB ülkelerine ziyaretinde İsviçre, Almanya, Fransa, Avusturya ve Belçika’yı ziyaret ederek bu ülkelerle işbirliğini geliştirme ve sermaye cezbi alanında temaslarda bulundu.

Atambayev AB turu çerçevesinde gittiği Almanya’da Başbakan Angela Merkel’le bir araya gelerek Ukrayna ve Suriye krizlerini görüşttü. Merkel görüşmenin ardından Kırgız lider Atambayev’i Doğu ve Batı medeniyetleri arasında irtibat köprüsü niteledi.

Geçen sene Kırgızistan Cumhurbaşkanı Atambayev bir anlaşmaya imza atarak ülkesinin Avrasya iktisadi birliğine girdiğini açıkladı ve kurucu üyelerden Kırgızistan’ın üyeliğini onaylamalarını istedi. Atambayev’in resmi açıklamasının ardından imzaladığı belge Avrasya iktisadi birliği kurucu üyeleri tarafından onaylandı.

Konu ile ilgili bir açıklama yapan Kırgızistan Başbakanı Tamir Sariyev, Kırgızistan’ın Avrasya iktisadi birliğine girmesi Kırgız vatandaşlara birliğe üye ülkelerin coğrafyasında ticaret yapmanın yanı sıra yatırım yapabileceklerini ve her türlü hizmetten yararlanabileceklerini belirtti.

Kırgızistan 12 Ağustos 2015’te resmen Avrasya iktisadi birliğine üye oldu ve Kırgızistan ve Kazakistan’ın ortak sınırında iki ülkenin üst düzey yetkililerinin katıldığı törenle gümrük sınırı resmen açıldı.

Gerçekte Kırgızistan Avrasya iktisadi birliğine girerek Rusya, Kazakistan, Ermenistan ve beyaz Rusya ile serbest ticaret imkanına kavuştu. Birliğin kurucu üyeleri ise bu sürecin dayanışma yolundaki zorlu sürecin tamamlanması sonucu sonuca ulaştığını açıkladı.

Kırgızistan’ın Avrasya iktisadi birliğine üyeliği, kurucu üyelerin yüksek konseyinin 23 Aralık 2014’te düzenlediği oturumda onaylanmıştı. Talep 8 Mayıs 2015 tarihinde kurucu üyelerin başkanlarının düzenlediği oturumda imzalandı ve Kırgızistan 12 Ağustos 2015’te resmen birliğe üye oldu.

Geçen sene Kırgızistan’da genel seçimler ilk kez elektronik sistemlerin yardımıyla elektronik seçim şeklinde gerçekleşti ve oy sayımı ve diğer işlemler de tamamen otomatik bir şekilde yapıldı.

Kırgızistan genel seçimlerine 14 siyasi parti katıldı ve altı parti %6 barajını aşarak yeni parlamentoya girmeyi başardı. Bundan başka Kırgızistan seçimlerini 300 kadar yabancı gözlemci ve bir çok yerli ve yabancı medya organlarının temsilcileri yakından izledi ve seçimlerin şeffaf bir şekilde düzenlendiğini onayladı.

Şimdi de Kazakistan’a şöyle bir göz atalım.

Geçen sene Kazakistan’da cumhurbaşkanlığı seçimleri belirlenen tarihten daha önce gerçekleşti. Bu seçimleri oyların %97.7 kadarını kazanan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev mutlak zaferle geride bıraktı.

Kazakistan merkezi seçim komisyonu seçimlerden bir gün sonra seçmenlerin %95 kadarı bu seçimlere katıldığını açıkladı.

74 yaşında olan ve bir kaç yıl önce Milletin Önderi ünvanını kazanan Nur Sultan Nazarbayev Kazakistan’da beşinci kez Cumhurbaşkanı seçildi.

Bu seçimlerin hakkında uzmanlar çeşitli görüşleri gündeme getirdi ve en çok de şimdiki dönemin hassasiyetine ve bazı radikal akımların bu ülkede faaliyete geçme ihtimaline ve Batı’nın Rusya’ya yaptırım uygulamaya başlamasının ardından bölge ekonomisinin karşı karşıya bulunduğu duruma işaret ederek bu seçimleri yorumlamaya çalıştı.

Uzmanlar Kazakistan’da erken seçime gitirmesinin sebeplerine işaret ettikleri yorumlarında bu ülkenin ciddi iktisadi sıkıntılarla karşı karşıya kaldığını belirtti. Bilindiği üzere petrol piyasalarında fiyatların düşmesi, Rusya’da Batı’nın yaptırımlarından sonra milli para birimi Ruble’nin değer kaybına uğraması, Rusya ile aynı iktisadi atmosferde hareket eden Kazakistan’ı da olumsuz yönde etkiledi.

Bundan başka bölgeyi etkileyen şartlar eski sovyetler birliğinin atmosferinde yaşanan jeo politik krile ilgilidir, çünkü dünyanın süper güçleri, yani Rusya, Amerika, Avrupa birliği ve Çin bölge ülkeleri üzerindeki nüfuz ve etkilerini arttırmak için kıyasıya bir rekabet sürdürüyor.

Geçen sene dünya dini liderlerinin beşinci kongresi 2015’in yaz aylarında Kazakistan’ın başkenti Astana’da düzenlendi. Bu kongre radikalizmle mücadele için bazı çözüm yolları bulma yolunda sarf edilen çabaların bir örneğiydi.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev dünyanın geleneksel dinlerinin liderleri bir araya geldiği beşinci kongrede yaptığı konuşmada, terör örgütlerinin sapkın görüşlerinin etkisi altında Irak ve Suriye’deki medeniyetlere ait kültürel mirasın büyük oranda yok edildiğini, üstelik söz konusu terör örgütleri işledikleri cinayetlerin ve başka dinlerin mensuplarını ve gazetecilerin ve gönüllülerin korkunç infazları ile ilgili görüntüleri çekerek yayımladıklarını kaydetti. Nazarbayev, tekfirci IŞİD terö örgütü küresel terörün daha tehlikeli bir boyutu olduğunu belirterek çağdaş dünyada sürtüşmelerin dini ihtilafları körüklemeye yönelik komplike çabalarla beraber olduğunu ifade etti.

Kazak lider Nazarbayev konuşmasının devamında radikal örgütlerin çeşitli dinlerin izleyenleri arasında düşmanlık yaratmak ve Asya ve Afrika kıtalarında toplumları parçalamak için çaba harcadıklarını vurguladı.

Kongreye katılan BM genel sekreteri Ban Ki Moon de yaptığı konuşmada din adına yürütülen şiddet sorununu çözmek için tüm devletlerin, dini toplumların, medeni camia ve medyanın işbirliği gerekli olduğunu belirtti.

Geçen sene Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev İngiltere ziyaretinin ardından Fransız yetkililerle görüşmek amacıyla Paris’e geçti ve burada Fransa Cumhurbaşkanı Fransuva Hollande ile Elize sarayında görüştü. Nazarbayev Paris ziyareti sırasında ayrıca Fransız firmaların yetkilileri ile bir araya geldi.

Geçen sene dünyanın ilk zenginleştirilmiş uranyum bankası Kazakistan’da açıldı. Uranyum bankasının kuruluşu ile ilgili anlaşma UAEK genel müdürü Yokio Amano ve Kazakistan Dışişleri Bakanı Erlan İdrisov tarafından imzalandı. Bu banka faaliyet alanında Kazakistan yasalarına uyması gerekiyor, fakat yönetimi tamamen UAEK’nun elinde bulunuyor.

Uranyum bankasının kuruluş amacı ise dünyada nükleer santrallerin yakıt ihtiyacını karşılama şeklinde açıklandı. Bu çerçevede Kazakistan devleti ile UAEK ilk kez ve dünyanın ilk zenginleştirilmiş uranyum bankasını kurmak amacıyla bir belge imzaladı.

Öte yandan UAEK genel müdürü Amano İran’ın zenginleştirdiği uranyumun bir bölümü bu merkeze aktarılma ihtimalinden söz etti.

27 Ağustos 2015’te Kazakistan’ın başkenti Astana’da imzalanan anlaşmanın amacı, nükleer santrali bulunan ülkelere gelecekte yakıt ihtiyacının karşılanacağı yönünde güvence vermek olduğu belirtildi.

Şimdi Türkmenistan’ın 2015’te gelişmelerini gözden geçirelim.

Geçen sene Türkmenistan tarafsızlığının onaylandığı günün 20. Yıldönümünü kutladı. Türkmenistan’ın bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesinin 20. Yıldönümü için düzenlenen törene dünyanın bir çok ülkesinin liderleri katıldı ve Aşkabat’ta bir araya geldi.

Geçen sene BM genel sekreteri Ban Ki Moon’un Aşkabat ziyareti de Türkmenistan’ın bir başka önemli gelişmesiydi. Moon’un yanı sıra Pakistan, Hindistan, Japonya ve Bulgaristan Dışişleri Bakanları da geçen sene Türkmenistan’ı ziyaret eden önemli şahsiyetlerdi. Bu ziyaretlerin esnasında ise bazı iktisadi, ticari, siyasi ve güvenlik alanlarında ikili anlaşmalar imzalandı.

Geçen sene Amerika Dışişleri Bakanı John Kerry Aşkabat’a beklenmedik bir ziyaret gerçekleştirerek Türkmenistan Cumhurbaşkanı Kurban Kulu Berdi Muhammedov’la görüşmesinde Washington’un Aşkabat’la çok yönlü ilişkilerini geliştirmek istediğini vurguladı.

Kerry, Berdi Muhammedov’la görüşmesinde Amerika yönetimi Türkmenistan’la siyasi, iktisadi, güvenlik ve insani alanlarda teamüllerini daha da geliştirmek istediğini ve bunun için iki ülkede gerekli kapasitelerin mevcut oludğunu kaydetti.

Geçen sene TAPI doğalgaz boru hattı icra aşaması Türkmenistan ve afgansitan cumhurbaşkanlarının yanı sıra Pakistan Başbakanı ve Hindistan Cumhurbaşkanı yardımcısının katıldığı törenle Türkmenistan’ın güneyinde Merv kenti yakınlarında düzenlenen törenle başladı.

Şimdi de Özbekistan’a uzanalım ve bu ülkede geçen sene yaşanan önemli gelişmelere şöyle bir göz atalım.

Geçen sene ayrıca Özbekistan’da düzenlenen seçimlere İran’dan gözlemcilerin katılması da iki ülkenin gözetim alanında işbirliğini geliştirmek istediğini gösterdi. İran’ın gözlemci heyeti İran’ın Rusya eski büyükelçisi Nimetullah İzedi başkanlığında 29 Mart 2015’te Özbekistan’da düzenlenen seçimleri gözetleme sürecine katıldı. İzedi’ye bu çalışmasında Dışişleri Bakanlığı ve Tahran valiliğinden yetkililer eşlik etti.

Özbekistan cumhurbaşkanlığı seçimleri biraz önce belirtildiği üzere 29 Mart 2015’te gerçekleşti. Sabah saat 06:00’da başlayan ve akşam 20:00’de son bulan bu seçimleri İslam Kerimov Özbekistan halkının oylarının %90 kadarını toplayarak kazandı. Seçimlerde yaklaşık 21 milyon seçmenden 17 milyonu İslam Kerimov’a oy verdi.

Geçen sene Hindistan Başbakanı Narendra Mudi Özbek lider Kerimov’un daveti üzerine Özbekistan’ı ziyaret etti. Narendra Taşkent’te Kerimov’la görüştü. Görüşmenin ardından iki ülke arasında turizm, kültür, ticaret ve yatırım alanlarında dört işbirliği belgesi imzalandı. İki ülke yetkilileri ayrıca gümrük, bilim ve teknoloji alanlarında da 2016’den 2018 yıllarını kapsayan sürede uygulanmak üzere on işbirliği belgesi imzaladı.

İki ülke aynı süre içerisinde sağlık ve spor alanlarında da işbirliğini derinleştirme kararı aldı.

Geçen sene Amerika Dışişleri Bakanı John Kerry Özbekistan’ın Semerkant kentine geldi. Kerry ziyareti sırasında Özbek lider Kerimov’la bir araya gelerek ikili ilişkileri gündeme getirdi. Kerry ayrıca Amerika’nın Afganistan’la ilgili olarak orta Asya ülkeleri hakkında kaygı duyduğunu kaydetti. Kerry, Amerika yönetimi bölgede IŞİD ve El-kaide gibi radikal örgütlerin varlığından kaynaklanan sorunların bilincinde olduğunu vurguladı.

Kerry ayrıca Özbekistan yönetiminden İpekyolu’nun incisi sayılan Semerkant kentinin tarihi eserlerini koruma çabalarından ötürü teşekkür etti. 015