Ӯзбекистон ӯтган ҳафта давомида

"Ўзбекистон ўтган ҳафта давомида” рукнида жорий  йилнинг 13-19 январ  кунлари ушбу мамлакатда юз берган сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, маданий ва илмий воқеалар тӯғрисида сизга маълумот берамиз.

Дастлаб муҳим мавзуларнинг қисқача шарҳи билан танишинг:

1. Шавкат Мирзиёев Сергей Лавровни қабул қилди.
2. ЎзЛиДеП Бош вазир лавозимига ўз номзодини кўрсатди.
3. Қуръони Каримнинг навбатдаги адади сотувга чиқарилди.
4. Мухолифатдаги “Эрк” партияси вакилларини Адлия вазири қабул қилди.
5. Олий Мажлис биноси олдида ўнлаб ҳайдовчилар тўпланиб, норозилик билдирди.
6. Марказий банк 2019 йилда нима учун 4 млрд долларлик олтин сотганини изоҳлади.
7. Лондонда ўзбек адибининг китоби нашр этилди.

Энди энг муҳим  мавзуларнинг тафсилотига ӯтамиз:

Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев мамлакатда расмий ташриф билан бўлиб турган Россия ташқи ишлар вазири вазифасини бажарувчи Сергей Лавров билан учрашди.

Спутник сайтининг хабар қилишича, учрашув аввалида Мирзиёев стратегик шериклик ва иттифоқчиликка асосланган икки томонлама муносабатларнинг ривожланиш суръати тобора ортиб бораётганини катта мамнуният билан қайд этган.

Қайд этилишича, олий даражадаги мулоқот мунтазамлик касб этгани, ўзаро алмашинувлар мисли кўрилмаган даражада фаоллашгани, кўп қиррали ҳамкорлик, аввало, савдо-иқтисодий, инвестиция, энергетика, транспорт-коммуникация, маданий-гуманитар соҳалар, таълим ва бошқа устувор йўналишларда кенгайиб бораётгани бундан далолат беради.

Сергей Лавров самимий қабул учун давлат раҳбарига миннатдорлик билдирди ҳамда Россия президенти Владимир Путиннинг дилдан саломларини етказди. Икки раҳбарнинг мамлакатлар ўзаро ҳамкорликда бугунги даражага эришишидаги ҳал қилувчи роли алоҳида қайд этилди.

Учрашувда Ўзбекистон-Россия муносабатларининг долзарб масалалари кўриб чиқилди, халқаро ва минтақавий аҳамиятга молик мавзулар юзасидан фикр алмашилди.

Х  Х  Х

Тошкент шаҳрида Тадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати – Ўзбекистон Либерал-демократик партияси сиёсий кенгашининг мажлиси ўтказилди.

Мажлисда Партиянинг фаоллари, сайланган депутатлар, Нодавлат-нотижорат ташкилотлари Миллий Ассоциация, Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши, Ўзбекистон савдо-саноат палатаси, шунингдек, партиянинг ҳудудий кенгашлари, мамлакат ва хорижий ОАВ вакиллари иштирок этди.

Сайловларда Ўзбекистон Либерал-демократик партияси муваффақиятли иштирок этди ва Олий Мажлис қонунчилик палатасида 53 нафар депутатлик ўрнини эгаллаб, мамлакат тарихида тўртинчи бор парламентдаги энг йирик фраксияни ташкил этди.

Қонун бӯйича Ўзбекистон Республикаси бош вазири номзодини Олий Мажлис Қонунчилик палатасига сайловларда энг кўп депутатлик ўринларини олган сиёсий партия томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентига кўриб чиқиш учун тақдим этади.

Сиёсий партия Бош вазирликка номзод этиб, Абдулла Нигматович Ариповни кўрсатди.

Х   Х  Х

Мухолифатдаги “Эрк” демократик партияси Бош котиби Отаназар Орипов еткчилигидаги 5 кишилик гуруҳни Ўзбекистон Адлия вазири Русланбек Давлетов қабул қилди.

Учрашув давомида вазир "Эрк" партияси вакилларига "Бу партия тарихда қолди" дея уқтиришга уринган.

"Эрк"чилар фикрича, партия низоми 1991 йилнинг сентябрида расман қайд этилган ва у бекор қилинган эмас.

Учрашувда қатнашганлардан бири, “Эрк” партияси Марказий кенгаши аъзоси¸ қароргоҳи Прагада жойлашган People in Need ташкилотининг 2019 йилги мукофоти совриндори Аъзам Турғунов учрашув тафсилотларини гапириб берди:

- Вазир Давлетовнинг ўзи қабул қилиб бизнинг фикрларимизни диққат билан эшитди.Аммо вазир "Бундай партия тарихда қолди унутинглар деган гапни айтди. Ўзбекистон “Эрк” демократик партияси низоми 1991 йилнинг 3 сентябрида Адлия вазирлиги тарафидан рўйхатга олинган. Партияни ëпиш ë тугатиш ҳақида суд қарори ë бошқа ҳужжат йўқ. Шу боис, биз вазирдан фаолият учун рухсат сўрадик. Аммо вазир 1991 йилги ҳужжат ўз кучини йўқотган деган маънода бизга эътироз билдирди. Аммо энг муҳими - мухолифат билан ҳукумат мулоқотга киришгани. Ўзбекистон Адлия вазири охирги марта 1997 йили “Эрк” раҳбарияти билан учрашган эди. Мулоқот қайта бошланганини маъқуллайман.

Адлия вазирлигидаги учрашувда “Эрк” демократик партияси Марказий кенгаши аъзолари Отаназар Орипов¸ Аъзам Турғунов¸ Салавот Умрзоқов¸ Ҳамидулла Нурматов ва Санжарали Имомов қатнашгани маълум бўлди.

Учрашув қатнашчиси Салавот Умрзоқов “жамиятнинг мухолифатга эҳтиëжи кун тартибига қўйилган пайтдаги бу учрашув мамлакатнинг демократия сари ўзгараëтганига кичкина мисол бўлганини” таъкидлади.

Президент Шавкат Мирзиёев иқтидорга келганидан бери илк маротаба Ўзбекистон сиёсатида мухолифатга йўл берилиши ҳақида 2019 йилнинг 27 декабрида гапирган эди.

Мирзиёев Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги мактабда ёшлар билан учрашувда мухолифат Ўзбекистонга қандай фойда келтиради дея риторик савол қўйган эди.

"Ижтимоий тармоқларда мухолифат муҳокама қилинмоқда. У бизга қандай фойда келтирди? Мен Президент сифатида мухолифатга қарши эмасман. Бироқ у ўзимизда пайдо бўлиши учун муҳит яратишимиз керак. Бу шахслар халқнинг дардини билиши, улар билан барча муаммоларни бошидан кечириши ва шу ернинг нонини еб, сувини ичиши керак", деган президент Мирзиёев.

Ўзбекистон президентининг бу гаплари Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг кузатувчилари Ўзбекистонда 22 декабрдаги парламент сайлови нисбатан эркинроқ ўтган бўлса-да, тизимдаги ўзгаришлар мухолифатнинг ўрнини тўлдира олмагани айтганидан сўнг янграган эди.

22 декабрь куни эса Ўзбекистон Марказий Сайлов Комиссияси раиси Мирзо-Улуғбек Абдусаломов биринчи марта мухолифатдаги "Эрк" ва "Бирлик" ташкилотлари номини тилга олган ва уларнинг рўйхатга олиниши мумкинлигига ишора қилганди.

Президентнинг “шу ернинг нонини еб, сувини ичган” мухолифат зарурлиги ҳақидаги гапидан 13 кун ўтиб Адлия вазири “Эрк” партияси гуруҳини қабул қилди. Бундан олдин “Бирлик” партияси вакиллари ҳам Адлия вазирлиги бошқарма бошлиқлари томонидан қабул қилинган эди.

"Бирлик" партияси Марказий кенгаши аъзоси Анвар Усмоновнинг  айтишича¸"охирги марта 2019 йилнинг декабрида "Бирлик" вакиллари аризасини Адлия вазирлиги бўлим бошлиғи олиб қолган".

Ўзбекистонда 80- йиллар охирида "Эрк" демократик партияси , "Бирлик " халқ ҳаракати каби мухолиф сиёсий ташкилотлар ўртага чиққанди.

Ўзбекистон мустақиллик декларацияси ёзилишига ва унинг Олий мажлис томонидан қабул қилинишига айнан шу партиялар бош қўшгани айтиб келинади.

1992 йилги президент сайловида "Эрк" партияси раиси Муҳаммад Солиҳ президентликка номзод сифатида 12 фоиз овоз олгани расман айтилганди.

1992 йилги сайловдан кейин мухолифат лидерлари бирин-кетин хорижга кетишга мажбур бўлгандилар.

Х  Х  Х

Ўзбекистон ва Россия шаҳарлари орасида енгил автомобилда қатнайдиган ўнлаб ҳайдовчилар 13 январь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси биноси олдида тўпланди. «Kun.uz»нинг хабар беришича, Ўзбекистоннинг турли ҳудудларидан келган ҳайдовчилар 1 январдан кучга кирган янги божхона тартибидан шикоят қилмоқда.

Янги тартибга кўра, жисмоний шахслар шахсий эҳтиёжлари учун чет элдан олиб келаётган товар миқдори божсиз олиб кириш меъёрларидан ортса, божлар соддалаштирилган тартибда ундирилади — божхона божи, ҚҚС ва акциз солиғи ўрнига ягона божхона тўлови жорий этилди. Тўлов ставкаси товарнинг божхона қийматидан 30 фоиз, лекин бир килограми учун 3 доллардан кам бўлмаган миқдорда белгиланган. Ҳайдовчилар жорий этилган бож миқдори қимматлигини айтиб, уни пасайтиришни илтимос қилмоқда.

«Ўзбекистонга кириб келишда 1 кило юк учун тўланадиган 3 доллар Россияда ишлайдиган юртдошларимизга ва Россия—Ўзбекистон йўналишида қатнайдиган ҳайдовчиларга оғирлик қиляпти.

Россияда ишлайдиган яқинларимизнинг ойлиги 30—35 минг рубл атрофида бўлса, ундан ойлик патент тўлови ва квартирасига тўласа, юкларини олиб келишимиз учун бизга килосига 120 рублдан (2 долларга яқин) тўлов қилса, фуқароларимизга нима қолади?

Оила боқиш учун 4—5 кунлаб, уйқусизлик билан Қорақалпоғистонгача етиб келамиз. Шу вақт ичида Қозоғистон билан чегарадаги божхонада бир кунлаб навбатда қолиб кетамиз. Божхонага киришда «Юкларимиз учун қанча пул олишаркан?» деб юрак ҳовучлаб ўтирамиз.

Машинасининг тиркамаси борлар 10 миллион сўмдан бошлаб тортишиб-тортишиб, 4—5 миллион сўмгача туширишади. Енгил машина устидаги багажи учун 1,5—2 миллион атрофида пул тўланади. «Агар пулни тўламасанг, қора рўйхатга киритамиз. Кейин Ўзбекистондан чиқа олмайсан», деб дағдаға ҳам қилишади», — дейилади ҳайдовчиларнинг расмийлар номига ёзилган илтимосномада.

Х  Х  Х

Ўзбекистон Марказий банкининг 2019 йилда 4 миллиард долларлик олтинни экспорт қилиш орқали алмашув курси барқарорлигини таъминлагани ҳақидаги хабар ижтимоий тармоқлар фойдаланувчилари томонидан кенг муҳокама қилинди, деб хабар берди ЎзА.

Марказий банк раисининг биринчи ўринбосари Илҳом Норқулов ушбу маълумотга изоҳ берди.

Битта масалани эътиборга олиш керак-ки, Марказий банк алмашув курси барқарорлигини таъминлаш учун олтин сотмайди.

Оддий иқтисодий механизм сифатида келтирадиган бўлсам, Марказий банкнинг олтин сотиб олаётганда ишлаб чиқарувчига берган пулини иқтисодиётдаги пул эмиссияси деб қараш керак.

Мисол учун, 2018 йилда 70 тонна, 2019 йилда 110 тонна олтин экспорт қилдик. 110 тонна олтин тахминан 5 миллиард доллар бўлади. Лекин, бизнинг бир йиллик валюта бозоридаги интервенсияларимиз ҳажми 3,8 миллиард доллар. Бу жорий йил давомида ишлаб чиқарилган олтин ҳажмидан камроқдир. Биз ўтган йили 36,6 триллион сўмлик олтин сотиб олдик. Шу орқали иқтисодиётга шунча пулни эмиссия қилдик. Бу иқтисодиётга қўшимча миқдорда пул кирди дегани.

Нега кўпроқ олтин сотдик? Негаки, биз ташқи бозордаги ҳолатдан ҳам келиб чиқамиз. Яъни нарх қулайроқ шаклланаётган бўлса, маълум маънода олтинни кўпроқ сотишимиз мумкин. Нарх ноқулай шаклланаётган бўлса кутиб турамиз. Бунда Марказий банк таҳлилчиларининг прогнозлари бизга қўл келади. Олтинни сотишдан келиб тушган пул валюта бозорида сотилишини англатмайди. Яъни бизнинг олтин сотиш операцияларимиз олтин-валюта захираларини самарали бошқариш вазифаларидан келиб чиқиб амалга оширилади.

Яна бир гап. Валюта ислоҳотларининг дастлабки босқичларида ички валюта бозорининг ривожланиши ва унинг иштирокчилари янги шароитларга тўлиқ мослашмаганлиги ҳолатида ҳам биз нейтраллик тамойилига амал қилдик. Бу нима. Яъни эркин шаклланадиган алмашув шароитида Марказий банк халқаро захира валюталарини йиғмайди ҳам, ишлатмайди ҳам.

Агар валюта интервенсиясини амалга оширадиган бўлсак, одатда бу алмашув курсини қадрсизлантириш ёки қадрини ушлаб туриш орқали амалга оширилади. Бунда валюта захиралари камайиб ёки кўпайиши юзага келиши мумкин. Олтин захиралари ўзгармаслиги, бу ҳақиқатдан ҳам эркин шаклланган алмашув курси талабларига жавоб беради.

2019 йилда олтин-валюта захираларимиз 28,6 миллиард долларни ташкил этди. Яъни ўтган йили олтин-валюта захираларимиз 2 миллиард доллардан зиёдроққа ошди. Тўғри бу асосан нарх орқали юз берган бўлса-да, лекин халқаро захираларимиз камаймади. Биз йил давомида алмашув курсини қўллаб-қувватлаш учун мавжуд захираларимизни ишлатмадик.

Илҳом Норқулов, Марказий банк раисининг биринчи ўринбосари