موشک لیزری هوا به سطح ستار؛ سلاحی موثر علیه مواضع و ادوات دشمن

پارس‌تودی- استفاده از موشک های دقیق و نقطه زن، برای هر نیروی هوایی هر کشوری از اهمیت بالایی برخوردار است و از آنجایی که در جنگ های امروزه، سرعت و دقت بالا، از جمله اولویت ها برای انهدام اهداف است، استفاده از مهماتی که بتواند این نیاز را تامین کند، بیش از پیش اهمیت یافته است. 

به گزارش پارس‌تودی، ایران با در اختیار داشتن خانواده موشک های هدایت لیزری هوا به سطح ستار، گام بلندی در جهت تامین مهمات هوشمند برای حمل توسط هواپیماهای جنگنده های اف ۴ و اف ۵ برداشته است.

موشک های لیزری در ایران
ایران نیز به عنوان یکی از قدرت های موشکی جهان، چند سالی است که وارد این عرصه شده و پا به میدان پیچیده و در انحصار چندین کشور معدود ، یعنی میدان ساخت "موشک های هدایت لیزری" گذاشته است. روش کار با موشک های هدایت لیزری این گونه است که این موشک به وسیله پرتوهای لیزری تابیده شده از غلاف هدف گیری لیزری جنگنده به سوی هدف و همچنین دنبال کردن امواج منعکس شده از هدف که حاصل برخورد لیزر با هدف است، به سوی هدف یا محل اصابت، هدایت می شود.
شاید بتوان در حال حاضر ایران را کشور پیشرو در عرصه ساخت موشک های هدایت لیزری در منطقه دانست. هم اکنون بسیاری از موشک های هوا به زمین ایرانی با بکار گیری فناوری لیزر هدایت می شوند. در این زمینه شاید بتوان از خانواده موشک های ستار ( پروژه عصر۶۷ ) و یا بمب های هوشمند قاصد و حتی مهمات هوشمند بصیر به عنوان مشهورترین مهمات هدایت لیزری ایران نام برد.

موشک های ستار
در میان همه این مهمات ها، خانواده موشک های ستار مهم تر از بقیه هستند. این موشک ها با قابلیت نصب روی جنگنده های اف ۴ و اف ۵ نیروی هوایی جمهوری اسلامی ایران، پر کاربردتر از بقیه موشک ها و مهمات هوا به سطح محسوب می شوند.
در حال حاضر ۴ نسل از موشک های ستار رونمایی شده که همگی در قالب پروژه عصر ۶۷ ، با استفاده از فناوری لیزر تا لحظه اصابت به هدف، هدایت و کنترل می شوند.
فرآیند طراحی و ساخت اولین نسل از این موشک ها با نام ستار۱ در سال ۱۹۸۸ ( ۱۳۶۷ ) آغاز شد و این موشک به دلیل اینکه مراحل تحقیقات برای طراحی و ساخت آن از زمان فرماندهی شهید ستاری فرمانده وقت نیروی هوایی در این نیرو آغاز و پس از شهادت وی، به پایان رسید، به نام "ستار ۱" نامگذاری شد.

موشک ستار ۱
موشک ستار ۱ نمونه‌ای با برد کوتاه تا متوسط بوده، از یک بدنه استوانه‌ای، چهار بال ذوزنقه ای ثابت در میانه طول بدنه و چهار بالک متحرک در انتهای آن برای کنترل موشک از ناحیه دم برخوردار است. اطراف جستجوگر لیزری موجود در در دماغه آن نیز توسط بدنه پوشانده شده. محل اتصال بال‌ها به بدنه نیز از ضخامت بیشتری نسبت به بقیه سطح بال برخوردار است.سرعت موشک ستار۱ نامشخص است؛ هر چند سطح ساده بال نشان‌دهنده این است که احتمالاً این موشک برای سرعت های مافوق صوت در نظر گرفته نشده یا در صورت مافوق صوت بودن، طراحی بال ساده انجام شده است. پیشران این موشک نیز قاعدتاً باید از نوع سوخت جامد باشد که خروجی(نازل) آن در انتهای بدنه مشهود است. برد دورایستایی این موشک ۱۵ تا ۲۰کیلومتر عنوان شده است. ستار ۱ از کلاهک ۵۰۰ پوندی استفاده می کند.

موشک ستار۲
در نمونه ستار ۲ ، شاهد تغییرات مهمی در پیکربندی موشک هستیم که مهمترین آنها استفاده از بالکهای کنترلی جلوی موشک ( پیشبال یا کانارد) به جای کنترل دم است. پیشبال برای کاهش نیروی مقاوم یا پسا در پرواز مافوق صوت مفید است. این روش کنترل با توجه به نیاز به گشتاور کم برای تغییر زاویه بالک و طول بازوی گشتاور تولیدی مناسب، دارای سرعت پاسخ بسیار بهتری در برابر فرامین ارسالی از کنترلر در قیاس با سطوح کنترلی دم هستند که برای یک پرتابه سریع روش مناسبی است. بالهای ستار۲ که نسبت به نمونه قبلی کوچک‌تر شده در ناحیه اتصال به بدنه، ضخامت قابل توجهی داشته و زاویه تندتری نسبت به لبه حمله (لبه جلویی) بال دارد که طرحی مشابه «ریشه بال امتداد یافته» را تداعی می‌کند که به نوبه خود مزیت هایی در زوایای پروازی مختلف دارد.

کوچک ترشدن بالها که تماماً ثابت هستند نسبت به نمونه قبل به معنی تولید نیروی برآ (لیفت) کمتر است؛ بنابراین ستار۲ یا سبک‌تر از نمونه قبل بوده و یا بایستی با استفاده از پیشران قوی‌تر به سرعتهای بالاتری برسد تا نیروی برآی کافی حاصل شود.همچنین شکل مقطع بال شباهت قابل توجهی با مقاطع بال مناسب برای سرعت‌های مافوق صوت دارد؛ بنابراین اگرچه از سرعت دقیق این موشک اطلاعی در دست نیست اما از این شواهد و طرح ساده بال می‌توان حدس زد سرعت موشک ستار۲ مافوق صوت باشد. در این صورت این موشک هم سریعتر و هم چابک تر از نسل قبلی خود است. اما اگر سرعت آن مادون صوت هم باشد، طرح ساده‌ای برای آن انتخاب شده است.
در این نسل علاوه بر جستجوگر دیده شده در ستار ۱، نوع تراز شده معروف به پیووی۲ نیز دیده شده است. این نوع، ساختار ساده‌تر و قابلیت اطمینان بیشتری دارد. در این نمونه بهبودیافته از ستار۲ از بالکهای کنترلی جدید در دماغه استفاده شده که زاویه حمله لبه جلویی آنها بیشتر است.

موشک ستار ۳
نسل سوم از موشک های هدایت لیزری ستار، با بهسازی نسل دوم اما نه دگرگونی های ساختاری بوجود آمده است. بالهای ستار ۳ به طور کلی مشابه ستار ۲  است با این تفاوت که یک بخش متحرک در لبه فرار و نوک بال وجود داشته و لبه حمله آن یکپارچه و بدون امتداد و زاویه متفاوت در محل نصب است. بالهای این نمونه نسبت به ستار۳ جلوتر نصب شده‌اند و شکل آنها نیز با سرعتهای مافوق صوت تطابق دارد.
در بیشتر نمونه‌های به نمایش در آمده از ستار ۳ جستجوگر لیزری به کار رفته در آن از نوع پیووی ۲ بوده؛ هر چند در مواردی هم بدون آن دیده شده است. این طور که در تصاویر دیده می‌شود قطر بدنه هر سه نمونه موشکهای ستار باید با هم برابر باشد اما طول ستار ۳ نسبت به نمونه‌های قبلی تا حدودی کمتر به نظر می‌رسد. بر اساس گمانه‌زنی‌ها برد ستار ۲ و ستار ۳  نیز دست کم از ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر و جرم سرجنگی آنها بالغ بر ۲۲۵کیلوگرم است.

موشک ستار ۴
تاکنون در بین موشکهای ستار، نسل اول و سوم بیشتر نمایش داده شده‌اند ولی چند سالی است یک نمونه با نام ستار ۴ که شباهت ظاهری به بمب های هدایت لیزری دارد نیز به عنوان محصول پروژه عصر۶۷ دیده می‌شود. البته وجود یک خروجی(نازل) در انتهای بدنه آن این تصور را به وجود می‌آورد که این نمونه کوچک و سبک نیز موشک بوده و برای کاربری های خاصی توسعه یافته است. این نمونه دارای بالهای ذوزنقه‌ای با دهانه بزرگ در انتهای بدنه، یک سر جنگی مشهود در میانه بدنه که با سرجنگی بمب  ۵۰۰ پوندی( ۲۲۶.۵ کیلوگرمی) ام کی ۸۲ تطابق دارد و بالک های کنترلی در دماغه به همراه جستجوگر تراز شده (نوع پیووی ۲) است.

سامانه نشانه گذاری لیزری
نکته قابل توجه دیگر در زمینه موشک های هدایت شونده دقیق ستار ، طراحی و ساخت یک نمونه نشانه‌گذار لیزری نصب شونده در زیر بدنه هواپیما است. نشانه‌گذارهای نسل قبلی به صورت یک تفنگ بودند که در کابین عقب هواپیما قرار داشته و هدفگیری از طریق آن صورت می‌گرفت. محدودیتهای فیزیکی در کابین خلبان، مانع از افزایش برد نشانه‌گذاری می‌شد که یکی از شرایط لازم آن بزرگ‌تر شدن ابعاد این وسیله بود. با استفاده از نمونه جدید سامانه هدف‌گیری لیزری هر چند وزن بیشتری داشته و به نیروی مقاوم آیرودینامیکی تجهیزات بیرونی هواپیما می‌افزاید می‌توان از مسافت های بیشتری عمل نشانه‌گذاری روی هدف را به انجام رساند. همچنین امکان هدفگیری توسط پهپادها و ارسال اطلاعات به هواپیماهای شلیک کننده موشک نیز اقدامی مهم در جهت حفظ بیشتر آن از خطرات سامانه های پدافندی دشمن است.
srm