Մեկնաբանություն- Հայաստանի ճակատագրական ընտրությունները. աշխարհաքաղաքական հնարավորություններ և ռազմավարական սպառնալիքներ տարածաշրջանում
Վաղը՝ կիրակի, հունիսի 7-ին, Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները Հարավային Կովկասում վերջին տարիների ամենակարևոր քաղաքական իրադարձություններից մեկը պետք է համարել. ընտրություններ, որոնց արդյունքը կազդի ոչ միայն Երևանի արտաքին քաղաքականության ընթացքի, այլև տարածաշրջանում ուժերի ապագա հավասարակշռության և Իրանի ռազմավարական շահերի մի մասի վրա:
Իրականությունն այն է, որ այս ընտրությունների երկու հիմնական սցենարներից ոչ մեկը՝ Նիկոլ Փաշինյանի հաղթանակը կամ ազգայնական և պահպանողական հոսանքների իշխանության գալը, ի վիճակի չէ լիովին ապահովել Իրանի շահերը Հարավային Կովկասում:
Հայաստանի ընտրությունների վերաբերյալ հրապարակված վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ Թեհրանը ստիպված է ընտրություն կատարել մի շարք հնարավորությունների և սպառնալիքների միջև: Այս տեսանկյունից, Իրանի համար գլխավոր խնդիրը ոչ միայն Հայաստանի ապագա կառավարության ինքնությունն է, այլև դրա ազդեցությունը տարածաշրջանի անվտանգության, տարանցման և աշխարհաքաղաքական հավասարումների վրա:
Եթե Նիկոլ Փաշինյանը կրկին հաղթի, Հայաստանի մերձեցումը Արևմուտքի, Եվրամիության և Միացյալ Նահանգների հետ կշարունակվի: Այս միտումը կարող է հանգեցնել Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի ազդեցության նվազմանը, ինչը, մի կողմից, հնարավորություններ է ստեղծում Իրանի համար էներգետիկայի, տրանսպորտի և տնտեսական ենթակառուցվածքների ոլորտներում: Հայաստանի գազի, էլեկտրաէներգիայի և երկաթուղային ոլորտների վրա Ռուսաստանի մենաշնորհի նվազեցումը կարող է ճանապարհ հարթել Իրանի համար՝ իր տնտեսական ներկայությունը մեծացնելու համար: Ջուլֆա-Նախիջևան երկաթուղային երթուղու վերականգնման հնարավորությունը մի քանի տասնամյակ անց նույնպես այս սցենարի հնարավոր առավելություններից է։
Մյուս կողմից, Փաշինյանի իշխանության շարունակությունը կարող է ճանապարհ հարթել այսպես կոչված «Թրամփի երթուղու» իրականացման համար, որը Թեհրանի տեսանկյունից էությամբ ոչնչով չի տարբերվում Զանգեզուրի միջանցքից և կարող է թուլացնել Իրանի տարանցիկ դիրքերը: Բացի այդ, Արևմուտքի, ՆԱՏՕ-ի և նույնիսկ սիոնիստական ռեժիմի ազդեցության ընդլայնումը Հայաստանում լուրջ մտահոգություն է Իրանի ազգային անվտանգության տեսանկյունից: Հատկապես այն պատճառով, որ Ադրբեջանն արդեն դարձել է Իսրայելի ամենակարևոր անվտանգության և ռազմական գործընկերներից մեկը տարածաշրջանում։
Մյուս կողմից, հայկական ազգայնական և պահպանողական շարժումների հաղթանակը կարող է կասեցնել Ռուսաստանից հեռանալու գործընթացը և վերականգնել Երևանի ավանդական հարաբերությունները Մոսկվայի և Թեհրանի հետ։ Այս դեպքում կաճի Զանգեզուրի նախագիծը կամ Թրամփի ուղին դադարեցնելու հավանականությունը, և կլուծվի Իրանի ամենակարևոր աշխարհաքաղաքական մտահոգություններից մեկը։ Բացի այդ, Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունում և Եվրասիական տնտեսական միությունում Հայաստանի մնալը կպահպանի Իրանի մուտքը եվրասիական շուկաներ։
Այնուամենայնիվ, այս սցենարը նաև իր մարտահրավերներն է բերելու Իրանի համար։ Փաշինյանին հակառակ շարժումների իշխանության գալը և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացի դադարեցումը կմեծացնի Հարավային Կովկասում լարվածության և անկայունության աճի ռիսկը։ Նման պայմաններում կաճի տարածաշրջանի անցյալի դիմակայության և անվտանգության մրցակցության մթնոլորտին վերադառնալու հավանականությունը։ Բացի այդ, Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի դանդաղումը կամ դադարեցումը կարող է խոչընդոտել տարածաշրջանային համագործակցության նախաձեռնությունները, այդ թվում՝ 3+3 մեխանիզմը, և կարող է խափանել որոշ կարևոր տրանսպորտային և հաղորդակցական նախագծեր, ինչը կարող է նաև սահմանափակել Իրանի որոշ տնտեսական և տարանցիկ հնարավորություններ։
Ընդհանուր առմամբ, Իրանի շահերը Հարավային Կովկասում ավելի շատ կախված են նրանից, թե ինչպես է կառավարվելու հետընտրական զարգացումները, քան Հայաստանում որևէ կոնկրետ քաղաքական շարժման հաղթանակից։ Երկու սցենարներում էլ Թեհրանը կբախվի հնարավորությունների և սպառնալիքների համադրության և ստիպված կլինի իրատեսական մոտեցում ցուցաբերել՝ օգտագործելով առկա կարողությունները Հարավային Կովկասում իր աշխարհաքաղաքական դիրքը պահպանելու համար, միաժամանակ կանխելով այնպիսի պայմանավորվածությունների ձևավորումը, որոնք կազդեն երկրի անվտանգության և ռազմավարական շահերի վրա։
Աղբյուր՝ KhabarOnline